I SA/Wr 1023/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Anna Wojtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. przy udziale --- sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie interpretacji przepisów prawa podatkowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącego Z. K. kwotę 457,00 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 23 listopada 2006 r., uzupełnionym dnia 8 grudnia 2006 r., Z. K. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. z wnioskiem o udzielenie interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów prawa podatkowego w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług sprzedaży – jak podał wnioskodawca - działek budowlanych oraz działek rolnych. We wniosku Z. K. podał, iż jest właścicielem dwudziestu działek rolnych położonych we wsi W., oznaczonych numerami od [...] do [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Działki te powstały na skutek podziału gruntu nabytego przez wnioskodawcę w drodze umowy sprzedaży z dnia [...]. Jak wskazał wnioskodawca celem nabycia gruntu było powiększenie prowadzonego gospodarstwa rolnego, zaś podział gruntu został dokonany w [...] r. w zamiarze przekazania po jednej z wyodrębnionych działek [...] córkom wnioskodawcy na budowę domu. Zamiar ten nie został zrealizowany z uwagi na brak środków finansowych na przygotowanie terenu pod budowę, a które wnioskodawca planuje uzyskać w wyniku sprzedaży pozostałych ze wskazanych działek. W chwili wystąpienia z wnioskiem na przedmiotowych działkach prowadzona była produkcja rolna, zaś plan zagospodarowania przestrzennego określał ich przeznaczenie jako grunty pod budowę domów jednorodzinnych. Z. K. przedmiotem wniosku o interpretację przepisów podatkowych objął również działkę rolną o powierzchni [...] ha, położoną w L. i oznaczoną numerem [...], wskazując, iż grunt ten nie został objęty planem zagospodarowania przestrzennego. Działka ta została zakupiona w drodze umowy sprzedaży i zamiany z dnia [...] i jak oświadczył wnioskodawca od tego czasu stale jest na niej prowadzona produkcja rolna. Wnioskodawca wskazał również, iż zamiar sprzedaży działek wynika z pogorszenia stanu zdrowia i konieczności zaprzestania pracy zawodowej. W ocenie wnioskodawcy w świetle powyższych okoliczności czynność sprzedaży wskazanych działek nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż wnioskodawca nie występuje dokonując tych czynności w charakterze podatnika wskazanego podatku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. postanowieniem z dnia [...], nr [...], stwierdził, że stanowisko Z. K. przedstawione w złożonym wniosku a dotyczącym dostawy dwudziestu działek jest nieprawidłowe. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że czynność sprzedaży gruntów przeznaczonych pod zabudowę dokonywana jest w warunkach prowadzenia działalności gospodarczej i jako taka podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług przy zastosowaniu stawki 22%. Pismem z dnia 10 stycznia 2007 r. Z. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, żądając jego uchylenia, podnosząc jednocześnie, że nie posiada statusu przedsiębiorcy, o którym mowa w treści art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004, nr 54, poz. 535 ze zm., dalej: ustawa o VAT), a okoliczności sprzedaży działek, stanowiących jego majątek prywatny, nie wskazują na prowadzenie działalności gospodarczej w sposób ciągły i w celach zarobkowych. Nadto Z. K. podał, iż nie nabył gruntu w celach dalszej sprzedaży, a podział gruntu został podyktowany względami rodzinnymi i zamiarem budowy domów przez wnioskodawcę i jego dzieci. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. odmówił uchylenia lub zmiany postanowienia organu podatkowego I instancji. W motywach swojej decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, podczas gdy stosowanie do brzmienia art. 2 pkt 6 ustawy o VAT towarem są także grunty. Dalej organ II instancji argumentował, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami podatku od towarów i usług są osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2 tego artykułu, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Art. 15 ust. 2 ustawy o VAT stanowi, iż działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Dostawy działek planowane przez wnioskodawcę, w ocenie organu skarbowego, następują właśnie w warunkach hipotezy art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, a zatem spełniają zarówno przesłanki podmiotowe, jak też przedmiotowe czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Wyrażonej oceny prawnej nie zmienia również okoliczność, iż sprzedaż dokonywana jest przez rolnika, gdyż jest on podmiotem wymienionym w treści art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Przymiot przedsiębiorcy potwierdza w ocenie organu II instancji również treść przepisu art. 43 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o VAT. Nadto organ wyraził również pogląd, iż znacznie przekracza ewentualne potrzeby osobiste wnioskodawcy wydzielenie 20 działek, a zatem nie stanowią one majątku wykorzystywanego na potrzeby osobiste wnioskodawcy. Liczba ta z kolei pozwala na poczynienie ustalenia, iż intencją wnioskodawcy jest podejmowanie czynności w warunkach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy. Bez znaczenia zaś dla ustalenia podatkowych skutków sprzedaży działek są takie okoliczności jak wydatkowanie środków uzyskanych z tytułu dokonania tych czynności czy też powody sprzedaży. Pismem złożonym w dniu 24 kwietnia 2007 r., pełnomocnik Z. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W., żądając jej uchylenia z uwagi na oparcie jej na błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swego żądania skarżący podał, iż organ II instancji dokonał błędnej oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego, kwalifikując w przedmiotowym przypadku sprzedaż działek jako czynność wykonywaną w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a w konsekwencji jako podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Skarżący wskazał, iż w [...] r. postanowił wyłączyć część areału rolnego z gospodarstwa rolnego i przeznaczyć pod budowę własnego domu oraz [...] z wydzielonych działek podarować córkom. W tym też celu dokonał podziału gruntu na 20 działek. Z uwagi na konieczność poniesienia znacznych kosztów celem przygotowania gruntów pod budowę, skarżący zdecydował o sprzedaży części z wydzielonych działek oraz dodatkowo działki rolnej. Nadto skarżący podał, iż podział gruntu na 20 działek miał służyć ich szybszemu zbyciu i uzyskaniu środków finansowych na wskazany cel. Skarżący podkreślił, iż w jego ocenie nie miał on obowiązku sprzedaży gruntu w jednej części. Okoliczność dokonania podziału nie może powodować przypisania skarżącemu statusu podatnika na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług, gdyż nie prowadzi on handlu nieruchomościami. Skarżący nie nabył gruntów w celach dalszej sprzedaży i nie działa w sposób zorganizowany, sprzedaż nie ma charakteru stałego i nie będzie kontynuowana, zaś przedmiotowy grunt należy do majątku osobistego skarżącego. Z kolei sprzedaż składników majątku osobistego nie pozwala na przyjęcie, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu nieruchomościami. Handel to bowiem – jak argumentował dalej skarżący - pojęcie zastrzeżone dla czynności polegających na zorganizowanym zakupie towarów w celu ich dalszej odsprzedaży. Nie mieści się w zakresie tego pojęcia czynność sprzedaży majątku własnego, który został nabyty w celach zaspokojenia potrzeb osobistych. Oceny prawnej takiego stanu nie zmienia zbycie działki po jej uprzednim podziale z uwagi na wielkość utrudniającą sprzedaż. Skarżący podkreślił, że skoro przedmiotem sprzedaży są działki wyłączone z areału rolnego, to wobec tego w stosunku do tej czynności występuje on nie jako rolnik ryczałtowy, ale jako osoba fizyczna sprzedająca swój majątek osobisty, a w konsekwencji czynność ta pozostaje poza zakresem opodatkowania podatkiem od towarów i usług. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ skarbowy II instancji podkreślił, iż dostawa gruntów co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, przy czym, musi być realizowana przez podatnika podatku VAT. Działalność gospodarcza, o której mowa w treści art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, obejmuje także działalność rolników, również wówczas, gdy została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar jej wykonywania w sposób częstotliwy. Zatem status podatnika podatku VAT wynika z okoliczności wykonania czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, co oznacza, iż sprzedaż działek jest wykonywana przez rolnika prowadzącego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Opodatkowanie sprzedaży składników majątku osoby prowadzącej działalność gospodarczą nie budzi bowiem wątpliwości a fakt, iż dotyczy to rolnika ryczałtowego nie może prowadzić do odmiennych wniosków. W ocenie organu II instancji przedmiotem sprzedaży nie jest – jak twierdzi skarżący - majątek osobisty a czynność jest wykonywana w okolicznościach świadczących o zamiarze jej wykonywania w sposób częstotliwy. Dlatego też niezasadne są – w ocenie organu – twierdzenia skargi, iż w przedmiotowej sprawie sprzedaż dwudziestu działek stanowiących tereny przeznaczone pod zabudowę stanowi czynność niepodlegającą opodatkowaniu na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej: u.p.p.s.a.) ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu zaistniałego pomiędzy stronami w niniejszej sprawie dotyczy opodatkowania podatkiem VAT czynności sprzedaży działek przez skarżącego. Koniecznym wobec tego stało się ustalenie warunków podlegania czynności opodatkowaniu na gruncie przepisów wskazanej ustawy. Fundamentalne znaczenie dla wyznaczenia zakresu opodatkowania na gruncie ustawy o VAT posiada prawidłowe rozumienie pojęcia podatnik. Z jednej bowiem strony wskazanie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT wyznacza zakres przedmiotowy zastosowania ustawy o VAT, z drugiej natomiast strony określenie "podatnik" wskazuje na podmiotowy zakres opodatkowania podatkiem VAT. W efekcie dopiero ustalenie, iż czynność podlegająca opodatkowaniu na gruncie powołanej ustawy jest wykonywana przez podmiot, któremu przysługuje cecha podatnika VAT w stosunku do tej czynności, prowadzi do stwierdzenia, iż wykonanie tej czynności rodzi obowiązek podatkowy na gruncie ustawy o VAT. Brak z kolei elementu podmiotowego lub przedmiotowego powoduje, iż czynność nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, a zatem ma charakter neutralny z punktu widzenia przepisów ustawy o VAT. Podkreślić należy, iż nie wystarcza, aby czynność podlegająca opodatkowaniu została wykonana przez podmiot będący w ogóle podatnikiem VAT, ale koniecznym jest aby cecha ta przysługiwała jemu w stosunku do tej właśnie konkretnej czynności (tzw. zasada podwójnej identyfikacji podatnika). Nie jest bowiem wykluczone dokonywanie przez podmiot będący podatnikiem VAT czynności, która leży poza zakresem jego działalności z którą wiąże się posiadanie przez niego statusu podatnika VAT, co powoduje, iż czynność ta nie podlega opodatkowaniu na gruncie przepisów powoływanej ustawy. I tak też analizując zakres przedmiotowy opodatkowania podatkiem VAT, wskazać należy na treść art. 5 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega min. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z kolei na mocy art. 2 pkt 6 ustawy o VAT przez pojęcie "towary" należy rozumieć również grunty. Z zestawienia tychże przepisów wynika, iż odpłatna dostawa gruntów mieści się w zakresie przedmiotowym ustawy o VAT, a zatem podlega opodatkowaniu na gruncie postanowień tejże ustawy. Zakres podmiotowy opodatkowania należy ustalać w oparciu o art. 15 ustawy o VAT. Zgodnie z brzmieniem ust. 1 tego artykułu podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2 tego artykułu, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Z kolei art. 15 ust. 2 ustawy o VAT definiuje działalność gospodarczą, wskazując, iż obejmuje ona wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. A zatem dla celów ustawy odrębnie zdefiniowano pojęcie działalności gospodarczej, której wykonywanie pozwala na przypisanie podmiotowi statusu podatnika VAT. Wykonywanie czynności w ramach działalności gospodarczej w tym znaczeniu należy identyfikować ustalając cechę częstotliwości jej wykonywania lub co najmniej zamiaru wykonywania czynności w sposób częstotliwy, co należy rozumieć jako wolę ich powtarzalnego wykonywania. Aczkolwiek ustawa nie wyraża tego wprost, przyjąć należy, że działalnością gospodarczą jest w zasadzie tylko ta aktywność, która wykonywana jest zawodowo, w sposób profesjonalny. Dokonywanie określonych czynności incydentalnie, poza sferą prowadzonej działalności gospodarczej, nie pozwala na uznanie danego podmiotu za podatnika w zakresie tych czynności (vide: A. Bartosiewicz w: A. Bartosiewicz, R. Kubacki, VAT. Komentarz, 2. wydanie, W-wa 2007, s. 219). Wniosek taki płynie z brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, który stanowi, iż działalność gospodarcza to działalność producentów, handlowców lub usługodawców. A zatem, w perspektywie powyższych uwag, przyjąć należy, iż za podatnika na gruncie ustawy o VAT uważa się osobę, która dokonuje czynności dostawy towarów w ramach działalności gospodarczej, a zatem funkcjonuje w obrocie profesjonalnym, a podejmowane przez nią czynności mają charakter częstotliwy. Działalność handlowców to zespół czynności polegających na zakupie towarów w celu ich dalszej odsprzedaży, przy czym wykonywaniu tych czynności towarzyszyć powinien co najmniej zamiar ich podejmowania w sposób powtarzalny. W ocenie Sądu orzekającego w świetle ustalonego stanu faktycznego, w szczególności takiej okoliczności jak to, iż działki nie zostały nabyte w celach handlowych, uznać należy, iż czynność nie następuje w ramach działalności gospodarczej, a w konsekwencji nie podlega opodatkowaniu na gruncie ustawy o VAT. Czynności skarżącego w zakresie sprzedaży działek nie noszą cech profesjonalnego obrotu, a cel w jakim skarżący nabył ich własność, w szczególności nie towarzyszący temu zamiar ich dalszej odsprzedaży wskazują, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie handlu nieruchomościami. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż spełniona została podmiotowa przesłanka podlegania czynności opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług a sytuacji tej nie zmienia okoliczność podziału gruntu, z uwagi możliwość wydzielenia działek dla córek skarżącego oraz ułatwienie sprzedaży pozostałych. Powyższe stanowisko i kierunek wykładni przepisów ustawy o VAT znajduje silne oparcie w przepisach prawa Unii Europejskiej. Zważyć należy jednak, iż choć podstawową zasadą prawa wspólnotowego jest zasada nadrzędności, która przewiduje, że prawo pierwotne oraz akty wydane na jego podstawie stosowane są przed przepisami prawa krajowego, to zgodnie z art. 249 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej, dyrektywy skierowane są do państw członkowskich i do nich też należy wybór metody i sposobu realizacji celu dyrektyw. Dopiero gdy założenia dyrektyw nie zostaną wdrożone do krajowego porządku prawnego, powstaje po stronie obywatela prawo do powoływania się w relacji z państwem bezpośrednio na przepisy dyrektyw, gdy są one jednoznaczne i bezwarunkowe, a nadto upłynął termin ich implementacji do porządku krajowego. Podstawę harmonizacji przepisów prawa podatkowego państw Unii Europejskiej w zakresie będącym przedmiotem niniejszego postępowania stanowią postanowienia VI Dyrektywy Rady z 17 maja 1977 roku w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC ze zm.); dalej: VI Dyrektywa. I tak też wśród czynności podlegających opodatkowaniu - podatkiem od wartości dodanej - w art. 2 ust. 1 VI Dyrektywy wskazano dostawę towarów i świadczenie usług wykonywane na terytorium kraju za wynagrodzeniem przez podatnika, występującego w takim charakterze. Już literalna wykładnia tego przepisu pozwala spostrzec, iż warunkiem opodatkowania jest spełnienie zarówno przesłanek przedmiotowych – czynność ujęta w katalogu czynności podatkowanych oraz przesłanki podmiotowej – wykonanie czynności przez podatnika występującego w takim charakterze na potrzeby danej czynności (podwójna identyfikacja). Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy definiującym działalność gospodarczą na potrzeby przypisania podmiotowi statusu podatnika, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców i osób świadczących usługi włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów. Za działalność gospodarczą uznaje się również wykorzystywanie, w sposób ciągły, własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych. Zestawienie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT oraz art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy definiujących działalność gospodarczą, której prowadzenie pozwala na przydanie osobie statusu podatnika w zakresie czynności dokonywanych w ramach tejże działalności, prowadzi do wniosku, iż implementacja przepisów została dokonana, a zatem brak jest podstaw w analizowanej sprawie do bezpośredniego stosowania przepisów VI Dyrektywy. I choć nie sposób pominąć, iż przepis art. 15 ust. 2 ustawy o VAT dodatkowo wskazuje, iż prowadzenie działalności to również sytuacja jednorazowego wykonania czynności w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania ich w sposób częstotliwy, to taka niedoskonałość legislacyjna nie może prowadzić do bezpośredniego stosowania przepisów wspólnotowych. To bowiem dopuszczalne jest jedynie w przypadku niedokonania przez państwo implementacji przepisów dyrektywy lub implementacji wadliwej, prowadzącej do ograniczenia praw podatnika. W świetle powyższych rozważań oraz ustalonego stanu faktycznego, w ocenie Sądu orzekającego z uwagi na niezaistnienie elementu podmiotowego – działania skarżącego w charakterze podatnika podatku VAT dla potrzeb tejże czynności - brak było podstaw do zakwalifikowania sprzedaży działek przez skarżącego, jako czynności podlegającej opodatkowaniu na gruncie przepisów ustawy o VAT. Takie rozstrzygnięcia organów skarbowych I i II instancji stanowiły naruszenie przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy a jako dotknięte taką wadliwością nie mogły się ostać. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a. uchylił orzeczenia obu instancji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 u.p.p.s.a. Podstawę do ustalenia wysokości zwrotu kosztów stanowił przepis § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).