II SA/Wa 1692/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.), WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Z. O. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazał m.in., że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w latach 1989-1991, 1993-1996 i 1996-2004. Wnioskodawca posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 19 lat, 7 miesięcy i 29 dni, jednakże w okresie ostatnich 10 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawca udowodnił tylko 2 miesiące. Organ podał, że wnioskodawca pracował dorywczo bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Powyższe nie stanowi okoliczności szczególnej i traktowane jest jako zawinione przez stronę zaniechanie kontynuowania ubezpieczenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wnioskodawca w okresach od 30 grudnia 1989 r. do 16 maja 1991 r., od 16 czerwca 1991 r. do 30 listopada 1993 r., oraz od 21 grudnia 1993 r. do 10 marca 1996 r. i od 1 maja 1996 r. do 30 września 2004 r., tj. przez ponad 14 lat nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty na zasadach ogólnych. We wskazanych okresach nie była orzeczona wobec strony całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia. Odnosząc się do argumentów z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podał, że bierze pod uwagę trudności w znalezieniu pracy, ale trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej. Stwierdził, że z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, iż we wskazanych wyżej przerwach wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz brak było ofert pracy, co wnioskodawca dowodził przedkładając "kartę aktywnego poszukiwania" za okres od marca 1999 r. do kwietnia 1999 r. Organ stwierdził, że okres pozostawania bez pracy, potwierdzony formalną rejestracja bezrobotnego w urzędzie pracy nie może być uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie jest ani okresem składkowym ani nieskładkowym. Odnosząc się zaś do twierdzenia strony, że objawy choroby występowały już przed datą wskazaną przez lekarza orzecznika ZUS w orzeczeniu z dnia [...] listopada 2006 r. organ podkreślił, że dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia. Konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z orzeczeniem o niezdolności do pracy. W znaczeniu rentowym niezdolność do pracy musiałaby być długotrwała, a nie tylko czasowa będąca podstawą wypłaty zasiłku chorobowego. Organ nie kwestionuje, że choroba wnioskodawcy mogła istnieć wcześniej, jednakże zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, które jest dla Prezesa ZUS wiążące, datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ustalono na dzień 1 września 2006 r. Organ stwierdził, że w sprawie wnioskodawcy nie występują okoliczności szczególne, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Z. O. podniósł, że jest ona krzywdząca. Podał, że przedkładał organowi kopie przykładowych Kart referencyjnych Urzędu Pracy i dowodził, że wyłączną przyczynę odmawiania mu zatrudnienia stanowił fakt braku zameldowania. W ocenie skarżącego powyższe stanowi okoliczność szczególną, bowiem nie wszyscy bezrobotni byli jednocześnie osobami bezdomnymi. Zarzucił również, że organ nie odniósł się do wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydanego w jego sprawie dotyczącej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że brak meldunku w dowodzie osobistym nie może być potraktowany przez organ jako niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w podjęciu zatrudnienia. Skarżący mógł starać się o meldunek czasowy, a nadto, jako mieszkaniec W. miał większe możliwości znalezienia i podjęcia pracy niż osoby zamieszkujące regiony o większym bezrobociu. Nadto, skarżący mógł w styczniu 1996 r. podjąć pracę, co wynika z karty aktywności bezrobotnego, ale odrzucił ofertę z powodu niezadowalających warunków finansowych. Brak meldunku nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu przynajmniej przez część pracodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W niniejszej sprawie okoliczności takich nie wykazano. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Prezesa ZUS, zgodne z którym okoliczności szczególnej nie stanowi sytuacja panująca na rynku pracy. Sama bowiem trudna sytuacja na rynku pracy niepołączona z aktywnym poszukiwaniem pracy, nie jest zasługującą na usprawiedliwienie przeszkodą uniemożliwiającą spełnienie warunków do uzyskania świadczenia ustawowego. Wprawdzie skarżący wykazywał, że aktywnie poszukiwał pracy, a pracodawcy odmawiali jego zatrudnienia ze względu na brak adresu zameldowania w dowodzie osobistym, jednakże poszukiwania te dotyczą jedynie okresu od marca 1999 r. do kwietnia 1999 r. Nadto, z przedłożonej przez wnioskodawcę kserokopii dokumentu Rejonowego Urzędu Pracy "Propozycje przedłożone zarejestrowanemu" wynika, że skarżący odmówił przyjęcia propozycji pracy jako ślusarz z powodu niskiego wynagrodzenia, co świadczy o tym, że możliwość zatrudnienia istniała, jednakże skarżący z niej nie skorzystał. W dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący udowodnił jedynie 2 miesiące ubezpieczenia. W czasie, gdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, nie istniały niezależne od skarżącego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, których nie można byłoby przezwyciężyć, co wskazano już wyżej. W okresie niewykonywania zatrudnienia nie była też wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe. Organ zasadnie wskazał – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. sygn. akt III URN 10/67 (OSNC 1968/2/29) – że ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwie bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Sąd stwierdza jednocześnie, że wprawdzie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się wprost do podnoszonej przez skarżącego kwestii ustaleń Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dotyczących orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednakże powyższe nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku związany jest bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w odniesieniu do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie jest wydawane dla celów rentowych, a orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie może być utożsamiany z całkowitą niezdolnością do pracy, o której mowa w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W świetle powyższego organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku, sama trudna sytuacja materialna strony, nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.