II GZ 161/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 473/07 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych postanawia: oddalić zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 210/07, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 lipca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 473/07, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy został on złożony w terminie określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. W związku z tym, że termin siedmiu dni do wniesienia wniosku liczy się od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, obowiązkiem Sądu I instancji było w pierwszej kolejności ustalenie konkretnej daty ustania przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności przez skarżącą w terminie, czego Sąd ten nie uczynił. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, że kwestią, która wymagała wyjaśnienia było zaistnienie okoliczności stanowiących przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. Z treści wniosku wynikało, że skarżąca nie dochowała terminu z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, a następnie obowiązkami związanymi z jej pogrzebem. Zachodziła w związku z tym potrzeba ustalenia związku czasowego tych zdarzeń z terminem złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wniosku o przywrócenie terminu dla dokonania tej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w rozpoznawanej sprawie treść pisma złożonego przez skarżącą na wezwanie Sądu do usunięcia braków wniosku o przywrócenie terminu wskazywała, że nie zrozumiała ona tego wezwania i prawdopodobnie z tej przyczyny nie nadesłała Sądowi wyczerpujących wyjaśnień. W tych konkretnych okolicznościach rzeczą Sądu I instancji było rozważenie potrzeby wyznaczenia rozprawy w celu odebrania wyjaśnień od skarżącej do protokołu. W każdym razie należało podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości, istotnych dla oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Pismem z dnia 3 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o nadesłanie informacji w jakim dniu ustała w przypadku M. H. przyczyna uchybienia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 r. oraz wskazanie okoliczności uprawdopodobniających brak winy skarżącej w uchybieniu terminu poprzez nadesłanie aktu zgonu matki skarżącej, historii choroby, a także innych dokumentów mogących uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. W piśmie z dnia 25 marca 2008 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że przyczyną uchybienia terminu był zły stan zdrowia skarżącej po śmierci matki, a przyczyna ta ustała w dniu 10 maja 2007 r. Matka skarżącej zmarła w dniu 28 marca 2007 r. i po jej śmierci skarżąca leczyła się silnymi lekami na arytmię serca oraz nadciśnienie. Skarżąca nie dysponuje aktem zgonu matki, a na jego uzyskanie musiałaby czekać dłużej niż 7 dni. Kolejne wezwanie Sądu (pismo z 2 kwietnia 2008 r.) skierowane do pełnomocnika skarżącej pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 473/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. H. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stwierdzając, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu I instancji fakty wskazane przez skarżącą w piśmie z dnia 10 maja 2007 r. oraz przez jej pełnomocnika w piśmie z dnia 25 marca 2008 r. niepoparte aktem zgonu matki skarżącej, o którego nadesłanie Sąd zwracał się dwukrotnie nie stanowią uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji zauważył, że skarżąca opiekując się chorą matką i załatwiając formalności związane z jej pogrzebem musiała dysponować skróconym odpisem aktu zgonu matki, który jest wydawany na wniosek w trzech egzemplarzach przez Urząd Stanu Cywilnego w momencie rejestracji zgonu. Zdaniem Sądu nienadesłanie odpisu skróconego aktu zgonu powoduje, iż nie można ustalić związku czasowego wskazanych przez skarżącą zdarzeń (choroby matki, jej śmierci i obowiązków związanych z pogrzebem) z terminem złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wniosku o przywrócenie terminu dla dokonania tej czynności. Sąd I instancji wskazał, że o braku winy w uchybieniu terminu można mówić wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, z powodu której uchybiła terminowi nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W razie gdy ustalone przez sąd okoliczności uchybienia świadczą o zachowaniu się strony, noszącym znamiona winy, w jakiejkolwiek postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, sąd nie może dokonać przywrócenia uchybionego terminu, zaś czynność procesowa podjęta przez stronę po jego upływie pozostaje bezskuteczna. Przy ocenie winy strony lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności procesowej w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się strony w dotrzymaniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podniósł, że skarżąca nie wykazała się należytą starannością ani zapobiegliwością. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. przez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu. Wskazał, że powołany przepis nie wymaga od strony ubiegającej się o przywrócenie terminu udowodnienia braku winy w jego niedochowaniu lecz jedynie uprawdopodobnienia powyższego. Uprawdopodobnienie zezwala na przyjęcie za wiarygodne istnienie faktów, z którymi określony przepis wiąże skutki prawne, na podstawie oświadczenia strony, wobec czego skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu, wyjaśniając szczegółowo co było przyczyną jego niedochowania. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że skoro Sąd I instancji uwzględnił wyjaśnienia pisma z dnia 26 marca 2008 r. (błąd pełnomocnika – na piśmie widniała data 25 marca 2008) w części dotyczącej daty ustania przyczyny uchybienia terminu, nie było podstaw do kwestionowania treści pozostałej części tego pisma. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności, wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie przyjmuje się, ze kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Należy wskazać, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy skarżąca dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, nie wykazując staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Omawiany przepis nie wymaga natomiast od wnioskodawcy udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, a stanowi jedynie o uprawdopodobnieniu jej braku. Oznacza to, że wnioskodawca przywrócenia terminu winien uprawdopodobnić brak swojej winy poprzez stosowną argumentację dotyczącą przyczyn uchybienia terminu. Argumentacja ta winna wskazywać, że wnioskodawca mimo wykazania staranności nie mógł przezwyciężyć przeszkody w dochowaniu terminu oraz uprawdopodobnić (uwiarygodnić) fakt, że przeszkoda powstała (istniała) w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i nieprzerwanie trwała aż do daty złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (wyr. NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., II SA/Ka 1977/00, niepubl.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, iż okoliczności wskazane przez skarżącą w piśmie z dnia 10 maja 2007 r. oraz zaprezentowane przez jej pełnomocnika w piśmie z dnia 26 marca 2008 r. nie stanowią uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ocenę tę Naczelny Sąd Administracyjny podziela. Należy podkreślić, że strona została dwukrotnie wezwana przez Sąd I instancji do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu między innymi poprzez nadesłanie dokumentów mogących uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, w tym także aktu zgonu matki oraz dotyczącej skarżącej historii choroby. Żaden z tych dokumentów nie został przedstawiony Sądowi, natomiast pełnomocnik procesowy skarżącej, jako przyczyny uchybienia terminu jedynie wskazał na chorobę i śmierć matki skarżącej w dniu 28 marca 2007 r., a także zły stan zdrowia skarżącej, która po śmierci matki "leczyła się na arytmię serca i nadciśnienie, brała silne leki". Powyższe ogólnikowe stwierdzenia powtórzone w zażaleniu nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. Choroba strony działającej osobiście stanowi okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu, ale jedynie w przypadku jeżeli rzeczywiście uniemożliwiła stronie zachowanie terminu procesowego (por. T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 334). Do oceny wpływu stanu zdrowia skarżącej na możliwość złożenia przez nią pisma procesowego mogłaby być przydatna dokumentacja lekarska, jednak skarżąca mimo wezwania Sądu takowej nie dostarczyła. Uprawdopodobnienie, jak to już przytoczono wyżej, nie oznacza udowodnienia, wymaga natomiast wiarygodnej argumentacji wskazującej na fakt istnienia niedającej się usunąć przeszkody w uchybieniu terminu i to trwającej w sposób ciągły aż do dnia dokonania czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie takiej argumentacji brak. Wyrok, którego dotyczy wniosek o sporządzenie uzasadnienia, zapadł w dniu 24 kwietnia 2007 r. i siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia mijał z dniem 4 maja 2007 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu złożony został w dniu 10 maja 2007 r. Skarżąca w postępowaniu przed Sądem I instancji nie wykazała żadnych okoliczności stanowiących uprawdopodobnienie, że niezależna od niej przeszkoda (przyczyna uchybienia terminu) trwała w okresie do 9 maja 2007 r. włącznie. Także zażalenie na takie okoliczności nie wskazuje. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.