II SA/Wa 1010/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Monika Michnik-Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 1139/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2142/04, oddalający skargę G. M. oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., wskazując na konieczność ustalenia czy choroba, na którą cierpi skarżący mogła rozwinąć się wcześniej i spowodować niezdolność do podjęcia zatrudnienia, jeżeli nie był w stanie pokierować swym postępowaniem. Zgodnie z dyspozycją zawartą w wyroku NSA sprawa została przekazana do Oddziału ZUS we W. celem wydania orzeczenia lekarskiego przez lekarza orzecznika ZUS odnośnie daty powstania niezdolności do pracy, jej stopnia i przewidywanego trwania niezdolności. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. G. M. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 1 stycznia 2004 r. Komisja wskazała jednocześnie, że na podstawie przeprowadzonych badań i dokumentacji medycznej brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed 1 stycznia 2004 r. W dniu [...] kwietnia 2007 r. Prezes ZUS wydał decyzję, którą odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", ubezpieczonemu, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podniósł również, iż w przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku organ musi wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, a konkretnie, czy przerwy w zatrudnieniu i okresy braku aktywności zawodowej i ubezpieczeniowej były usprawiedliwione okolicznościami niezawinionymi przez osobę. Prezes ZUS wskazał, iż rozpatrując wniosek G. M. o rentę z tytułu niezdolności do pracy analizie poddał przede wszystkim przebieg ubezpieczenia przed datą powstania niezdolności do pracy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że przebieg ubezpieczenia nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego do chwili orzeczenia niezdolności do pracy był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Ostatnio udowodniony okres zatrudnienia, poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, przypada na datę 31 stycznia 1992 r., od tej daty do czasu orzeczenia wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w styczniu 2004 r., tj. przez okres 11 lat i 11 miesięcy skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. Prezes ZUS stwierdził w związku z tym, że brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia na zasadach ustawowych, bowiem nie zostały udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez G. M. zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które jest źródłem świadczeń ubezpieczeniowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. M. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, podnosząc, iż spełnia warunki określone w art. 83 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Z treści przepisu art. 83 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie może podjąć zatrudnienia, ponadto została wobec niego orzeczona niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Niemniej jednak świadczenie przewidziane w art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb – ze względu na trudną sytuacje materialną. Podstawowym wymogiem przewidzianym w tym przepisie jest wykazanie wystąpienia okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Należy wskazać, iż szczególną okolicznością uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS na potrzeby stosowania powołanego przepisu art. 83 jest wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W swoim wniosku z dnia 11 sierpnia 2004 r. skarżący podaje, że przerwa w ubezpieczeniu spowodowana była brakiem pracy. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna, jednakże okoliczność ta nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Art. 83 ustawy w sposób pełny i wyczerpujący określa warunki, w jakich można przyznać świadczenie wyjątkowe. Wśród okoliczności, które uzasadniałyby taką decyzję, ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji panującej na rynku pracy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez skarżącego prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że skarżący posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 9 lat 4 miesiące i 19 dni, który jest nieadekwatny do jego wieku, wynoszącego na datę powstania niezdolności do pracy 37 lat. Podstawą otrzymania świadczeń, na podstawie wyżej cytowanej ustawy, jest przepracowanie wymaganego okresu pracy, co wiąże się z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do braku wymaganego okresu pracy. Należy powtórzyć za organem, iż nie może budzić najmniejszej wątpliwości przyjęta w oparciu o zasady systemowe reguła, aby na podstawie art. 83 ustawy przyznać świadczenia w zupełnym oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy. Zatrudnienie brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie powołanego przepisu powinno obejmować znaczący okres. Oznacza to, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie wyżej cytowanego art. 83 może zostać przyznane wyłącznie osobie ubezpieczonej, która m. in. posiada odpowiednio długi w stosunku do swego wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do świadczenia, brakuje niewielki okres. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania prawidłowej decyzji w świetle obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.