II SA/Bd 756/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału działek oddala skargę. II SA/Bd 756/07 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło E. Ch. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] r. nr [...], zatwierdzającej projekt podziału działek położonych w [...], stanowiących własność Gminy Miasta [...] w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]. Organ uznał, że skarżąca nie ma interesu prawnego w złożeniu wniosku, natomiast skarżąca wywodziła swój interes prawny z faktu, że na działce, która w wyniku podziału otrzymała numer [...] usytuowany jest budynek w zabudowie szeregowej, do którego skarżącej przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zdaniem organu skarżąca legitymuje się wyłącznie interesem faktycznym, natomiast interes prawny dotyczy sfery prawnej podmiotu, znajdując swoje źródło w przepisie prawa materialnego. Interes prawny w postępowaniu o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości ma właściciel nieruchomości i użytkownik wieczysty (art. 97 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Interesu prawnego nie można wyprowadzić z tytułu prawa własności czy użytkowania wieczystego sąsiednich działek ani z innych tytułów do nieruchomości (np. dzierżawy). Interesu prawnego nie można też wyprowadzić z zamiaru kupna nieruchomości objętej podziałem. Dopiero po podziale wnioskodawczyni będzie miała roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu. Obecnie ma ona tylko interes faktyczny, a stroną postępowania, stosownie do art. 28 kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucono naruszenie art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 28 kpa oraz pominięcie istoty spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, jako prawa, które w istocie jest zbliżone do prawa własności. Spółdzielcze prawo do lokalu należy do praw podmiotowych tymczasowych, którego funkcja polega na przygotowaniu i zabezpieczaniu prawa przyszłego, prowadzącego do ostatecznego zaspokojenia określonych interesów podmiotu uprawnionego. Spółdzielcze prawo do lokalu chroni ekspektatywę na uzyskanie prawa własności w trybie przepisów ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116). Przepisy art. 41 i 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nakładają na spółdzielnie obowiązek podziału nieruchomości spółdzielni w celu określenia odrębnej własności i w konsekwencji przekształcenia spółdzielczego prawa do lokalu w prawo własności. W razie przekształcenia spółdzielczego prawa do lokalu w prawo własności, negatywne skutki decyzji podziałowej spadają na osobę, której przysługuje prawo do lokalu. Zdaniem skarżącej decyzja podziałowa rozstrzyga o jej prawach i obowiązkach, pomimo, że bezpośrednio dotyczy [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, która w dacie wydania decyzji i obecnie jest właścicielem nieruchomości. Istnieje ścisły związek pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji podziałowej a istotnym naruszeniem i ograniczeniem praw podmiotowych skarżącej. Wydana decyzja godzi w interes skarżącej, która jako potencjalny właściciel nieruchomości ma prawo oczekiwać od organu zatwierdzającego podział nieruchomości, aby podział w wyniku którego ma dojść do przekształcenia spółdzielczego prawa do lokalu w prawo własności był zgodny z obowiązującym prawem. Tym samym skarżącej przysługuje interes prawny a nie faktyczny wynikający bezpośrednio z przepisów art. 41 i 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Decyzją z [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z [...] r. Dla uzyskania statusu strony postępowania administracyjnego konieczne jest wykazanie interesu prawnego, o którym decyduje treść obowiązujących przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Interes prawny w postępowaniu o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości ma właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty. Nie można interesu prawnego wyprowadzić z zamiaru kupna nieruchomości objętej podziałem. Skutkiem przeprowadzenia postępowania podziałowego zainicjowanego dyspozycją art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych będzie wydzielenie nieruchomości mających nadal pozostać własnością spółdzielni. Pozostałe nieruchomości przeznaczone będą do ustanowienia odrębnej własności lokali. Uzasadnieniem jednak wnioskowania o podział może być jedynie konieczność geodezyjnego wyodrębnienia nieruchomości mających nadal pozostać mieniem spółdzielni mieszkaniowej. Żądanie podziału w następstwie regulacji art. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przysługuje tylko spółdzielni a nie posiadaczowi spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Odnosząc się do podobieństwa własnościowego prawa do lokalu do prawa własności organ wskazał, że przyznanie statusu strony w postępowaniu podziałowym nie jest uzależnione od podobieństwa praw, ale od istnienia interesu prawnego. Przywołany przez skarżącą wyrok z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05, z którego wynika, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby, gdy rozstrzyga o prawach i obowiązkach innego podmiotu lub wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż decyzja Prezydenta Miasta [...] nie ograniczyła ani nie uniemożliwiła korzystania z przysługującego skarżącej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych nie przewiduje przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności lecz przyznaje prawo członkom spółdzielni do zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu, po uprzednim spełnieniu wymogów z art. 39 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Sama możliwość wystąpienia z takim roszczeniem nie daje podstaw do uznania, że ewentualny nabywca lokalu jest stroną postępowania podziałowego. W skardze skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżącej decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Kolegium skupiło się na decyzji podziałowej a nie postępowaniu nieważnościowym. Stroną postępowania nieważnościowego jest nie tylko strona postępowania podziałowego ale też każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. O tym, że skarżącej dotyczyć będą skutki decyzji podziałowej, świadczy fakt, że w oparciu o tę decyzję spółdzielnia pragnie doprowadzić do ustanowienia prawa własności nieruchomości obejmującej m.in. dom jednorodzinny w zabudowie szeregowej, co do którego skarżącej przysługuje obecnie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Z uwagi na ścisły związek między wydaniem decyzji podziałowej a istotnym naruszeniem i ograniczeniem zakresu praw podmiotowych skarżącej, która w przyszłości będzie dysponowała prawem własności, skarżąca ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i stwierdził, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stronami postępowania są podmioty, które uczestniczyły w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją, chyba że pojawi się podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności. Pojęcie strony zostało określone w art. 28 kpa. Według tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny znajduje swoje źródło w przepisach prawa materialnego i musi wyrażać się w możliwości zastosowania dla konkretnego podmiotu normy prawa materialnego w konkretniej sytuacji. Ustalenia zatem wymaga, czy w chwili składania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji istnieje wyraźna norma prawa materialnego, z której podmiot może wywodzić swoje prawa, ewentualnie czy skutek decyzji odnosi się bezpośrednio do sfery praw danego podmiotu. W pierwszej kolejności należy ocenić czy chodzi o skutki istniejące w momencie złożenia wniosku czy przyszłe. Redakcja art. 128 kpa wskazuje, że chodzi o interes prawny lub obowiązek istniejący w chwili składania wniosku. Może się jednak zdarzyć, że dany podmiot nie mógł wykazać istnienia interesu prawnego na etapie postępowania zwykłego, a więc nie mógł uzyskać statusu strony ale później, wskutek zmiany jego sytuacji prawnej stał się podmiotem praw czy obowiązków pozwalających na uzyskanie przymiotu strony np. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. W rozpoznawanej sprawie skarżąca na etapie postępowania zwykłego i w chwili składnia wniosku o stwierdzenie nieważności legitymuje się uprawnieniem wypływającym z własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego. Zgodnie z art. 97 ust 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że interes prawny w postępowaniu w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości ma właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty. W żadnym razie stronami tego postępowania nie mogą być osoby, które nie mają do danej nieruchomości żadnego tytułu prawnego a uzyskanie tego tytułu jest zdarzeniem przyszłym, choć zależnym od woli danego podmiotu. Posiadacz własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego dopiero po zakończeniu postępowania podziałowego będzie miał roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu. Nie stanie się on właścicielem odrębnej własności lokalu z mocy prawa lecz od jego woli będzie zależało czy zechce skorzystać z tego uprawnienia. Żaden przepis prawa nie obliguje też do wystąpienia z takim żądaniem. Należy zatem stwierdzić, że dopóki osoba posiada ograniczone prawo rzeczowe w postaci własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego, legitymuje się wyłącznie interesem faktycznym w postępowaniu o podział nieruchomości. Dotyczy to również postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Zmiana sytuacji osoby posiadającej ograniczone prawo rzeczowe na etapie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej odnosi się do realnej możliwości wystąpienia z roszczeniem o wyodrębnienie własności lokalu ale nie oznacza, że interesy takiego podmiotu zostają naruszone, gdy formalnie on nie stał się jeszcze właścicielem. Idąc tokiem rozumowania skarżącej, że skoro może stać się właścicielem odrębnej własności lokalu, który posadowiony jest na nieruchomości powstałej w wyniku podziału to posiada status strony, można dojść do wniosku, że potencjalnie każdy podmiot może w przyszłości stać się właścicielem danego lokalu i tym samym powinien być stroną postępowania w trybach nadzwyczajnych. Sąd nie podziela takiego stanowiska. Mówiąc o interesie prawnym konieczne jest wykazanie istnienia interesu prawnego w momencie złożenia wniosku. Pewnym wyjątkiem jest, gdy dana osoba w przyszłości, niezależnie od własnej woli, zmieni swoją sytuację prawną. Zasadne w takim przypadku będzie przyznanie statusu strony podmiotowi, który bez względu na własną wolę stanie się podmiotem praw i obowiązków z mocy ustawy np. przy wydzieleniu gruntu pod drogi, stają się one z mocy prawa własnością np. gminy czy Skarbu Państwa. Zatem te podmioty uzyskują status strony. W takich okolicznościach stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, ale też każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Nie może natomiast taka sytuacja odnosić się do podmiotu, który może lecz nie musi znaleźć się w innej roli prawnej. Dopóki to się nie stanie, zdarzenia przyszłe, zależne od określonego zachowania się nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Uzyskanie realnej możliwości wystąpienia z wnioskiem o wyodrębnienie własności lokalu nie stanowi jeszcze bezpośredniego odniesienia skutków decyzji do strefy praw danego podmiotu. Skarżąca ani w chwili podziału nieruchomości ani złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej nie legitymuje się żadnym uprawnieniem do dzielonej nieruchomości. Ograniczone prawo do lokalu, które dopiero w przyszłości, po wyodrębnieniu własności lokalu będzie wiązało się z uzyskaniem prawa do gruntu, nie uzasadnia przyjęcia, że skarżąca jest stroną postępowania. W związku z tym, że sytuacja prawna skarżącej nie uległa zmianie w momencie składania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej z sytuacją, gdy toczyło się postępowanie podziałowe, argumenty prawne dotyczące statusu strony zawarte w zaskarżonej decyzji są aktualne. Tym samym istniały podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Bez znaczenia prawnego jest zarzut o pominięciu przez organ analizy zbliżonego do prawa własności charakteru ograniczonych praw rzeczowych. Ograniczone prawo rzeczowe nie jest tożsame z prawem własności a przyszła możliwość uzyskania prawa własności nie może przemawiać za uznaniem, że skarżąca posiada obecnie interes prawny, uzasadniający przyznanie jej statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.