I OSK 136/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie: sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska (spr.) sędzia del. NSA Wiesław Czerwiński Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 943/07 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 943/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], którą Prezes ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym renta w drodze wyjątku przysługuje ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy i nie mają niezbędnych środków utrzymania, zatem jak z niego wynika wszystkie przesłanki, o których mowa muszą być spełnione łącznie. W sprawie bezsporne jest, że skarżący nie osiągnął wieku emerytalnego, a orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia [...] został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy - kontynuował Sąd, stwierdzając, że warunkiem koniecznym do ewentualnego przyznania renty w drodze wyjątku jest całkowita niezdolność do pracy, a skoro ta przesłanka nie została spełniona, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Reprezentowany przez adwokata, A. K. wniósł skargę od tego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do renty w drodze wyjątku, podczas gdy właściwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do odmiennego wniosku; 2) naruszenie przepisów postępowania, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 cyt. w p-kcie 1 ustawy, poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo istnienia podstaw do jej uchylenia w postaci naruszenia przez Prezesa i Wojewódzki Sąd art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach poprzez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Wojewódzki Sąd, oceniając niezdolność do pracy skarżącego, wziął pod uwagę jedynie orzeczenie lekarskie o częściowej niezdolności, podczas gdy powinien wziąć pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, z których wynika, iż schorzenie skarżącego (pozostawanie pod opieką Poradni Psychiatrycznej) uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a także, że Sąd nie wziął pod uwagę braku niezbędnych środków utrzymania, wobec bezradności skarżącego spowodowanej sytuacją osobistą (choroba i opieka nad ubezwłasnowolnionym bratem). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenia przepisów, wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). To ten przepis daje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uprawnienie do orzekania w sprawach emerytury lub renty, przyznawanych w drodze wyjątku i na jego podstawie toczyło się przed tym Prezesem postępowanie i zapadło jego rozstrzygnięcie. Do tego też przepisu odnosił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej co do niewłaściwego zastosowania tego przepisu. Z niewłaściwym zastosowaniem przepisu, jako podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), mamy do czynienia wówczas, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia przepis, który nie miał w sprawie zastosowania, nie stanowiąc podstawy rozstrzygnięcia lub nie obowiązywał w dacie orzekania, albo gdy w sprawie mógł być zastosowany inny przepis. W niniejszej sprawie idzie skarżącemu raczej o błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach, co wynikałoby z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Jednak z takim zarzutem także nie można się zgodzić. Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach stanowi, że ubezpieczonym i pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie. Jak wynika zatem z tego przepisu przyznanie świadczenia przez Prezesa odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jednak uznanie to obwarowane jest określonymi przesłankami. Jedną z nich, która istotnie zaważyła w niniejszej sprawie, jest niemożność podjęcia pracy z przyczyny całkowitej do niej niezdolności. Skarżący orzeczeniem o takiej niezdolności nie legitymuje się, a wobec tego nie można zarzucić ani organowi, ani Wojewódzkiemu Sądowi błędu w uznaniu, iż nie została ona spełniona. Wojewódzki Sąd uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, orzekając w ramach uznania administracyjnego, nie naruszył jego granic poprzez odmowę przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku, wobec zgromadzonych dowodów, z których wynika, że skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Skoro przyznanie świadczenia o takim, tj. wyjątkowym, charakterze jest uzasadnione, m.in., od całkowitej niezdolności do pracy, to zgodzić należy się z oceną Sądu. Natomiast jeśli idzie o drugi zarzut skargi kasacyjnej, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ cyt. wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to nie jest on zasadny. Skoro bowiem nie doszło do naruszenia przez organ prawa materialnego, mającego w sprawie zastosowanie, Sąd nie miał podstaw do uchylenia z tego powodu zaskarżonych decyzji. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ww. ustawy.