II SA/Wa 1700/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], odmawiającą A. Z. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Przy rozpatrywaniu zatem wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tego świadczenia. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy albo szczególne zdarzenia losowe. A. Z., zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o przyznanie świadczenia specjalnego na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 o emeryturach i rentach z FUS. Uzasadniając wniosek wskazała, iż jej 2-letni syn F. od urodzenia cierpi na wrodzone schorzenie neurologiczne – zespół [...] połączony z padaczką objawową lekoodporną. Chłopiec przeszedł 4 operacje bezpośrednio na mózgu. Obecnie życie syna nie jest bezpośrednio zagrożone, jednak rodzicom brakuje pieniędzy na leki i rehabilitację. Wnioskodawczyni musiała zrezygnować z pracy, by zająć się niepełnosprawnym synem. Mąż pozostaje bez pracy. Z nadesłanej dokumentacji wynika, iż orzeczeniem o niepełnosprawności, chłopca zaliczono do osób niepełnosprawnych od momentu urodzenia, okresowo do dnia 31 stycznia 2009 r. Dziecko wymaga wczesnego wspomagania rozwoju. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. A. Z. przedstawiła 2 świadectwa pracy za okres od kwietnia 2001 r. do grudnia 2006 r. Mąż wnioskodawczyni od 1 czerwca 1997 r. do 15 maja 2003 r. dzierżawił gospodarstwo rolne. Od marca 2007 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny. Wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów wskazujących na źródła utrzymania rodziny. Podała, iż miesięcznie otrzymuje 746 zł z pomocy społecznej zaś mąż pobiera zasiłek w kwocie 266,10 zł. Wydatki kształtują się na poziomie ponad 2000 zł. Z informacji uzyskanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wynika, iż A. Z. wraz z mężem, 8-letnią córką i 2-letnim niepełnosprawnym synem mieszkają w 3-pokojowym mieszkaniu własnościowym. Wnioskodawczyni nie pracuje, jej mąż jest zarejestrowany jako bezrobotny z prawem do zasiłku. Rodzina systematycznie korzysta z dofinansowania do czynszu. Dochód rodziny stanowią świadczenia pielęgnacyjne, zasiłek pielęgnacyjny na syna, 2 zasiłki rodzinne, dodatek do zasiłku rodzinnego, zasiłek dla bezrobotnych – łącznie 1286,60 zł. Ponieważ rodzina kwalifikuje się do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej otrzymuje dodatkowo 1404 zł. Uwzględniając trudną sytuację zdrowotną rodziny, Ośrodek dodatkowo wspomaga ją zasiłkami celowymi i okresowymi. Kolejny wniosek A. Z. z dnia 12 marca 2007 r. o pomoc został rozpatrzony pozytywnie i rodzina otrzymała wsparcie. Prezes Rady Ministrów wskazał, iż niewątpliwie sytuacja rodziny jest bardzo trudna, wręcz tragiczna. Konieczność zaprzestania pracy w sytuacji zdiagnozowanej ciężkiej choroby syna jest zrozumiała. Niejasne są jednak okoliczności i źródło dochodu męża wnioskodawczyni, który zaprzestał wykonywania pracy w maju 2003 r. Nie wiadomo co było źródłem utrzymania rodziny po tej dacie. Brak w tym zakresie jakichkolwiek informacji. Niezrozumiałe jest także twierdzenie wnioskodawczyni, że "jedna pensja wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania", załączając jednocześnie do pisma zaświadczenie, że jej mąż jest osobą bezrobotną. Ponadto, organ stwierdził, iż rodzina zainteresowanej jest objęta szerokim wachlarzem pomocy społecznej. Średni miesięczny przychód to 2690 zł a ponoszone wydatki, jak podaje skarżąca to 2324,04 zł. W ocenie organu powyższe okoliczności nie dają podstaw do przyznania świadczenia w trybie art. 82 powołanej ustawy. W sytuacji A. Z. nie dopatrzono się uzasadnionego przypadku argumentującego przyznanie świadczenia specjalnego. Kierując się zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej, nie znaleziono okoliczności wskazujących na szczególnie uzasadniony przypadek. Przypadek taki, jak wskazano powyżej należy łączyć z wybitnymi zasługami wnioskodawcy na niwie artystycznej, społecznej, kulturalnej, gospodarczej czy politycznej, a także ze zdarzeniami losowymi. Oznacza to, że sytuacja bytowa wnioskodawcy wzięta została pod uwagę, jednakże nie mogła ona stanowić jedynego kryterium przyznania świadczenia specjalnego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz dodatkowe uzasadnienia nie wskazywały na szczególnie uzasadniony przypadek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. Z. opisała trudną sytuację rodzinną. Podniosła, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby realizacją prawa jej syna do godnego życia, opieki medycznej i wszystkich środków poprawiających jakość jego życia. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w przedmiocie przyznania renty specjalnej przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenia Prezesa Rady Ministrów w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie w świetle powołanego przepisu pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem, zgodnie z jej art. 124, przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Odnosząc się do brzmienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie renty specjalnej brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie stanowi ona jedynej przesłanki przyznania świadczenia. W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej, prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez skarżącą w toku całego postępowania nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżąca nie wylegitymowała się szczególnymi zasługami w określonej dziedzinie. W spawie nie wystąpiły także szczególne zdarzenia losowe, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz stanu zdrowia syna skarżącej za takie szczególne zdarzenie uznane być nie mogą. Argumentacja skarżącej wynika z niezrozumienia celu, jakiemu służyć ma świadczenie specjalne. Nie jest to bowiem świadczenie o charakterze wyłącznie socjalnym, przysługujące już z racji samej trudnej sytuacji rodzinnej. Do pomocy o takim socjalnym charakterze powołane są bowiem inne organy. W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów nie naruszył przepisów i reguł postępowania, a motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję i jej uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji