II OZ 1068/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 971/04 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien postanawia: oddalić zażalenie Zarządzeniem z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 971/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie pozostawił bez rozpoznania wniosek J. W. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, iż postanowieniem z dnia 21 września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę J. W. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien, stwierdzając, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego od wniesionej skargi. W dniu 20 października 2005 r. J. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2006 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec wniesienia przez skarżącego zażalenia, postanowienie to zostało poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 520/06, oddalił zażalenie J. W. Pismem z dnia 28 września 2006 r. Sąd pierwszej instancji wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł., w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przedmiotowe pismo doręczono skarżącemu w dniu 18 października 2006 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący pismem z dnia 20 października 2006 r. ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uznając, iż skarżący w wyznaczonym przez Sąd terminie nie uzupełnił wskazanego braku wniosku, zarządzeniem z dnia 8 listopada 2006 r. pozostawił wniosek J. W. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu bez rozpoznania. Postanowieniem z dnia 6 marca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone zarządzenie z dnia 8 listopada 2006 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji stwierdził bowiem, że w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tego, jaki wpływ na wydane rozstrzygnięcie ma złożony przez skarżącego w piśmie z dnia 20 października 2006 r. ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu przytoczył treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." i wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie przywrócenia terminu uzależnione jest od spełnienia przez stronę przesłanek z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. (złożenie w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, dokonanie uchybionej czynności). Sąd podkreślił, iż brak choćby jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. W przypadku, gdy skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu nie dokonał jednocześnie czynności, dla której określony był termin, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest wezwanie do usunięcia tego braku formalnego. Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 87 § 4 p.p.s.a., pismem z dnia 28 września 2006 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w kwocie 500 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący, odpowiadając na powyższe wezwanie, złożył ponowny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazano, że w przypadku złożenia przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie określonym przez Sąd w wezwaniu do uiszczenia wpisu, pisma nie można pozostawić bez rozpoznania (odrzucić) przed rozpoznaniem złożonego wniosku o prawo pomocy. Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy kończy się postanowieniem podlegającym zaskarżeniu zażaleniem. Z chwilą, gdy w danej sprawie w przedmiocie prawa pomocy istnieje już prawomocne postanowienie Sądu, posiada ono wiążącą moc skonkretyzowanej i zindywidualizowanej przez sąd normy prawnej. Z mocy tej wypływa obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu i faktu tego nie zmienia obowiązek ponownego wezwania jej do uiszczenia opłaty. Zatem ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w ponownym wezwaniu do uiszczenia wymaganego wpisu, jeżeli nie zachodzą okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196; postanowienie SN z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, OSNC 1999/9/153). Zdaniem Sądu pierwszej instancji w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, iż nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby spowodować inną ocenę możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania, w tym ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd stwierdził, że skoro rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego wymagało jednoczesnego uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, a skarżący, pomimo otrzymania prawidłowego wezwania Sądu, należnego wpisu nie uiścił, wniosek należało pozostawić bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe zarządzenie J. W. wniósł o uchylenie powyższego zarządzenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji zgodnie z zaleceniami wskazanymi przez NSA w postanowieniu z dnia 6 marca 2007., sygn. akt IIOZ 183/07. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji uznając, iż w przedmiocie prawa pomocy istnieje już prawomocne postanowienie Sądu, nie uwzględnił, iż na prawomocne postanowienie Sądu przysługuje skarga kasacyjna, którą może sporządzić jedynie adwokat lub radca prawny, gdyż inaczej zostanie odrzucona przez Sąd. Ustanowienie radcy prawnego lub adwokata jest przedmiotem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym skarżący został pozbawiony przysługującego mu prawa wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny i niezawisły sąd oraz art. 77 ust. 2, który gwarantuje, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszenia wolności i praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). W przypadku, gdy strona składając wniosek o przywrócenie terminu nie dokonała uchybionej czynności, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. przewodniczący jest obowiązany wezwać stronę do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Stosownie zaś do treści art. 49 § 2 p.p.s.a., jeżeli strona nie uzupełniła braku w przepisanym terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. W niniejszej sprawie J. W. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia należnego wpisu od skargi oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. W., podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, nawet przy wydatkach związanych z utrzymaniem kosztów rodziny oraz gospodarstwa domowego. Podnieść należy, iż złożenie przez stronę w terminie zakreślonym na uiszczenie opłaty sądowej wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyni poprzednie wezwanie niebyłym i po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jeśli nastąpiła odmowa zwolnienia od kosztów, przewodniczący powinien ponownie wezwać stronę o uiszczenie należnych opłat. Dlatego też Sąd pierwszej instancji pismem z dnia 28 września 2006 r. stosownie do treści art. 49 § 2 p.p.s.a. prawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku w postaci uiszczenia wpisu od skargi. Ponowne zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której zapadło już prawomocne orzeczenie sądu drugiej instancji, nawet dokonane w terminie określonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w tym zakresie (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196). Dopiero zmiana okoliczności sprawy (np. pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego) może wpłynąć na wydanie postanowienia o odmiennej treści. Należy przyjąć, iż nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznał, że skarżący nie wykazał, iż nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby spowodować inną ocenę możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania, w tym ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skoro rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego wymagało jednoczesnego uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, a skarżący, pomimo otrzymania prawidłowego wezwania Sądu, należnego wpisu nie uiścił, wniosek należało pozostawić bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zakres postępowania zażaleniowego. Przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2007 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nadto należy podkreślić, iż Sąd pierwszej instancji zastosował się do zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 marca 2007 r., a mianowicie Sąd ponownie rozpoznając sprawę rozważył wpływ złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.