I OZ 572/08

Dnia 6 sierpnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 1189/05, o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. w przedmiocie wymierzenia grzywny Okręgowej Radzie Adwokackiej w Krakowie postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 1189/05 odmówił Z. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 8 września 2006 r. r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt I OZ 1660/06 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Z. B. na powyższe postanowienie. Rozpoznając ponowny wniosek Z. B. postanowieniem z dnia 17 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. sygn. akt I OZ 923/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Z. B. na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA wskazał, że kwestia przyznania prawa pomocy skarżącemu została już prawomocnie rozstrzygnięta. Skarżący nie wykazał w nowo złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, że jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w poprzednim wniosku a przynajmniej zmiana ta nie została wykazana przez skarżącego w złożonym wniosku. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2008 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych. Po doręczeniu zarządzenia skarżący złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie uzasadniając wniosku. Skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu z pouczeniem, że składane oświadczenia powinny zawierać dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach oraz w związku z tym, że jest to kolejny wniosek, skarżący powinien wskazać i wytłumaczyć, jaka zmiana istotnych okoliczności nastąpiła w jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach od chwili prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy. W sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata skarżący oświadczył, że nie zatrudnia ani nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek profesjonalnym pełnomocnikiem. Przedstawiając stan majątkowy podał, ze oprócz 90 metrowego domu, w którym znajduje się 12 metrowe mieszkanie i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,58 ha nie ma innego majątku nieruchomego, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani też dochodów. Oświadczenia o takiej samej treści skarżący składał przy poprzednich wnioskach o przyznanie prawa pomocy. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia 9 maja 2008 r. Sąd I instancji wskazał na treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Podniósł ponadto, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zabraniają składania wielokrotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak wnioskodawca zobowiązany jest wykazać w nowo złożonym wniosku, że jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w poprzednim wniosku. W złożonym natomiast przez skarżącego kolejnym wniosku zmiana sytuacji rodzinnej i materialnej nie została wykazana pomimo stosownego pouczenia. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Z. B., wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę zaskarżonego postanowienia "w kierunku wniosku". W uzasadnieniu zażalenia zarzucił "rażące naruszenie przepisów postępowania oparte na przestępstwie korupcji sędziego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 P.p.s.a., w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem, w tym poprzez pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, który reprezentuje jej interesy przed sądem. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałaby podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Podkreślić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania. Ponadto warto zauważyć, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy została już przez Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie rozstrzygnięta, na co wskazał już Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Kolejny wniosek Z. B. o objęcie go tego rodzaju ochroną powinien być więc oceniany w świetle art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał w nowo złożonym wniosku, aby jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w poprzednio złożonym wniosku, który nie dawał podstaw do objęcia go tego rodzaju ochroną. W tych okolicznościach zaskarżone postanowienie Sądu I instancji należało uznać za prawidłowe i odpowiadające prawu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.