I FZ 447/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Aleksandry i Krzysztofa A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 187/04 w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie ze skargi Aleksandry i Krzysztofa A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 stycznia 2004 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999 r. i odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązanie podatkowe w tym podatku postanawia: odrzucić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18.07.2007 r., sygn. I SA/Sz 187/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek Aleksandry i Krzysztofa A. o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999 r. i odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązanie podatkowe w tym podatku. W uzasadnieniu do tego postanowienia wskazano, że pełnomocnik skarżących wniósł o zwieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej "popsa" z uwagi na toczące się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w Łodzi, sygn. IV K 201/05, w którym skarżący uczestniczą w charakterze oskarżonych. Postępowanie karne dotyczy między innymi zakwestionowanych w postępowaniu podatkowym faktur. W ocenie Sądu brak jest podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 popsa. Sąd wskazał, że korekta rozliczenia podatkowego dokonana została głównie z powodów braków dokumentacyjnych i tylko w tym zakresie podlegała ocenie z punktu widzenia zgodności z prawem podatkowym. W związku z tym wynik postępowania karnego nie będzie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Powyższe postanowienie zostało w całości zaskarżone przez pełnomocnika skarżących – radcę prawny, który stawiając zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 popsa, wniósł o jego zmianę i wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Zdaniem autora zażalenia między postępowaniem karnym a postępowaniem sądowoadministracyjnym istnienie ścisły związek. Wynik postępowania karnego przesądzi bowiem o wiarygodności i prawdziwości dokumentów – faktur, na podstawie których dokonano kwestionowanego przez organy podatkowe rozliczenia. W przypadku wyroku uniewinniającego dla skarżący wykluczony zostanie wątek podniesiony przez Dyrektora Izby Skarbowej odnoszący się do tzw. "pustych faktur". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie podlega odrzuceniu. Zgodnie z przyjętą w postępowaniu sądowoadministracyjnym regułą, wyrażoną w art. 194 § 1 popsa, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w wypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem są rozstrzygnięcia enumeratywnie wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 popsa. Z treści tego przepisu wynika więc wniosek, że jeżeli nie istnieje przepis, który upoważnia strony do wniesienia zażalenia na konkretne rozstrzygnięcie, np. art. 260 in fine popsa przewiduje możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, lub kwestionowane rozstrzygnięcie nie zostało ujęte w zamkniętym katalogu w art. 194 § 1 pkt 1-10 popsa, to zażalenie na takie rozstrzygnięcie jest niedopuszczalne. W art. 194 § 1 pkt 3 popsa ustawodawca dopuścił możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie, którego przedmiotem jest zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania. W związku z takim sformułowaniem tego punktu przyjąć należy, że zwrot "zawieszenie postępowania" oznacza, że ustawodawca dopuścił możliwość zaskarżenia w drodze zażalenia postanowienia, mocą którego Sąd zawiesza postępowanie na podstawie którejkolwiek z przyczyn określonych w art. 124-126 popsa. Poza hipotezą tego przepisu pozostało więc postanowienie, którego przedmiotem jest odmowa zawieszenia postępowania. Za takim rozumieniem art. 194 § 1 pkt 3 przemawia przede wszystkim wykładnia językowa. Na gruncie języka polskiego czasownik "zawiesić" oznacza m.in. wstrzymać działalność instytucji, przerwać na pewien czas oficjalne działanie (Uniwersalny słownik języka polskiego, pod. red. Stanisława Dubisza, t. 4, s. 914, PWN Warszawa). Na gruncie badanego przepisu przyjąć więc należy, że w pojęciu "zawieszenia postępowania" mieści się tylko rozstrzygnięcie powodujące przerwanie toku postępowania, co oznacza w jego ramach przerwanie działań Sądu, aż do czasu jego podjęcia lub umorzenia. Tym samym zwrotu tego nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem, które nie doprowadza do zawieszenia postępowania, czyli postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania. Ten sam czasownik nie może bowiem jednocześnie oznaczać dokonania czynności procesowej i zarazem odmowy jej dokonania. Przyjęte rozumienie art. 194 § 1 pkt 3 popsa znajduje również wsparcie w wykładni systemowej. Zauważyć bowiem trzeba, że ustawodawca w sytuacji, gdy na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia "pozytywnego" oraz "negatywnego" (odmowa) wyraźnie stwierdza, czy oba takie rozstrzygnięcia są zaskarżalny, czy tylko jedno z nich. Warto w tym zakresie wskazać na pkt 2 art. 194 § 1 popsa, gdzie wyraźnie dopuszczono możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 61, jak również na odmowę wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia. Przykładem sytuacji, gdzie tylko jedno z rozstrzygnięć jest zaskarżalne, jest dopuszczenie możliwość zaskarżenia wyłącznie postanowienia o odmowie podjęcia postępowania. Gdyby zatem intencją ustawodawcy było dopuszczenie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, to wyraźnie taką możliwość przewidziałby w pkt 3. Skoro taka możliwość nie wynika expresis verbis z treści art. 194 § 1 pkt 3 popsa i przy tym nie istnieje na gruncie ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi inny przepis, dopuszczający możliwość zaskarżenia tego rodzaju rozstrzygnięcia, to z tych powodów należy uznać, że na postanowienie, którego przedmiotem jest odmowa zawieszenia postępowania, stronom nie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia. Przyjęta powyżej konstrukcja może wzbudzać zastrzeżenia. Dlatego dla jej uzasadnienia warto również sięgnąć do instytucji zawieszenia i odmowy zawieszenia postępowania przyjętej w innych procedurach. W pierwszym rzędzie godzi się zauważyć, iż podobny stan rzeczy zachodził na gruncie procedury cywilnej. Art. 391 § 1 pkt 8 kpc ma bowiem identyczną treść co art. 194 § 1 pkt 3 popsa. W ramach wspomnianego przepisu Sąd Najwyższy bardzo szybko zajął stanowisko w przedmiocie niezaskarżalności postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania. W wyroku z 28.08.1951 r., sygn. C 463/51 (publ. w OSN(C) 1952, nr 2, poz. 51) stwierdzono wyraźnie, że na odmowę zawieszenia postępowania nie służy zażalenie. Pogląd ten jest konsekwentnie utrwalany także w doktrynie (zobacz na ten temat Komentarz do KPC pod red. Z. Resich i W. Siedlecki Wyd. Prawnicze Warszawa 1975 r., tom I, s. 648 oraz Komentarz do KPC pod red. A. Zielińskiego Wyd. C.H. Beck Warszawa 2005 r., tom I, s. 963). Wobec tożsamości konstrukcyjnej badanej instytucji uprawniony jest pogląd, że w świetle brzmienia art. 194 § 1 pkt 3 popsa zaskarżalne są wyłącznie takie postanowienia, którymi Sąd zawiesił postępowanie, a contrario, orzeczenia o odmowie zawieszenia postępowania są niezaskarżalne. Taka interpretacja znajduje również wsparcie w logice. Odmowa zawieszenia, a co za tym idzie kontynuacja postępowania w istocie nie może szkodzić interesom stron. Na marginesie wspomnieć tylko trzeba, że brak możliwości wniesienia zażalenia na dane postanowienie nie oznacza, iż rozstrzygnięcie to pozostanie całkiem poza kontrolą instancyjną sprawowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość skontrolowania takiego postanowienia uzależniona jest bowiem od inicjatywy strony przy konstruowaniu skargi kasacyjnej. Świadczy o tym treść art. 191 popsa, w świetle którego Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny wobec niedopuszczalności wniesienia zażalenia na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 1 oraz w związku z art. 197 § 2 popsa postanowił jak w sentencji.