V SA/Wa 1935/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Pismem z dnia 15 maja 2006r. S. K. zwrócił się do ZUS Oddział w K. o częściowe umorzenie należności tj. odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz o rozłożenie na raty należności głównej. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...]. W ramach prowadzonej działalności zatrudnia pracowników, za których zobowiązany jest opłacać składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. Decyzjami z dnia [...] października 2006r. nr [...] oraz nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił częściowego umorzenia należności tj. odsetek za zwłokę od nieopłaconych za zatrudnionych pracowników składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...] zł naliczonych od składek w kwocie [...] zł - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...] zł, naliczonych od składek w kwocie [...] zł, - Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...] zł naliczonych od składek kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych za ubezpieczenie własne składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...] zł naliczonych od składek w kwocie [...] zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...]zł. naliczonych od składek w kwocie [...] zł, - Fundusz Pracy za okres [...] w kwocie odsetek za zwłokę [...] zł. naliczonych od składek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu obu decyzji ZUS wskazał, iż podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. dalej zwana u.s.u.s. ), zgodnie z którym należności te mogą być umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki jej występowania określa w sposób wyczerpujący ust. 3 art. 28. Stosownie nadto do treści art. 28 ust 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności tytułu składek na ubezpieczenia (Dz. U. nr 141 poz. 1365). Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności w przypadkach wymienionych w pkt. 1-3 tego przepisu. Organ wskazał, iż uwzględniając okoliczności faktyczne oraz prawne sprawy należy stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, bowiem wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody, pobiera wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy [...], jest właścicielem [...] oraz działek w miejscowości B. [...] o łącznej powierzchni [...]i J. [...] o pow. [...]. ZUS wskazał, iż w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawca sam deklaruje dochód miesięczny w wys. ok. [...] zł, zaś ze złożonych przez wnioskodawcę kopii PIT-36 wynika, że dochód wnioskodawcy i jego żony ( która nigdzie nie pracuje ) wyniósł [...] zł. Natomiast z kserokopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu przez w [...] r. (PIT-36) wynika, iż łączny dochód małżonków K. za [...] r. wynosił [...] zł, co średniomiesięcznie daje kwotę [...] zł. W latach [...], zgodnie z przedłożonymi kserokopiami dokumentów PIT/D małżonkowie ponieśli wydatki na remont i modernizację mieszkania w wysokości [...] zł w latach [...] i [...] zł w [...] r., a także jak wynika z kserokopii informacji o odliczeniach od dochodu i od podatku za [...] r. ( PIT/0 ) [...] została kwota [...] zł. Zatem zdaniem organu sytuacja ta wyklucza w ogóle możliwość umorzenia należności z tytułu składek należnych za zatrudnionych pracowników, bowiem art. 28 ust. 3a może mieć zastosowanie wyłącznie do składek własnych płatnika składek, a w sposób niewątpliwy nie zachodzi przewidziana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanka całkowitej nieściągalności. Rozważając zasadność wniosku o umorzenie odsetek od składek własnych płatnika organ wskazał, iż nie zachodzi w sprawie żaden z przypadków określonych w wyżej wskazanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia . ZUS podniósł, iż umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych okolicznościach, zgodnie z linią orzecznictwa sądowego zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych. Przedłożony i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, iż takie okoliczności wystąpiły w przypadku wnioskodawcy. Nadto ZUS podniósł, iż umorzenie ma charakter fakultatywny, co bezpośrednio wypływa z zapisu art. 28 u.s.u.s. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności względem ZUS, rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze uznania, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należy do organu orzekającego na podstawie zgromadzonego sprawie materiału dowodowego. Zdaniem ZUS stan majątkowy S.K. potwierdza, że przedmiotowe należności mogą być spłacone, zgodnie z wyrażoną we wniosku gotowością, w systemie ratalnym bez pozbawienia wnioskodawcy i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Od powyższych decyzji wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał w nim, że nie uchyla się od zapłacenia należności głównej, jednak uważa, że nie powinien być obciążony odsetkami, gdyż uważa że nie tylko on odpowiada za powstanie zaległości. Podniósł, iż zaległość ta powstała na skutek błędnej interpretacji przepisów, ale jego zdaniem większy błąd popełnili pracownicy ZUS, którzy analizując jego konto przez 5 lat nie byli w stanie wykryć nieprawidłowości. Decyzjami z dnia [...] kwietnia 2007r. działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone decyzje. Prezes ponownie zwrócił uwagę skarżącego na fakt, iż umorzenie należności może nastąpić wyłącznie w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w przypadku składek własnych płatnika składek dodatkowo w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Prezes podzielił stanowisko organu I instancji, iż żada z powyższych sytuacji nie zachodzi w sprawie niniejszej. Od powyższych decyzji S. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie . Wniósł o ich uchylenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego. Podobnie jak w trakcie postępowania administracyjnego powoływał się na brak winy w powstaniu zaległości. Wskazał, że nie kwestionuje zasadności należności głównej i już ją uregulował, natomiast kwestionuje zasadność obciążenia go odsetkami za zwłokę, gdyż powodem powstania zaległości jest, jego zdaniem , zaniedbanie obowiązków przez pracowników ZUS. Ponadto skarżący zarzucił nieprawidłowości w rozliczeniu konta. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia 15 maja 2006 r. (wpływ do organu w dniu 18 maja 2006 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych odsetek od należności z tytułu składek własnych i należnych za pracowników. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające wskazały, że Skarżący w sposób czynny prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi określone dochody. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem mieszkania oraz innych nieruchomości, a także samochodów, również szczegółowo opisanych w zaskarżonych decyzjach. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenia organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Sam Skarżący nie próbował przy tym w ogóle wykazywać, iż spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził, iż posiadany majątek oraz osiągany dochód przez Skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna Skarżącego nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Organ nawiązał do uzyskiwania przez Skarżącego przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz dysponowania istotnymi walorami majątkowymi (nieruchomościami i samochodami . W oparciu o materiał dowodowy nie sposób było uznać, że zachodzi przesłanka, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast żadnego znaczenia podnoszone przez Skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek jest zastrzeżona do odrębnego postępowania i podlega kontroli sądu powszechnego, a nie administracyjnego ( art. 83 ust. 2 u.s.u.s. ). Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowym. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.