II GSK 405/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Sylwia Kizińska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1560/07 w sprawie ze skargi A. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1560/07; 2. odrzucić skargę A. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2007 r. [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów. Wyrokiem z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1560/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpatrzeniu skargi A. K. uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2007 r., [...], w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oraz orzekł, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2007 r. Okręgowa Rada Adwokacka w L. skreśliła z listy adwokatów Izby L. skarżącego A. K. na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1058, ze zm.). W uzasadnieniu uchwały podano, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt V Ka 790/06 - utrzymującym w mocy skazujący wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 22 czerwca 2005 r. w sprawie o sygn. IX K 1390/01 - orzeczono w stosunku do adwokata A. K. między innymi zakaz wykonywania zawodu adwokata na okres 5 lat. Po rozpatrzeniu odwołania, w którym A. K. zarzucał rażące naruszenie art. 72 ust. 1 pkt. 7 prawa o adwokaturze, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z [...] czerwca 2007 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę ORA i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że za prawidłowy należy uznać taki tryb postępowania, wedle którego skarżący, zachowując status adwokata, poniesie odpowiedzialność dyscyplinarną przed sądem dyscyplinarnym. Jeżeli Sąd Dyscyplinarny orzekłby karę inną, niż wydalenie z adwokatury, wówczas uaktualniłaby się kwestia podjęcia przez Okręgową Radę Adwokacką uchwały o skreśleniu A. K. z listy adwokatów. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało za celowe uchylenie zaskarżonej uchwały, gdyż umożliwi to wznowienie umorzonego postępowania dyscyplinarnego i wymierzenie kary adekwatnej do stopnia zawinienia A. K.. Uchylając uchwałę z powyższych przyczyn, Prezydium NRA wskazało, że nie podziela stanowiska skarżącego co do zarzutów przedstawionych w odwołaniu i uchyla uchwałę z przyczyn wziętych pod uwagę z urzędu. Na uchwałę Prezydium NRA A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. stwierdzając, że zaskarża ją w części - w zakresie w jakim sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Okręgową Radę Adwokacką w L. oraz wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Prezydium NRA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając powyższą uchwałę stwierdził, że wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na uchybieniu dyspozycji art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji organ drugoinstancyjny nie przedstawił dowodów, na których się oparł, ani też nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odniosło się jedynie do wyroku prawomocnie skazującego skarżącego oraz do wskazania zaskarżonej uchwały i faktu złożenia od niej odwołania, całkowicie abstrahując od decyzji podejmowanych w toku prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania dyscyplinarnego, podczas gdy z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że właśnie element postępowania dyscyplinarnego był jednym z decydujących czynników, wpływających na treść rozstrzygnięcia. Prezydium NRA wskazało na potrzebę wznowienia postępowania dyscyplinarnego, jednak bez żadnego wyjaśnienia powodów takich rozważań, a więc wbrew zasadzie wynikającej z art. 7 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że brak w zaskarżonej uchwale odniesienia do przesłanek, które legły u podstaw powzięcia uchwały pierwszoinstancyjnej, tj. rozpoznania sprawy pod kątem zaistnienia, bądź niezaistnienia przesłanki z art. 72 ust. 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze jest pozbawieniem strony prawa do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia jej sprawy. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji pierwszoinstancyjnej, ale ponowna ocena sprawy administracyjnej w zakresie wskazanym przez stronę w jej odwołaniu. Sąd stwierdził, że wobec skarżącego prawomocnym wyrokiem orzeczono środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu adwokata przez okres 5 lat. Prawomocne orzeczenie m.in. o pięcioletnim zakazie wykonywania zawodu przez skarżącego wypełniło dyspozycję art. 72 ust. 1 pkt 7 in fine Prawa o adwokaturze, a organ pierwszoinstancyjny zobligowany był do powzięcia uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów wobec definitywnego brzmienia tego przepisu. Sąd I instancji wskazał, że podejmując ponownie uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej winno mieć na względzie zarówno obligatoryjny charakter przepisu art. 72 ust. 1 pkt 7 Prawa o adwokaturze, jak i niemożność prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przeciwko osobie skreślonej z listy adwokatów, a także rodzaj możliwych do orzeczenia kar dyscyplinarnych. Organ odwoławczy winien wskazać podstawę prawną swej uchwały oraz w sposób jasny, pełny i niepozostawiający jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych co do dalszego postępowania w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów - sformułować uzasadnienie uchwały, a także logicznie powiązać poczynione ustalenia faktyczne z samym rozstrzygnięciem i z uzasadnieniem. A. K. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie, w przypadku stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, że wskazane wyżej uchybienia procesowe - w zestawieniu z naruszeniem prawa materialnego - nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, rozpoznanie skargi i zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy Prawo o adwokaturze przez niewłaściwą jego wykładnię w powiązaniu z nienależytą oceną prawną przepisów art. 39, 41 § 1 i 43 § 1 Kodeksu karnego skutkujące przyjęciem, że orzeczenie przez sąd karny wobec adwokata środka karnego w postaci czasowego zakazu wykonywania zawodu bezwzględnie obliguje właściwą Okręgową Radę Adwokacką do podjęcia uchwały o skreśleniu go z listy adwokatów na w/w podstawie, b) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego pominięcie w prawnej analizie stanu faktycznego niniejszej sprawy, co skutkuje naruszeniem zasady proporcjonalności i ekwiwalentności charakteru i zakresu koniecznego ograniczenia praw i wolności obywateli dla zachowania porządku publicznego w demokratycznym państwie prawnym, 2. naruszenie prawa procesowego - Ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to jest: a) art. 134 § 2, w zw. z art. 134 § 1 i art. 153 wyżej powołanej ustawy przez rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść skarżącego poprzez uchylenie Uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z [...] czerwca 2007 r. w całości z jednoczesnym stwierdzeniem, że nie podlega ona wykonaniu w sytuacji, gdy A. K. zaskarżył przedmiotową Uchwałę "... jedynie w części, a to w zakresie w jakim sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Okręgową Radę Adwokacką w L...." i w takim to zakresie wnosił o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W., a nadto poczynienie ustaleń z naruszeniem zakazu reformationis in peius, w porównaniu ze stanem prawnym wynikającym z zaskarżonej przez niego w części przedmiotowej Uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, co jest skutkiem niewłaściwej wykładni powołanych przepisów prawa, b) art. 109 przez rozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżącego w sytuacji, gdy powołując się na okoliczności uniemożliwiające mu wzięcie udziału w rozprawie wyznaczonej na 23 listopada 2007 r. w piśmie poleconym z dnia 12 listopada 2007 r. - wnosił on o odroczenie rozprawy celem umożliwienia stawienia się w Sądzie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 189 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Z powyższego unormowania wynika, że nie tylko sąd administracyjny I instancji ma obowiązek badania z urzędu dopuszczalności skargi, lecz także, że obowiązek ten spoczywa na Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Niedopuszczalność skargi powoduje bowiem, że sprawa nie może być rozpoznana przez sąd. Dlatego stosowanie art. 189 p.p.s.a. nie jest uzależnione ani od tego, czy w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi, ani od tego czy zachodzą te podstawy odrzucenia skargi, które powodują nieważność postępowania braną pod uwagę z urzędu w myśl art. 183 § 1 zdanie pierwsze in fine p.p.s.a. Pogląd taki prezentowany jest w doktrynie i przeważa w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006 r., str. 419 - 420 i powołane tam orzecznictwo). Jedną z przyczyn niedopuszczalności skargi jest jej wniesienie bez wyczerpania środków zaskarżenia, jeśli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym w sprawie organem. Wymóg ten nie jest wymagany jedynie, gdy skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art.58 §1 pkt. 6 p.p.s.a. w zw. z art.52 §1 p.p.s.a.). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie skreślenia z listy adwokatów. Stwierdzić należy, że zaskarżona uchwała nie jest aktem wydanym w wyniku spełnienia wymogu wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. Tok instancji w sprawach rozstrzyganych uchwałami organów adwokatury unormowany jest w art. 46 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z zm.). Przepis ten pierwotnie przewidywał, iż od uchwały okręgowej rady adwokackiej podjętej w pierwszej instancji w sprawach indywidualnych służyło zainteresowanemu jedynie odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Stan ten uległ zmianie. W wyniku nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze dokonanej ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy- Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 80, poz. 540) dotychczasowa treść art. 46 oznaczona została jako ustęp pierwszy, a w dodanym ustępie drugim przewidziano, że od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Ustawa nowelizująca weszła w życie dniem 9 czerwca 2007 r., a więc w dacie podjęcia przez Prezydium NRA uchwały z [...] czerwca 2007 r. obowiązywał już art. 46 prawa o adwokaturze w nowym brzmieniu. W związku z brakiem w ustawie nowelizującej uregulowań przejściowych dotyczących omawianego zagadnienia, zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie budzi wątpliwości. Oznacza to, że wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga na uchwałę Prezydium NRA, od której służyło odwołanie do Ministra Sprawiedliwości podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a w zw. z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., jako wniesiona bez wyczerpania służących stronie środków zaskarżenia. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę niedopuszczalną z innych przyczyn niż wymienione w punktach 1 - 5 tego artykułu. Przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku, między innymi, niewyczerpania środków zaskarżenia. Stwierdzenie, że skarga podlegała odrzuceniu, obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi na podstawie art. 189 p.p.s.a. Ubocznie należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika by skarżący został prawidłowo pouczony o przysługującym mu z mocy art. 46 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze środku zaskarżenia uchwały Prezydium NRA. Zachowanie możliwości złożenia odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia jest jednak kwestią odrębną, pozostającą poza rozważaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę należało na mocy art. 189 p.p.s.a. orzec jak w sentencji postanowienia.