I SA/Wr 1153/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.), Sędzia WSA Marek Olejnik, Protokolant Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. przy udziale --- sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjny. Organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] (nr [...] i [...]) wszczął wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zobowiązań podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. w kwocie 118.151,80 zł oraz za 2001 r. w kwocie 2.462,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżący pismem z dnia 11 grudnia 2006 r. wniósł, na podstawie art. 33 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jt. z 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej: ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r.), zarzuty, zarzucając naruszenie: art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., przez brak doręczenia jej upomnienia; art. 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., przez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organ egzekucyjny przed wszczęciem egzekucji był zobowiązany do doręczenia jemu upomnienia. Ponadto podniósł, iż zgodnie z art. 27 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. organ powinien był dołączyć do tytułów wykonawczych dowód doręczenia upomnienia albo stwierdzić w tych tytułach, że doręczenie upomnienia nie było konieczne oraz wskazać podstawę prawną. Skarżący podniósł również, iż w związku z postanowieniem z dnia [...] umarzającym wcześniejsze postępowanie egzekucyjne a także ze względu na długi upływ czasu, upomnienia doręczone jemu w dniu 30 stycznia 2003 r. nie spełniają tego wymogu. W zakresie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, skarżący podniósł, że wybór środka powinien nastąpić z uwzględnieniem zasady celowości i zasady zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Tymczasem organ wybrał środek egzekucyjny wskazany w art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. jako ostatni. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] nie uznał powyższych zarzutów. Skarżący w zażaleniu z dnia 26 marca 2007 r. ponowił zarzut braku doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu braku doręczenia skarżącemu upomnienia. Dodatkowo wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] nr [...] (utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] nr [...]) wierzyciel nie uznał zarzutów skarżącego. Odnośnie drugiego z zarzutów, organ podniósł, że wbrew twierdzeniom skarżącego, wykazał on brak istnienia majątku (oprócz nieruchomości), z którego Skarb Państwa mógłby zaspokoić swoje należności (oświadczenie skarżącej z dnia 15 września 2005 r. i 7 marca 2006 r.). Skarżący w skardze z dnia 22 maja 2007 r. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 7 § 2 w związku z art. 60, art. 67 i art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] było wszczęte i prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 i 2001 r., w toku którego organ zajął i sprzedał ruchomości oraz zajął wierzytelności na rachunkach bankowych skarżącego. Uzyskane z tego tytułu środki pieniężne zostały następnie zarachowane na poczet dochodzonych należności. W toku dalszych czynności (protokół o stanie majątkowym z dnia 15 września 2005 r. i 7 marca 2006 r.) organ stwierdził, iż jedynym majątkiem, z którego może być prowadzona egzekucja jest nieruchomość. Skarżący podniósł również, iż Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...], z uwagi na brak spełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (wadliwa podstawa prawna), umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. W wyniku wystawienia w dniu [...] nowych tytułów wykonawczych (obejmujących zaległości podatkowe będące przedmiotem umorzonego postępowania egzekucyjnego), organ egzekucyjny zajął nieruchomość. Skarżący wskazał także na znaną w polskim prawie, tzw. instytucję wyjawienia majątku - art. 71 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., która nie została w niniejszej sprawie zastosowana. Organ nie ustalił więc, zdaniem skarżącego, jaki jest jego stan majątkowy i jakie powinien ewentualnie zastosować środki egzekucyjne. Ponadto skarżący zarzucił organowi brak wykazania, na jakiej podstawie uznał on, iż jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym będzie egzekucja z nieruchomości. Organ, powołał się jedynie na treść oświadczeń majątkowych złożonych w poprzednim postępowaniu egzekucyjnym, które nie mają żadnej wartości - zostały złożone w postępowaniu, które zostało umorzone a ponadto od czasu ich złożenia upłynęło ponad 7 miesięcy, w którym to czasie, sytuacja majątkowa skarżącego mogła ulec poprawie. Skarżący wskazał także, iż złożył odrębną skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie stanowiska wierzyciela nieuwzględniającego zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę z dnia 18 czerwca 2007 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podniósł, iż obowiązek wysłania upomnienia należy do wierzyciela a nie do organu egzekucyjnego. Upomnienie zawiera bowiem dwa elementy: przypomnienie o obowiązku wpłacenia należności podatkowej w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia oraz informację o zagrożeniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego ściągnięcia tej należności. Organ wskazał także, że wierzyciel doręczył w dniu 30 stycznia 2003 r. upomnienia z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Tak, więc uchylenie postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c p.p.s.a.). W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdza, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przystępując do oceny zaskarżonego postanowienia na wstępie należy zauważyć, że zostało ono wydane na podstawie art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. w związku z wniesieniem przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów na podstawie art. 33 pkt 7 i 8 powołanej ustawy. W myśl pierwszego z powołanych przepisów, organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty. W przypadku zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje je dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, w przypadku obowiązku jego uzyskania, organ egzekucyjny, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4). Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie (art. 34 § 5). Przenosząc powyższe na grunt sprawy należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny podjął postanowienie o nie uwzględnieniu zarzutów skarżącego po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w kwestii braku uprzedniego doręczenia upomnienia. W ocenie Sądu, stanowisko organów, co do zasady, jest prawidłowe. Po pierwsze, został spełniony obowiązek wynikający z art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., w myśl którego egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Wierzyciel, przed skierowaniem po raz pierwszy wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjną w celu przymusowego wyegzekwowania zobowiązań podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 i 2001 r., doręczył bowiem skarżącemu w dniu 30 stycznia 2003 r. upomnienia z dnia [...]. Tym samym została zrealizowana norma prawna z art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Zdaniem Sądu, nie można bowiem podzielić poglądu skarżącego, ze względu na rolę, jaką spełnia upomnienie w procesie dochodzenia należności, iż upomnienie powinno być doręczane zobowiązanemu przed każdorazowym wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel doręczając upomnienie zobowiązanemu przypomina mu jedynie o obowiązku spełnienia wymagalnego zobowiązania a jednocześnie stwarza mu dodatkową możliwość wywiązanie się z niego w sposób dobrowolny - w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Innymi słowy zobowiązany nie może oczekiwać, że wierzyciel będzie w nieskończoność wzywał go do dobrowolnego uiszczenia należności. Podkreślenia wymaga także fakt, że zasadą jest dobrowolne (a nie przymusowe), bez zbędnej zwłoki wykonywanie zobowiązań. Tym samym Sąd w składzie obecnym nie podzielił stanowiska w kwestii doręczenie upomnienia, wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2007 r. (sygn. akt I SA/Wr 933/07) Bez znaczenia w tej sytuacji jest argumentacja skarżącego odwołująca się do faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego z innej przyczyny niż zaspokojenie w całości dochodzonej należności oraz wskazująca na znaczny upływ czasu od dnia doręczenia upomnień. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest także fakt uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, powołanym powyżej wyrokiem postanowienia uznającego stanowisko wierzyciela w przedmiocie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia za prawidłowe i poprzedzającego je postanowienie pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. akt I FPS 4/06) wyraził bowiem pogląd, iż brak jest podstaw prawnych do zajmowania stanowiska w formie postanowienia, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisi - naczelnika urzędu skarbowego, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym. Tak więc uchylenie przez sąd wskazanych postanowień nie wpływa w sposób zasadniczy na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Z kolei odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, należy stwierdzić, iż stanowisko organu egzekucyjnego jest i w tym zakresie prawidłowe. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1). W myśl art. 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (§ 1), które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (§ 2). Natomiast zgodnie z art. 71 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. w przypadku, gdy egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (§ 1). Organ egzekucyjny o nakazanie wyjawienia przez zobowiązanego majątku można zwrócić się przed wszczęciem egzekucji administracyjnej lub w toku egzekucji, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń za okres 6 miesięcy (§ 2). Przenosząc to na grunt sprawy należy stwierdzić, iż, z uwagi na braku możliwości zaspokojenia się z innego majątku niż z nieruchomości, nie można podzielić poglądu skarżącego w kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie egzekucja z nieruchomości jest wymieniona w art. 1a pkt 12a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. w ostatniej pozycji, to z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że była ona jedynym środkiem egzekucyjnym, jaki mógł być w sprawie zastosowany. Nie można bowiem pominąć faktu, iż w wyniku podjętej w 2003 r. egzekucji nastąpiło nieznaczne zaspokojenie dochodzonych należności. Z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń majątkowych wynika, że brak jest innego majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Stąd też organy nie naruszyły art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., z którego wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego dla zobowiązanego może mieć miejsce jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Zatem w interesie zobowiązanego jest wskazanie majątku podlegający egzekucji a nie zmuszanie organu do jego poszukiwania. Ponadto należy zauważyć, iż skarżący w okresie od momentu wszczęcia egzekucji po raz pierwszy, to jest od stycznia 2003 r. do momentu wszczęcia egzekucji po raz drugi, to jest do września 2006r. miał dużo czasu na podjęcie działań zmierzających do spłaty dochodzonej przez organ należności. Stąd też dywagacje skarżącego na temat istnienia innego majątku (oprócz nieruchomości), bez jego wskazanie nie może niweczyć działań organu egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutu braku zastosowania instytucji wyjawienia majątku należy wskazać, iż postępowanie w tym zakresie może być wszczęte jedynie wówczas, gdy organowi nie jest znany majątek zobowiązanego, z którego mogłaby być zaspokojona dochodzona należność. Natomiast w przypadku, gdy organowi egzekucyjnemu był znany majątek - skarżący posiada nieruchomość, to brak było podstaw do procedowania w tym kierunku. Reasumując Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały naruszone wskazane przez skarżącą przepisy prawa. Wobec braku przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.