II GSK 660/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 550/07 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych. Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że skarżąca pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. wystąpiła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. (dalej OIRP) z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę radców prawnych. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. OIRP postanowiła A. K. wpisać na listę radców prawnych tej izby, jednakże Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją sprzeciwił się temu wpisowi z uwagi na następujące ustalenia. Skarżąca od 20 listopada 2002 r. pełniła obowiązki asesora sądowego w Sądzie Rejonowym w B. W dniu 28 lutego 2005 r. Minister Sprawiedliwości rozwiązał istniejący stosunek służbowy z uwagi na zapadły wobec skarżącej wyrok Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w S. z dnia [...] marca 2005 r., sygn. akt [...], na mocy którego A. K. została uznana winną następujących czynów: I) w dniu [...] stycznia 2003 r. w Ś., jako asesor sądowy w Sądzie Rejonowym w B., mając powierzone obowiązki sędziego dopuściła się rażącego i oczywistego naruszenia art. 82 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 z późn. zm.) i art. 418 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) w ten sposób, że rozpoznając sprawę [...] po zamknięciu posiedzenia sądu nie podpisała sporządzonego projektu wyroku, a następnie go ogłosiła; II) w dniu [...] maja 2004 r. w B., jako asesor sądowy w Sądzie Rejonowym w B., mając powierzone obowiązki sędziego, dopuściła się rażącego i oczywistego naruszenia art. 82 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i art. 418 § 1 Kodeksu postępowania karnego w ten sposób, że rozpoznając sprawę [...] po zamknięciu posiedzenia sądu nie podpisała sporządzonego wyroku nakazowego i go ogłosiła; III) w dniu [...] września 2004 r. w Ś., jako asesor sądowy w Sądzie Rejonowym w B., mając powierzone obowiązki sędziego, dopuściła się rażącego i oczywistego naruszenia art. 82 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i art. 418 § 1 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 324 i 326 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) w ten sposób, że rozpoznając sprawy [...], [...], [...] i [...] po zamknięciu posiedzeń (rozpraw) ogłosiła niesporządzone i niepodpisane orzeczenia, które następnie sporządziła i podpisała po [...] września 2004 r.; to jest popełnienia przewinień służbowych z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) i za to na podstawie art. 107 §1 i art. 109 § 1 pkt 1 tej ustawy wymierzono jej karę upomnienia. Powołując się na powyższy wyrok, który uprawomocnił się [...] czerwca 2005 r., oraz liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), zwanej dalej u.r.p., uzasadniających dokonanie wpisu na listę. Zauważył, że oceniając wynikające z tego przepisu przesłanki nieskazitelności charakteru i rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego należało zastosować pozaustawowe standardy ocenne, zarówno o charakterze moralnym, jak i zawodowym, a osoba posiadająca takie przymioty to taka, której dotychczasowe zachowanie świadczy o tym, że spełni ona wysokie wymagania etyczne stawiane radcy prawnemu i posiada cechy, od których uzależniona jest "prawidłowość świadczenia pomocy prawnej". W ocenie organu, dotychczasowy przebieg pracy skarżącej na stanowisku asesora sądowego, brak odpowiedzialności za sprawowany urząd oraz brak wiarygodności, rzetelności, sumienności, odpowiedzialności i skrupulatności przy wykonywaniu powierzonych czynności świadczą, że nie posiada rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego, jako zawodu zaufania publicznego sprawowanego zarówno w interesie wymiaru sprawiedliwości, jak i przyszłych klientów. Stwierdzone w orzeczeniu dyscyplinarnym naganne i rażące wykonywanie czynności o charakterze orzeczniczym determinują stwierdzenie, że nie posiada dostatecznych umiejętności, aby wykonywać zadania profesjonalnego pełnomocnika w ramach istniejącego systemu prawnego. W skardze do Sądu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. i art. 107 § 1 k.p.a., uznała decyzję organu za krzywdzącą i podjętą w sposób arbitralny. Zwróciła uwagę, że analizie poddany został jedynie wycinek jej pracy zawodowej mający miejsce kilka lat temu, z pominięciem przebiegu dotychczasowej pracy i bardzo pozytywnej opinii aktualnego pracodawcy, tj. Komornika Sądowej Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w K. Dodała, że organ samorządu radców prawnych przed podjęciem uchwały o wpisaniu jej na listę posiadał wiedzę o przebiegu jej pracy, w tym również o fakcie postępowania dyscyplinarnego i wymierzeniu jej kary upomnienia. Skarżąca poinformowała pisemnie o tym dziekana OIRP. Podejmując uchwałę o wpisie OIRP uznała, że okoliczność powyższa nie stoi na przeszkodzie wpisowi i spełnia ona warunki tak natury formalnej, jak i moralnej pozwalające świadczyć pomoc prawną w ramach korporacji radców prawnych. W tej sytuacji niezrozumiała jest decyzja Ministra Sprawiedliwości kwestionująca stanowisko korporacji. W postępowaniu dyscyplinarnym rozpoznawano zarzuty związane z pracą, a nie badano nieskazitelności charakteru, zatem czym innym jest wykonywanie obowiązków jako pracownika, a czym innym nieskazitelność charakteru i fakt popełnienia przewinień w zakresie powierzonych obowiązków nie może być utożsamiany z negatywnymi cechami charakteru. Ponadto nieskazitelny charakter nigdy nie był kwestionowany podczas jej pracy w sądzie, a w orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego zostało podkreślone, że jako asesor sądowy była bardzo dobrze oceniana przez przełożonych. W tej sytuacji, z czytelnego pojęcia nieskazitelnego charakteru zrobiono w jej sprawie pojęcie uznaniowe, opierając się na jednostkowych zdarzeniach z lat 2003 i 2004, związanych z zupełnie inną pracą. Organ samorządu radców prawnych dokonując wpisu, przyjął istnienie prognozy należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, dlatego też niesprawiedliwe byłoby uznanie, że incydentalne zdarzenie przekreśla jej możliwość pracy w jakimkolwiek zawodzie prawniczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając za zasadną ocenę organu co do niespełnienia przez skarżącą przesłanek wynikających z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Powołując się na określoną w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego definicję "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata/radcy prawnego" podkreślił, że dla oceny tej rękojmi nie może być obojętny fakt niedawnego zatrudnienia w sądownictwie powszechnym na stanowisku asesora i związana z tym ocena dotychczasowego zachowania. Na rękojmię składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru oraz dotychczasowe zachowanie kandydata, przez które rozumie się postępowanie tej osoby do czasu wpisu na listę, które odpowiadając ocenom moralnym i etycznym gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00). W sprawie skarżącej obowiązkiem organu była ocena w kontekście wymogów z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. jej dotychczasowego zachowania w trakcie pełnienia urzędu na stanowisku asesora sądowego i ukarania jej orzeczeniem sądu dyscyplinarnego. Fakt pominięcia przez Ministra Sprawiedliwości opinii o zatrudnieniu w Kancelarii Komornika Sądowego nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie chociażby z uwagi na nieporównywalny z funkcją asesora sądowego charakter pracy w tej instytucji, tym bardziej że opinia ta nie określa, jakie czynności zawodowe w kancelarii komorniczej były skarżącej powierzone. Sąd podkreślił, że ocena postępowania kandydatki jako osoby o niedługim stażu pracy na samodzielnych stanowiskach przy bezpośrednim stosowaniu prawa ograniczona została do najdłuższego i najbardziej istotnego okresu pod względem możliwości porównania odpowiedzialności zawodowej. Jednakże obecne stanowisko Ministra w tej sprawie nie zamyka skarżącej drogi do ubiegania się o wpis na listę radców prawnych w przyszłości, ponieważ ustawowy zapis "dotychczasowe zachowanie" stanowi o tym, że badaniu podlega dłuższy okres czasu, mający stanowić o posiadaniu przesłanki rękojmi. A. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., naruszenie następujących przepisów: prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 pkt. 5 u.r.p. przez błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogu nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują, że brak było podstaw do takiej interpretacji pojęcia "nieskazitelnego charakteru", postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez Sąd drugiego z zarzutów podniesionych w skardze, tj.: rażące naruszenie w decyzji organu art. 107 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie lub o zmianę tego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca zwróciła uwagę, że Sąd zamiast ograniczyć się do analizy prawidłowości zaskarżonej decyzji w kontekście zasady granicy swobodnego uznania administracyjnego sam dokonał niejako "uzupełnienia" stanowiska Ministra Sprawiedliwości poprzez przytoczenie faktów, na które w uzasadnieniu decyzji organ się nie powołał oraz rozszerzenie interpretacji definicji "nieskazitelnego charakteru". W pozostałej części skargi kasacyjnej powtórzyła argumenty zawarte w skardze. Ponownie podkreśliła, że organy korporacji przed podjęciem uchwały o wpisie miały szczegółową wiedzę co do przebiegu jej pracy zawodowej, a Sąd w postępowaniu dyscyplinarnym nie badał nieskazitelności jej charakteru, a jedynie badał sprawę w zakresie jej obowiązków służbowych. Ukaranie jej najłagodniejszą karą dyscyplinarną nie może przekreślać możliwości wykonywania innego zawodu prawniczego, a w tym kierunku wydaje się zdążać interpretacja przepisów dokonana przez organ i Sąd. Orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego niebędące przesłanką pozbawienia urzędu sędziego, wykreślenia z listy radców prawnych czy adwokatów jest natomiast, zdaniem organu, przesłanką uniemożliwiającą wpisanie skarżącej na listę radców prawnych. Podkreśliła też, że zdarzenia będące podstawą orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego miały charakter jednostkowy i upłynął długi okres czasu, przez który skarżąca cały czas pracowała na stanowisku związanym ze stosowaniem prawa, a pracodawca nie miał do niej żadnych zastrzeżeń. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie uznając, że Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny przesłanek mających wpływ na pojęcie "nieskazitelności charakteru" i w sposób wyczerpujący odniósł się również do opinii zawodowej jej aktualnego pracodawcy - Komornika Sądowego, jak również wyczerpująco odniósł się do kwestii uznania administracyjnego. W piśmie z dnia 12 stycznia 2009 r. uzupełniającym skargę kasacyjną skarżąca przytaczając nowe argumenty na uzasadnienie podstaw tej skargi i w nawiązaniu do uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 4/08, zwróciła uwagę, że decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana z naruszeniem art. 311 ust. 2 u.r.p., ponieważ została ona doręczona skarżącej już po upływie 30 dni od otrzymania przez organ uchwały wraz z jej aktami osobowymi. Tym samym Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., ponieważ nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zobowiązany był zbadać, czy decyzja została podjęta przez uprawniony do tego organ zgodnie z przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie granicami skargi kasacyjnej przy rozpoznawaniu sprawy - z wyjątkiem branej z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania - wyznacza Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dopuszczalny zakres dokonywania oceny legalności zaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji. Przewidziana w art. 183 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. dopuszczalność przytaczania przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych jest uprawnieniem możliwym do wykorzystania nawet po upływie terminu do wniesienia tej skargi, jeżeli mieści się w jej wcześniej zakreślonych granicach. Ta uwaga jest potrzebna do procesowej identyfikacji pisma z dnia 12 stycznia 2009 r. nazwanego przez skarżącą jako "uzupełniające skargę kasacyjną" o nowe argumenty uzasadniające sformułowane w niej zarzuty. Związek art. 183 § 1, art. 174 i 177 § 1 p.p.s.a., pomijając szereg innych rygorów dotyczących zaskarżania orzeczeń sądu pierwszej instancji, polega na obowiązku wniesienia skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, ze wskazaniem konkretnego przepisu zdaniem strony naruszonego przez sąd i jednoczesnym wyjaśnieniem, na czym to naruszenie polegało. Samo wskazanie naruszonego przepisu nie określa granic skargi kasacyjnej przy wynikającym z niej zakresie kompetencji NSA, ponieważ normy prawne regulują złożone zjawiska ze sfery procesowej i materialnoprawnej. Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia w wyroku WSA w Warszawie art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczył nieuwzględnienia przez ten Sąd rażącego naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. polegającego na niewskazaniu w uzasadnieniu decyzji Ministra Sprawiedliwości faktów uznanych za udowodnione i dowodów, na których oparł się wydając decyzję. Zarzut naruszenia art. 311 ust. 2 u.r.p. pojawił się natomiast dopiero w piśmie z dnia 12 stycznia 2008 r. z prawie dziewięciomiesięcznym opóźnieniem liczonym od upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie mógł być ani zakwalifikowany do czynności stanowiącej nowe uzasadnienie jej wcześniejszych podstaw, ani z tego powodu poddany merytorycznej ocenie NSA. W uzasadnieniu postanowienia składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II GPS 2/08 przytoczono szeroką argumentację, z powołaniem się na dorobek orzecznictwa, ukazującą istotę i kryteria odróżnienia podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej od możliwości korzystania z uprawnienia stron przewidzianego w art. 183 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. Przytoczone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody dotyczące naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, z odesłaniem do zarzutów skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości, zostały ukazane łącznie i w ścisłym ze sobą powiązaniu, stąd ich ocenę należy poprzedzić uwagami ogólniejszymi, również ze sfery ustrojowej. Otóż art. 17 ust. 1 Konstytucji RP przewiduje możliwość tworzenia w drodze ustawy samorządów zawodowych, które z jednej strony reprezentują osoby wykonujące zawody zaufania publicznego, lecz z drugiej - są odpowiedzialne za należyte wykonywanie tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Dokonuje się tego w ramach decentralizacji polegającej na rezygnacji z wykonywania zadań publicznych przez organy państwa i przyznanie kompetencji do ich realizacji samorządowi zawodowemu, jednak z pozostawieniem sobie prawa sprawowania nadzoru nad wykonywaniem zdecentralizowanych zadań publicznych. Takie rozwiązania znalazły się również w ustawie o radcach prawnych, a jednym wśród nich są określone w art. 311 uprawnienia Ministra Sprawiedliwości przysługujące mu po zawiadomieniu go przez radę okręgową izby radców prawnych o uchwale o wpisie na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich, jak i o odmowie wpisu. Możliwość wyrażenia sprzeciwu należy do sfery uprawnień nadzorczych Ministra Sprawiedliwości wobec samorządu radcowskiego, polegających na jego współkompetencji w rozstrzygnięciu sprawy wpisu w dwojaki sposób: przez milczenie lub przez wniesienie sprzeciwu w formie decyzji. W pierwszym wypadku wpis uważa się za dokonany po upływie 30 dni od otrzymania przez Ministra Sprawiedliwości uchwały z aktami osobowymi wpisanego, bo jest to rozstrzygniecie organu samorządu radcowskiego, które on akceptuje. W przypadku drugim uchwała o wpisie zostaje pozbawiona skutku prawnego, ale z możliwością zaskarżenia sprzeciwu do sądu administracyjnego, tak jak ostatecznej decyzji organu administracji publicznej. W świetle przypomnianych unormowań nie można zgodzić się z zarzutami, że Minister Sprawiedliwości jest związany przyjętą w uchwale samorządu radcowskiego oceną spełnienia wymogu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. przez wpisanego na listę radców prawnych i nie ma uprawnień do dokonywania odmiennych ustaleń. Rozstrzyganie sprawy przez tak usytuowane organy nie rodzi pomiędzy nimi sugerowanej zależności. Nie jest również trafny zarzut o niedopuszczalności wyprowadzania z wyroku sądu dyscyplinarnego argumentacji powiązanej z nieskazitelnością charakteru przy wpisie na listę radców prawnych, skoro tego rodzaju przesłanką nie zajmowano się w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym przewinień służbowych z art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, w dodatku sporadycznych i odległych w czasie. Inny jest bowiem przedmiot postępowania dyscyplinarnego, ale jego wynik może wpływać na ocenę, czy - jak w rozpoznawanej sprawie w tzw. postępowaniu wpisowym i sprzeciwowym - dokonano w tym zakresie prawidłowych ustaleń. Nie można też rodzajowo utożsamiać kryteriów dostępu do wykonywania zawodu zaufania publicznego z przesłankami, które muszą wystąpić przy orzekaniu o pozbawieniu prawa już wykonywanego zawodu. Na przykładzie rozwiązań przyjętych w art. 24 i 29 u.r.p. widać, że składające się na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nieskazitelność charakteru i dotychczasowe postępowanie są oceniane tylko przy wpisie na listę, a przy skreślaniu z niej - już nie, bo to już było ocenione wcześniej. Tym bardziej nie można łączyć braku przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. tylko z wcześniejszym złożeniem sędziego z urzędu, jeżeli osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych poprzednio sprawowała urząd sędziego. Minister Sprawiedliwości w sprzeciwie i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku trafnie ukazali istotę przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. oraz powody braku legitymowania się nią przez skarżącą. Przypomniane uprawnienia Ministra Sprawiedliwości nie zostały naruszone przy formułowaniu oceny, że biorąc pod uwagę przewinienia będące przedmiotem postępowania dyscyplinarnego nie można uznać skarżącej za osobę, która będzie w stanie prawidłowo wykonywać zawód radcy prawnego. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego jest bowiem realizowana samodzielnie, bez istniejących w systemie hierarchicznego podporządkowania elementów weryfikujących czynności pracownika. Jest to w dodatku zawód zaufania publicznego wykonywany z poszanowaniem istniejącego systemu prawnego w sposób wiarygodny, rzetelny i odpowiedzialny. Przewinienia służbowe skarżącej popełnione w okresie wykonywania powierzonych obowiązków sędziego nie były odosobnione, bo do takich sytuacji doszło w sześciu sprawach w okresie 20 miesięcy. Jak trafnie zwrócono uwagę w wyroku Sądu pierwszej instancji, nienaganny okres pracy skarżącej w kancelarii komorniczej nie mógł negatywnie zweryfikować oceny skarżącej dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości z okresu jej orzekania w Sądzie Rejonowym w B. Sąd ten również prawidłowo zwrócił uwagę na możliwość ponownego ubiegania się przez skarżącą o wpis na listę radców prawnych w przyszłości, jeżeli w dłuższym okresie czasu wcześniejsze przeszkody stracą na dotychczasowej ich wymowie. Z powyższych względów skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.