II SA/Rz 451/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 13 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchylającej w trybie wznowieniowym decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i stwierdzenia zachowania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w części stwierdzającej nieważność decyzji wymienionego organu z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] uchylającej decyzje własne z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...]lutego 2005 r. nr [...]; II. skargę oddala w pozostałym zakresie; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części określonej w punkcie I wyroku nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Rz 451/07 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi H. H. jest [...].03.2007 r., Nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...].11.2006 r., Nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji w/w organu z dnia [...].01.2006 r., Nr [...]. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji podano, że H. H. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z siedzibą w [...] z dnia 8.07.1977 r. potwierdzone zaświadczeniem nr 305642 z dnia 17.07.1977 r. z tytułu: udział w walce o utrwalenie władzy ludowej jako członek ORMO od dnia 29.08.1946 r. do dnia 31.12.1947 r. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]04.2000 r., Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].07.2000 r., Nr [...] pozbawił H. H. uprawnień kombatanckich stwierdzając, że weryfikowany uzyskał je wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej /art. 25 ust. 1 pkt 2 zdanie 1 ustawy o kombatantach.../. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18.06.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1501/00 oddalił skargę H. H. na w/w decyzję z dnia 20.07.2000 r. Następnie H.H. wystąpił do Kierownika Urzędu o ponowną weryfikację jego uprawnień kombatanckich i twierdził, że jednostka ORMO, w której służył brała udział w walkach z oddziałami mi Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wskazane żądanie organ zakwalifikował jako wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej podlegający rozpoznaniu w trybie uregulowanym w art. 154 § 1 i 2 k.p.a. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].02.2005 r., Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]04.2005 r., Nr [...] odmówił uchylenia wydanych w sprawie decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji, decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich jest ostateczną, strona nie wykazała, że za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub jej ważny interes. Dnia 6.07.2005 r. /odcisk datownika na kopercie/ H. H. wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przywrócenie uprawnień kombatanckich, w którym wskazał, że brał udział w walkach z UPA, zaś walki te toczyły się pod dowództwem wojskowym. Organ ten wniosek zakwalifikował jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a następnie decyzją z dnia [...].01.2006 r., Nr [...] uchylił swoje wcześniejsze decyzje ostateczne z dnia [...].04.2005 r., Nr [...] i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...].02.2005 r., Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oraz uchylił decyzję z dnia [...].07.2000 r., Nr [...] i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...].04.2000 r., Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i stwierdził, że H. H. zachował uprawnienia kombatanckie przyznane przy ZW ZBoWiD z siedzibą w [...] za okres od dnia 29.08.1946 r. do dnia 31.12.1947 r. jako osoba, która brała udział w walkach z UPA. Po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, decyzją z dnia [...].11.2006 r., Nr [...] Kierownik Urzędu stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...]01.2006 r., Nr [...]. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. H. zarzucił, że nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji pomyłek organu, gdyż jako młody chłopiec walczył z banderowcami i dlatego powinien mieć zachowane uprawnienia kombatanckie. Decyzją z dnia [...].03.2007 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].11.2006 r. i stwierdził, że w całej rozciągłości aprobuje stanowisko i motywy wyrażone w decyzji wydanej w pierwszej instancji. Wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 15.12.2005 r. Kierownik Urzędu wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...]04.2005 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].02.2005 r. o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a., zatem w takiej sytuacji organ nie był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia odnoszącego się do decyzji ostatecznej wydanej w trybie zwykłym, tj. decyzji z dnia [...]07.2000 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...].04.2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, doszło zatem do rażącego naruszenia art. 149 § 1 i 2 k.p.a. i art. 151 § 1 k.p.a. Kierownik Urzędu dodał, że stwierdzenie nieważności byłoby zasadne także w przypadku samego tylko naruszenia art. 146 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 10 lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 i w art. 145a, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Po upływie tego okresu, stosownie do treści art. 151 § 2 k.p.a. Kierownik Urzędu był uprawniony jedynie do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. W podsumowaniu Kierownik Urzędu stwierdził, że decyzja z dnia 5.01.2006 r., która wbrew normom art. 146 § 1 i 149 § 1 i 2 k.p.a. uchylała decyzje własne z dnia [...].04.2000 r. i z dnia [...].07.2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich wydana została z rażącym naruszeniem bezwzględnie obowiązującego prawa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem Kierownika Urzędu, skarżący H. H. wniósł o przywrócenie mu uprawnień kombatanckich i zarzucił, że ustawa z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 1997 r., Nr 68, poz. 436/ przewiduje możliwość zachowania uprawnień przyznanych przez ZBoWiD osobom, które uzyskały uprawnienia kombatanckie z tytułów określonych w przedmiotowej ustawie. Takim tytułem jest art. 1 ust. 2 pkt 6 wskazanej ustawy, który stanowi, że uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA daje podstawę do zachowania uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD. Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko i motywy wyrażone w zaskarżonej decyzji, zaś w konkluzji stwierdził, iż decyzja z dnia [...]01.2006 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W piśmie z dnia 12.06.2007 r. H. H. dodatkowo podniósł, iż w odpowiedzi na skargę organ powołał artykuły i paragrafy, ale pominął art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach. Dodatkowo wyjaśnił, iż jako członek ORMO walczył z oddziałami UPA, pod dowództwem wojskowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skargę Sąd uwzględnił tylko w części i to z przyczyn innych niż w niej podanych. Z części opisowej niniejszego uzasadnienia wynika, iż przedmiotem skargi H. H. jest decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej w postępowaniu wznowieniowym. Tytułem wprowadzenia do istoty sprawy należy wyjaśnić, że przedmiotem postępowania sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji jest decyzja, zaś celem postępowania administracyjnego w takiej sprawie jest zbadanie, czy przedmiot sprawy /decyzja/ jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wyliczonych taksatywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Organ po ustaleniu, że taka wada zaistniała powinien następnie sprawdzić, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 156 § 2 wykluczająca możliwość stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast w postępowaniu sądowoadministracyjnym wojewódzki sąd administracyjny kontroluje każdy zaskarżony akt administracyjny, w tym również decyzję o stwierdzeniu nieważności innej decyzji pod względem zgodności z prawem i wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm./. Jest to kontrola kompleksowa, bowiem Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli zobowiązany jest brać pod uwagę naruszenia prawa, o jakich nie wspomniano w skardze, a ponadto stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia /art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., zwanej dalej skrótem p.p.s.a./. Dodać też należy, że jeżeli przedmiotem skargi jest decyzja stwierdzająca nieważność ostatecznej decyzji wydanej w trybie zwyczajnym lub wznowieniowym, to wówczas Sąd kontroluje zaskarżoną decyzję według stanu prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji w postępowaniu zwykłym lub wznowieniowym. Przechodząc do rozważań merytorycznych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem sprawy administracyjnej o stwierdzenie nieważności decyzji była ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...].01.2006 r., Nr [...], wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (w decyzji podano art. 145 § 5) i art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, z późn. zm./. Powołaną decyzją wymieniony organ uchylił decyzje własne, a to: 1) decyzję z dnia [...].07.2000 r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].04.2000 r., Nr [...] , pozbawiającą H. H. uprawnień kombatanckich, 2) decyzję z dnia [...].04.2005 r., Nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...].02.2005 r., Nr [...] odmawiającą uchylenia w trybie art. 154 § 1 k.p.a. decyzji określonych w punkcie 1. Ponadto orzekł o zachowaniu przez H. H. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Wojewódzki w [...]w dniu 15.07.1977 r. z tytułu udziału w walkach z UPA w okresie 29.08.1946-31.12.1947 r. Kierownik Urzędu w dniu 6.11.2006 r. doręczył skarżącemu zawiadomienie opatrzone datą 30.10.2006 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności w/w decyzji z dnia [...].01.2006 r., po czym decyzją z dnia [...].11.2006 r., Nr [...] stwierdził nieważność własnej decyzji z dnia [...].01.2006 r. Od tej decyzji H. H. w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy /art. 127 § 3 k.p.a./, który nazwał odwołaniem. Kierownik Urzędu po rozpatrzeniu tego wniosku zaskarżoną decyzją z dnia [...].03.2007 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].11.2006 r. W uzasadnieniu tych decyzji wyjaśnił, iż decyzja z dnia [...].01.2006 r. wydana w postępowaniu wznowieniowym jest dotknięta kwalifikowaną wadą, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bo została wydana z rażącym naruszeniem art. 149 § 1 i 2, art. 151 § 1 i art. 146 § 1 k.p.a. Wskazane przyczyny stwierdzenia nieważności odnoszą się tylko do części decyzji z dnia [...].01.2006 r., czyli do rozstrzygnięcia uchylającego decyzje wydane w 2000 r. w przedmiocie pozbawienia H. H. uprawnień kombatanckich. W tym zakresie Sąd podzielił argumentację organu i przyjął, iż istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].01.2006 r. w części dotyczącej decyzji wydanych w 2000 r. Z postanowienia Kierownika Urzędu z dnia [...].12.2005 r., Nr [...], wydanego na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wynika, że postępowanie zostało wznowione tylko w sprawie zakończonej decyzją tego organu z dnia [...].04.2005 r. i poprzedzającą ją decyzją z dnia [...].02.2005 r. o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Oznacza to, iż organ nie wznowił postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...].07.2000 r., Nr [...], pozbawiającą H. H. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej. Skoro w zasygnalizowanej sprawie postępowanie nie zostało wznowione, zatem wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. było niedopuszczalne. Mimo tego organ w decyzji z dnia [...].01.2006 r. uchylił własne decyzje z 2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i jednocześnie orzekł, że H. H. zachował uprawnienia kombatanckie przyznane mu przez ZBoWiD. W podanym zakresie decyzja z dnia [...]01.2006 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Został również w sposób rażący naruszony art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem decyzja merytoryczna w podanym zakresie została wydana po upływie 5 lat od dnia doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...].07.2000 r., czyli po upływie terminu przedawnienia uchylenia decyzji. Kierownik Urzędu stwierdził również nieważności decyzji z dnia [...].01.2006 r. w części dotyczącej uchylenia decyzji z dnia [...].04.2005 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z [...].02.2005 r. odmawiającej uchylenia w trybie art. 154 § 1 k.p.a. decyzji z dnia [...].07.2000 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...].04.2000 r. o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniach decyzji /I i II instancja/ stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...]01.2006 r., nie ma żadnej wzmianki z jakich konkretnie przyczyn stwierdzono nieważność w/w decyzji. Oznacza to, iż w tym zakresie zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...].11.2006 r. zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to jest istotne, bo uniemożliwia przeprowadzenie kontroli sądowoadministracyjnej. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 ptk 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. – Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku, czyli uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 29.11.2006 r. w części stwierdzającej nieważność decyzji wydanych w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W pozostałym zakresie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. Oddalenie skargi odnosi się do stwierdzenia nieważności decyzji z 2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i rozstrzygnięcia, że H. H. zachował uprawnienia kombatanckie. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że część zaskarżonej decyzji określona w punkcie I wyroku nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego, bowiem skarżący przed zamknięciem rozprawy nie złożył wniosku o przyznanie mu należnych kosztów. W takim stanie rzeczy i stosownie do art. 210 § 1 p.p.s.a., skarżący utracił uprawnienie do żądania zwrotu kosztów. Zarzuty podniesione w skardze nie mają związku z przedmiotem zaskarżonej decyzji, bo odnoszą się do uprawnienia skarżącego, zaś jak to już wyjaśniono, w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga się o uprawnieniach lub obowiązkach strony, lecz bada się czy decyzja będąca przedmiotem takiego postępowania jest dotknięta kwalifikowanymi wadami, o jakich mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w zakresie określonym w punkcie I wyroku, organ wyjaśni, czy decyzja z dnia 5.01.2006 r. uchylająca decyzje z dnia 29.04.2005 i 9.02.2005 r. jest dotknięta wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. i w zależności od tego ponownie w tym zakresie rozstrzygnie sprawę, a w uzasadnieniu decyzji wskaże szczegółowe motywy rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo zwróci uwagę na żądanie skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia 5.07.2005 r. /k. 55-54 akt administracyjnych/ oraz na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002 r., III RN 210/00 /OSNAPiUS, Nr 17/2002, poz. 397/.