II FSK 792/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Stanisław Bogucki, NSA Anna Maria Świderska, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 8 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Lu 431/07 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 23 marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie sygn. akt I SA/Lu 431/07 oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 23 marca 2007 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd pierwszej instancji uznał, że jej przedmiotem jest postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składają się opłaty manipulacyjne, a także opłaty za zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego dokonane przez ten organ. Postanowienie to zostało wydane przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. w dniu 13 lutego 2007 r., na postawie art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 229 z 2005 r., poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), który stanowi, iż wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Koszty te powstały w związku z zastosowaniem środka egzekucyjnego - egzekucji z rachunków bankowych w egzekucjach administracyjnych prowadzonych na podstawie 32 tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS przeciwko P. spółce z o.o. w L.. Sąd stwierdził, że opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie wierzytelności dłużnika w toku egzekucji, na podstawie tytułu wykonawczego nr ... (zmieniono numer na ...; zajęcia dokonano pismem z 22.04.2006r.), nie są objęte zaskarżonym postanowieniem i utrzymanym nim w mocy postanowieniem administracyjnego organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż tytuły wykonawcze skierowane zostały do egzekucji w okresie od dnia 2 grudnia 2005 r. do dnia 7 sierpnia 2006 r. Zajęć wierzytelności z rachunków bankowych dłużnika w Banku BPH PBK S.A. Oddział w L. i w Banku PEKAO S.A. III Oddział w L. administracyjny organ egzekucyjny dokonał pismami z dnia 22 kwietnia, 3 czerwca i 10 października 2006 r., a następnie, po uzyskaniu od tych banków pisemnych informacji, że wystąpiły zbiegi egzekucji z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego, przekazał akta tych egzekucji Komornikowi Sądowemu Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w L., który został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z tych rachunków. W tym miejscu Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 62 u.p.e.a. oraz na art. 773 § 1 i 3 k.p.c. Sąd dodał, że z dokonaniem w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym każdego zajęcia wiąże się opłata (art.64 § 1 pkt 4 i § 3 u.p.e.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że stosownie do art. 774 k.p.c. organ, który przejął dalsze prowadzenie egzekucji postanowi również o kosztach czynności egzekucyjnych dokonanych przez drugi organ egzekucyjny przed postanowieniem sądu, chociażby te czynności nie zostały utrzymane w mocy. Sąd nie zgadza się z literalną wykładnią art. 774 k.p.c., z której wynika, że w postanowieniu o kosztach egzekucyjnych jest mowa jedynie o kosztach tych czynności egzekucyjnych, które dokonane zostały przed postanowieniem sądu o wyznaczeniu organu do prowadzenia łącznie egzekucji pozostających w zbiegu. Sąd podkreślił, że czynności egzekucyjne, podjęte przeciwko zobowiązanemu w postępowaniach egzekucyjnych, wszczętych na podstawie 32 wymienionych w zaskarżonym postanowieniu tytułów wykonawczych, nie doprowadziły do pokrycia jakichkolwiek kosztów egzekucyjnych, co uzasadniało zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, iż administracyjny organ egzekucyjny był organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie powołanego przepisu. Sąd administracyjny uznał, że w art. 773 § 1 lub § 3 k.p.c. mowa jest o egzekucji rozumianej wąsko, tj. egzekucji z konkretnego przedmiotu lub prawa. Również rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie wyznaczenia organu egzekucyjnego dotyczy egzekucji z tego składnika majątkowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji. Dalej wskazuje, że skoro zaś sąd orzeka o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z konkretnej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie całej egzekucji administracyjnej i sądowej, to w pozostałym zakresie tzn. egzekucji z innych, nieobjętych zbiegiem, praw dłużnika - zobowiązanego, każdy z organów dokonuje czynności samodzielnie, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego. Sąd zauważył, że organ egzekucyjny może stosować równocześnie kilka sposobów lub środków egzekucyjnych, a nadto administracyjny organ egzekucyjny nie jest związany wskazaniem środka egzekucyjnego przez wierzyciela, w razie więc, gdyby egzekucja z danego składnika majątkowego zobowiązanego okazała się nieskuteczna lub niedopuszczalna, może skierować egzekucję do innego składnika tego majątku, nawet jeśli wierzyciel o to nie wnosił. Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci statusu organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. W konsekwencji nie traci on również uprawnienia do wydania postanowienia w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną złożył, działając przez swojego pełnomocnika, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. zaskarżając go w całości. Pełnomocnik skargę tą oparł na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 774 k.p.c. poprzez uznanie, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. uprawniony był do wydania postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego przejętego do łącznego prowadzenia przez Komornika Sądowego Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w L. na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej wobec dłużnika P. sp. z o.o. w L.. Zarzucił także naruszenie przepisu art. 64 c § 4 u.p.e.a. "w Urzędu Skarbowego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane na podstawie tegoż przepisu nie jest postanowieniem w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucji". Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie autora skargi kasacyjnej błędne jest stanowisko Sądu w przedmiocie uprawnienia administracyjnego organu egzekucji do wydania postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. w przypadku wyznaczenia przez sąd, w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej, w trybie przepisu art. 773 k.p.c. komornika do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji. Pełnomocnik wskazał, że w świetle art. 64 e § 7 oraz art. 64 c § 4 u.p.e.a. niezasadne jest stanowisko Sądu w przedmiocie nieuznania postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 13 lutego 2007 r. za postanowienie rozstrzygające o kosztach egzekucyjnych ponieważ, przedmiotowym postanowieniem organ egzekucyjny ustalił koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego i stwierdził odpowiedzialność wierzyciela z tytułu tychże kosztów. Pełnomocnik stwierdził, że przed żądaniem od wierzyciela pokrycia kosztów egzekucyjnych niezbędne jest udowodnienie przez organ egzekucyjny, iż dłużnik jest niewypłacalny w oparciu o postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy autor kasacji wskazał, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydał Komornik Sądowy Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w L. i to on winien, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wydać postanowienie w sprawie kosztów w oparciu o art. 770 k.p.c., uwzględniając również koszty czynności egzekucyjnych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zasadą jest, że egzekucja administracyjna i egzekucja sądowa są postępowaniami odrębnymi, od siebie niezależnymi. W rozdziale 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normodawca uregulował zbiegi tychże postępowań, stwarzając tym samym mechanizm pozwalający na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w kolejności określonej stosownymi przepisami, w sytuacji gdy dwa lub więcej organy egzekucyjne podjęły czynności egzekucyjne w stosunku do tej samej nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji oceniał, czy w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej skierowanej do należności z rachunku bankowego i wyznaczeniu przez sąd rejonowy do łącznego prowadzenia egzekucji komornika sądu rejonowego, administracyjny organ egzekucyjny uprawniony był do rozstrzygania o kosztach dokonanych przez siebie czynności egzekucyjnych. Jest rzeczą oczywistą, że ze zbiegiem egzekucji mamy do czynienia wówczas, gdy kolejny organ egzekucyjny zastosuje środek egzekucyjny do konkretnej rzeczy lub prawa w sytuacji, gdy uprzednio inny organ egzekucyjny skierował prowadzoną przez siebie egzekucję do tej samej rzeczy lub prawa. Zgodnie z art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa oba organy wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i sądowej sądowi rejonowemu do rozstrzygnięcia, który z tych organów ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Przy pierwszym zbiegu egzekucji, o którym mowa w powołanych wyżej przepisach, każdy z organów egzekucyjnych rozstrzyga o poniesionych przez siebie kosztach egzekucyjnych. W przypadku administracyjnego organu egzekucyjnego podstawą prawną rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 64 w związku z art. 64c § 1, 4 i 7 u.p.e.a. Natomiast powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 774 k.p.c. miałby zastosowanie w sytuacji, gdyby sąd rejonowy, nakazał komornikowi rejonowemu przejęcie dalszego łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów art. 774 k.p.c. i art. 64c § 4 u.p.e.a. należało uznać za bezzasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.