I SA/Wa 1240/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi K. M., M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2006 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2006 r. nr [...], orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] grudnia 1961 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...]. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Prezydium Rady Narodowej W. (zwane dalej Prezydium) orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] grudnia 1961 r., po rozpoznaniu wniosku Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] maja 1948 r. o przyznanie własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., odmówiło przyznania prawa własności czasowej i stwierdziło, że wszystkie budynki znajdujące się na przedmiotowym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Rozstrzygnięcie uzasadniono faktem, że stosowny wniosek nie pochodził od właściciela przedmiotowej nieruchomości – A. Z. K., ani też jego następców prawnych. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium wystąpiły spadkobierczynie byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości – K. M. i M. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. odmówiło stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia, natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymało powyższą decyzję w mocy. Powołując się na orzecznictwo sądowe, organy wskazały, że wniosek o przyznanie własności czasowej do nieruchomości złożony przez Urząd Likwidacyjny był nieskuteczny, bowiem Urzędy te nie były uprawnione do występowania z wnioskami w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279 ze zm.), a zatem orzeczenie Prezydium odmawiające przyznania własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości wydane zostało zgodnie z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi K. M. i M. G. od powyższej decyzji wyrokiem z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1301/04 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że zgodnie z art. 191 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168), wniosek Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej powinien zostać rozpoznany z zastosowaniem dotychczasowych przepisów, a zatem rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) (zwanego dalej rozporządzeniem). Sąd zauważył, że skoro decyzja została wydana w dniu [...] grudnia 1961 r., a więc po wejściu w życie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, to zgodnie z art. 191 § 2 tej ustawy, termin do wniesienia odwołania od decyzji oblicza się według przepisów tej ustawy. Ponadto podniesiono, że z akt sprawy wynika, że orzeczenie Prezydium z dnia [...] grudnia 1961 r. nie zostało doręczone stronom postępowania, za które powinno się uznać właściciela gruntu – A. Z. K. lub jego następcę prawnego. Jako adresata orzeczenia wskazano "uprawnionego reprezentowanego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W.", natomiast nie doręczono go ani właścicielowi gruntu, ani Okręgowemu Urzędowi Likwidacyjnemu w W., a jedynie jednostce organizacyjnej organu administracji - Oddziałowi Dochodów Państwowych Wydziału Finansowego w W. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, powstała wątpliwość, czy badane orzeczenie administracyjne z [...] grudnia 1961 r. zostało prawidłowo doręczone, a co za tym idzie, czy się uprawomocniło. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., będąc związane oceną prawną wyrażoną we wspomnianym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2006 r., stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] grudnia 1961 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż kontrolowane w trybie nadzorczym orzeczenie z dnia [...] grudnia 1961 r. nie zostało prawidłowo doręczone, a co za tym idzie nie uprawomocniło się. Mimo to zostało wprowadzone do obrotu prawnego w tym sensie, że stanowiło podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej praw Skarbu Państwa, a następnie Miasta W. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach wynika, że ani właściciel przedmiotowej nieruchomości – A. Z. K., ani też jego następcy prawni nie składali wniosku o przyznanie własności czasowej. W imieniu właściciela uczynił to pismem z dnia [...] maja 1948 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny, któremu ani dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), na mocy którego Urzędy Likwidacyjne zostały utworzone, ani też dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nie dawały uprawnień do występowania z takimi wnioskami w imieniu osób trzecich. Zgodnie natomiast z przepisem art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. tylko dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu uprawnieni byli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. W związku z powyższym organ stwierdził, że Urząd Likwidacyjny nie był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a jego wniosek był bezprzedmiotowy i nie mógł stanowić podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego wynikającego z przepisów dekretu. Skoro więc wniosek złożył podmiot nieuprawniony, to orzeczenie wydane na jego podstawie pozbawione było podstaw prawnych i na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2 kpa należało stwierdzić jego nieważność. Na powyższą decyzję K. M. i M. G., wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie, pomimo korzystnego dla nich rozstrzygnięcia, gdyż nie podzielają wskazanych w uzasadnieniu decyzji motywów. Skarżące wskazały, że orzekające organy nie zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku sądu z dnia 23 września 2005 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1301/04. Zdaniem skarżących organy nie ustosunkowały się do faktu, iż orzekając o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości Prezydium Rady Narodowej W. nie zastosowało przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W myśl art. 9 tego rozporządzenia organ powinien ustalić osoby legitymowane do wystąpienia z wnioskiem, a przynajmniej wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie zastępcy osoby nieobecnej, której należało doręczyć orzeczenie administracyjne (art. 13 rozporządzenia). Skarżące podniosły także, że nie podzielają poglądu, iż Urząd Likwidacyjny nie był legitymowany do złożenie wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Zdaniem skarżących, jeśli następcy prawni byłych właścicieli uznają i akceptują dokonane przez Urząd Likwidacyjny czynności, to jest to wystarczającą przesłanką do uznania merytorycznej wartości takiego wniosku, choćby pochodził od osoby nieuprawnionej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych powodów niż podniesiono w skardze. Na wstępie stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2005r. wskazał na konieczność ustalenia czy kontrolowane w trybie nadzorczym orzeczenie zostało prawidłowo doręczone. Ustalenie powyższej okoliczności ma zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie, bowiem decyzja administracyjna rozpoczyna swój byt prawny z chwilą ogłoszenia lub doręczenia jej stronie postępowania (art. 110 k.p.a.). Z tym momentem wiąże ona organ, który ją wydał, co oznacza, że decyzja zostaje wprowadzona do obrotu prawnego i jej wzruszenie jest dopuszczalne w granicach wyznaczonych stosownymi przepisami k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. będąc związane treścią przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), zastosowało się do zaleceń zawartych w wyroku tutejszego sądu i ustaliło, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] grudnia 1961 r. nie zostało prawidłowo doręczone. Poza sporem pozostaje fakt, że orzeczenie to zostało skierowane jedynie do jednostki organizacyjnej organu administracji - Oddział Dochodów Państwowych Wydziału Finansowego w W. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należy, że badane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie nie zostało wprowadzone do obrotu prawnego. Okoliczność ta stanowi przesłankę do umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności jako bezprzedmiotowego. Wzruszeniu czy to w trybie zwykłym czy nadzwyczajnym podlegają jedynie orzeczenia, które osiągnęły byt prawny w wyniku ich doręczenia bądź ogłoszenia. Wobec stwierdzonych uchybień natury procesowej rozpoznanie argumentów merytorycznych zarówno podniesionych w uzasadnieniu decyzji jak i w skardze nie jest zasadne na tym etapie postępowania. Stwierdzone uchybienie przepisom postępowania administracyjnego ma istotny wpływ na wynik postępowania co prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.