II FZ 512/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1307/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 24 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1307/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie radcy prawnego). W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wyjaśnił, że opłata sądowa od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Natomiast skarżący posiada majątek nieruchomy (dom w budowie i działkę gruntu), który może być źródłem finansowania kosztów sądowych. Również żona skarżącego posiadała udział w działce budowlanej, który sprzedała za kwotę 40.000 zł. Ponadto skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą, uzyskując przychody w wysokości 254.695,09 zł w 2006 r. i 110.821,40 zł w 2007 r. Nie ulega w związku z powyższym wątpliwości, że strona dysponuje środkami finansowymi. Niezależnie od powyższego Sąd wywiódł, że zadeklarowane przez skarżącego koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około 5.800 zł. Porównując zatem środki, którymi skarżący dysponuje i wysokość kosztów utrzymania oraz wysokość wymaganego w sprawie wpisu, Sąd doszedł do wniosku, że skarżący powinien poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania koniecznych dla siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Z motywów zażalenia wynika, że kwota 500 zł, wymagana od skarżącego tytułem opłaty sądowej od skargi, stanowi dla niego duże obciążenie w jego obecnej sytuacji finansowej i nie stać go na jej uiszczenie. Strona ponosi bowiem liczne wydatki związane ze spłatą swoich zobowiązań (w tym wobec Skarbu Państwa), co wynika z dołączonej do wniosku dokumentacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając niniejsze zażalenie nie sposób pominąć tego, że Sąd odwoławczy oceniał już argumentację strony w zakresie wskazywanych przez nią okoliczności, mających uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Czynił to przy tym nie tylko w sprawie niniejszej (por. post. z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt I FZ 519/07) – w której obecnie rozpoznawany wniosek strony jest już drugim jej wnioskiem w przedmiocie prawa pomocy – ale również w innych popieranych przez skarżącego postępowaniach wpadkowych (por. post. NSA z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 265/08). Nie budziło wątpliwości składów orzekających w/w postanowieniami, iż sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że poniesienie kosztów sądowych w kwocie 500 zł (lub opłacenie czynności pełnomocnika) miałoby stanowić dla niego wydatek na tyle istotny, iż spowodowałby on uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (ewentualnie rezygnację z sądowej drogi dochodzenia swych praw, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnych praw podmiotowych strony – art. 45 ust. 1 Konstytucji). Powyższa konstatacja nie wzbudza również wątpliwości Sądu w kontekście obecnie rozpoznawanego zażalenia. Pamiętać należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 85). Analiza tego rodzaju, przeprowadzona w niniejszej sprawie, nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, uniemożliwiają jej ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Jedynym bieżącym kosztem procesu jest bowiem wpis od skargi w kwocie 500 zł. W związku z tym pominąć już można w tym miejscu okoliczność, że strona jest właścicielem majątku nieruchomego o znacznej wartości. Jak bowiem wynika ze złożonych w toku postępowania oświadczeń (por. karta nr 133 akt sądowych), na samo tylko utrzymanie pięcioosobowej rodziny strona ponosi wydatki w kwocie 5.800 zł miesięcznie. Oznacza to, że w jej dyspozycji pozostają środki finansowe znacznie przewyższające wysokość żądanej opłaty sądowej (i większe niż sama podaje – 27.366,38 zł w skali roku – por. karta nr 127 akt sądowych). Mając w związku z tym na uwadze, że pierwsze wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie doręczono stronie ponad półtora roku temu (23 marca 2007 r. – karta nr 26 akt sądowych), mogła ona w tym czasie poczynić oszczędności i zgromadzić środki umożliwiające jej opłacenie kosztów procesu. Końcowo zauważyć należy, że skarżący konsekwentnie podtrzymuje twierdzenie, iż nie może uiścić wpisu od skargi z uwagi na to, że ponosi liczne wydatki związane ze spłatą zobowiązań związanych głównie z prowadzoną działalnością gospodarczą (analogiczne argumentował w zażaleniach rozpoznawanych w postanowieniach o sygn. akt I FZ 519/07 i II FZ 265/08). Wynika stąd, iż skarżący przedkłada cywilnoprawne (prywatne) zobowiązania nad te, związane z zainicjowanym przedmiotową skargą postępowaniem sądowym. Tymczasem opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. post. NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie tak się nie stało toteż zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na marginesie Sąd kasacyjny zauważa, że niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy – jako kolejny w sprawie – Sąd wojewódzki powinien był rozpoznawać przede wszystkim w kontekście art. 165 P.p.s.a., a więc tylko w zakresie wykazania przez stronę ewentualnej zmiany okoliczności sprawy (sytuacji materialnej strony), a nie kompleksowo, jak to uczyniono (zaskarżone orzeczenie powinno zaś odmawiać zmiany poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy). Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy (zważywszy zwłaszcza na tę okoliczność, że było ono korzystne dla strony). W świetle powyższych wywodów zażalenie strony należało uznać za niezasadne. Podstawę prawną orzeczenia stanowiły art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.