IV SA/Gl 421/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2007r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że w punkcie pierwszym tej decyzji nie może być ona wykonana Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w R. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.), określonej dalej jako ustawa o zaliczce, oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń ( Dz. U. z 2005 r. nr 106, poz. 882) i Kodeksu postępowania administracyjnego przyznał A. M. prawo do zaliczki alimentacyjnej na samą stronę od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł miesięcznie z zastrzeżeniem, że wysokość zaliczki będzie weryfikowana kwartalnie na podstawie zaświadczenia komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. W uzasadnieniu podano, że zaliczka alimentacyjna przysługuje, ponieważ strona spełnia warunki określone w ustawie do jej przyznania. Ponieważ w rodzinie są najwyżej dwie osoby uprawnione do zaliczki a dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty [...] zł, zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, iż decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ powinna dostać zaliczkę alimentacyjną od [...]. Od tego miesiąca strona uczęszcza do Policealnego Studium Rachunkowości. Matka złożyła na początku [...] stosowny wniosek do komornika sądowego obejmujący ją i brata, A. M. Strona podpisała oświadczenie o dalszym pobieraniu nauki, jednak kazano jej ten podpis skreślić w [...]. Wnioski od komornika wysłano w dniu [...]. Od tego czasu strona czekała na decyzję, kilkakrotnie konsultowała się z organem. Pod koniec [...] poinformowano stronę o brakach w aktach. Matka strony uzupełniła powyższe braki, jednak decyzja dotarła później. Wysłała także list do komornika wysłany [...] a zarejestrowany [...]. Strona zwróciła uwagę, że ona, brat i matka często chorują. Każdy grosz jest im bardzo potrzebny. Suma [...] zł z ich punktu widzenia przedstawia dużą wartość, tym bardziej, że alimenty są dla jej rodziny podstawowym dochodem. Decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej końcowej daty przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej, tj. [...], orzekając w to miejsce datę [...], w pozostałym zakresie utrzymało w mocy. W uzasadnieniu podniosło, iż wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej został przez stronę złożony wraz z wymaganymi dokumentami w [...]. Tym samym organ pierwszej instancji przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej zgodnie z prawem. Organ odwoławczy zauważył, że informacja, iż wniosek o zaliczkę alimentacyjną w przypadku osoby pełnoletniej ma wypełnić ona sama znajduje się na pierwszej stronie druku wniosku o zaliczkę alimentacyjną. Zatem osoba zainteresowana miała pełny dostęp do tej informacji przed złożeniem wniosku. Zmianę decyzji organ odwoławczy uzasadnił faktem, iż strona jest słuchaczem klasy II Szkoły Policealnej dla dorosłych nr 6 w R. Programowe ukończenie nauki to [...]. Powołując się na rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego ( Dz. U. nr 46, poz. 432 ze zm.) organ podniósł, iż zajęcia w klasach programowo najwyższych szkół policealnych kończą się w najbliższy piątek po [...] lub w najbliższy piątek po [...]. Tym samym stronie nie można było przyznać prawa do zaliczki alimentacyjnej do [...] gdyż zaliczka ta związana jest z faktem pobierania nauki. Powyższe uzasadnia uznanie końcowej daty pobierania przez stronę zaliczki alimentacyjnej na dzień [...]. Odstąpienie od wyrażonej w art. 139 k.p.a. zasady reformationis in peius organ odwoławczy uzasadnił koniecznością ochrony porządku prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, iż jest dla niej krzywdząca. W uzasadnieniu podniosła, że sama podejmowała czynności zmierzające do przyznania zaliczki alimentacyjnej, jednak, zaliczka ta wpływa na konto matki strony, gdyż szkoła, do której uczęszcza nie ma możliwości prowadzenia konta bankowego. Zwróciła uwagę, że koniec okresu zasiłkowego w jej przypadku to [...]. Podniosła także, że wybrała tę właśnie szkołę z uwagi na bezpłatność nauki oraz iż zamierza podjąć studia zaoczne po skończeniu szkoły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, mającego wpływ na wynik sprawy. Należy odrębnie odnieść się do dwóch jej aspektów. Pierwszy wynika z treści odwołania i dotyczy początkowego terminu przyznania skarżącej prawa do zaliczki. W tym zakresie organ odwoławczy właściwie nie ustosunkował się do zarzutów odwołującej się, która podnosiła, że wniosek o zaliczkę został złożony za pośrednictwem komornika już we [...], a tylko na skutek czynności organu I instancji doszło do ponownego złożenia wniosku w [...] Okoliczność tą zdaje się potwierdzać choćby znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie ze Szkoły Policealnej, opatrzone prezentatą organu I instancji z datą [...] Kwestia daty złożenia wniosku nie została zatem należycie wyjaśniona – z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa, a ma ona znaczenie dla określenia uprawnień skarżącej. Brak bliższych ustaleń organów administracyjnych nie pozwala na szersze omówienie tej kwestii. W związku z treścią odwołania można jedynie podnieść, że o ile powodem ponownego złożenia wniosku było to, iż pierwotny został podpisany przez matkę skarżącej, to postępowanie organu I instancji było nieprawidłowe. Należało bowiem w takiej sytuacji albo od razu przyjąć stosownie do art. 33 § 4 Kpa, że matka skarżącej występuje jako jej pełnomocnik, albo też wezwać matkę skarżącej o wskazanie, czy działa we własnym imieniu, czy też jako pełnomocnik skarżącej, a w tym drugim przypadku o przedłożenie pełnomocnictwa, względnie podpisanie wniosku także przez skarżącą. Chodziłoby zatem jedynie o uzupełnienie braków formalnych wniosku, a nie w zakresie dokumentacji, o której mowa w art. 10 ust. 1 i 5 ustawy o zaliczce. Dalsze uwagi w tym przedmiocie byłyby czysto spekulatywne, skoro – jak już wcześniej wskazano – organ odwoławczy nie poczynił ustaleń faktycznych związanych z wywodami odwołania. Dodatkowo można zauważyć, iż intencją ustawodawcy, wyrażoną w art. 17 ust. 5 ustawy o zaliczce było to, by określenie wzoru wniosku o zaliczkę służyło sprawnej i prawidłowej realizacji zadania polegającego na przyznawaniu i wypłacie zaliczek, a nie stworzeniu uprawnionym utrudnień wykraczających poza wymogi ogólnej procedury administracyjnej. Drugie zagadnienie wiąże się z reformatoryjnym rozstrzygnięciem organu odwoławczego i to działającym na niekorzyść strony odwołującej się, bo skracającej okres, na jaki przyznano prawo do zaliczki alimentacyjnej. Otóż stanowisko tego organu należy ocenić jako całkowicie błędne. Przytoczyć wypadnie art. 10 ust. 1 ustawy o zaliczce, według którego prawo do zaliczki ustala się do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce okresem zasiłkowym jest okres od 1.IX. do dnia 31.VIII następnego roku kalendarzowego. Nie ma żadnego przepisu szczególnego, który w stosunku do osób uczących się modyfikowałby tą normę prawną. Skoro zatem skarżąca w chwili orzekania przez organy administracyjne była osobą uprawnioną do zaliczki, to ustalenie przez organ I instancji prawa do tej zaliczki do końca okresu zasiłkowego było całkowicie zgodne z prawem materialnym. Natomiast prawo to naruszyło odmienne rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Skoro organ podstawowego stopnia w omawianym zakresie nie popełnił żadnego błędu, zatem zbędne byłoby rozważanie przesłanek odstępstwa od wyrażonego w art. 139 Kpa zakresu reformationis in peius. Kwestia ta będzie jednak poruszona w związku z dalszym tokiem postępowania administracyjnego. Upływ czasu powoduje bowiem, że organ orzekający może rozstrzygać sprawę w zmienionym stanie faktycznym. Dlatego też powoływane w zaskarżonej decyzji przepisy dotyczące organizacji roku szkolnego mogą być brane ewentualnie pod uwagę o ile skarżąca ukończyła szkołę przed upływem okresu zasiłkowego. Można jedynie zasygnalizować, że w razie podjęcia przez nią dalszej nauki przed ukończeniem 24 roku życia problematyczne byłoby skrócenie okresu przysługiwania jej prawa do zaliczki w stosunku do okresu zasiłkowego. Jeżeli merytorycznie będzie przy tym orzekał organ odwoławczy, to dodatkowo będzie musiał on wrócić do problemu odstępstwa od zakresu reformationis in peius. Należy wskazać, że instytucja tego zakresu stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych prawa do obrony strony. Zapewnia jej bowiem swobodę w realizowaniu prawa do odwoływania się od decyzji I instancji, bez ryzyka pogorszenia swojej sytuacji. Ustawodawca przewidział jednakże wypadki, w których możliwe jest odstąpienie od powyższej zasady – są to : rażące naruszenie prawa w decyzji organu pierwszej instancji oraz rażące naruszenie interesu społecznego. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego się, jeżeli szczegółowo wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż rażące naruszenie prawa, dopuszczające możliwość orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się, należy rozumieć jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny. Sytuacja taka ma miejsce, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste ich zestawienie ze sobą. Jednocześnie naruszenie prawa musi być tego rodzaju, że niemożliwe będzie zaakceptowanie danej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa i powinna ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. Zasadnym jest również wskazać, że wstępnym warunkiem uznania, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym badaną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 771/96, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 45182 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 1149/04, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 165003 i z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Wa 367/04, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 169384 oraz powołane tam orzecznictwo ). W ten sposób można bowiem oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie ustawodawca dopuścił, że naruszenie prawa, które nie ma charakteru rażącego, ulega sanacji. Należy również podnieść, iż każdorazowo, gdy organ odwoławczy orzeka na niekorzyść strony odwołującej się obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius ( zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 443/07 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 1986 r., sygn. akt II SA 1500/85, oba niepublikowane. W świetle powyższych wywodów zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu administracyjnym. W jego trakcie należy wyjaśnić wskazane przez Sąd okoliczności, a następnie rozstrzygnąć sprawę z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. su.