I FZ 563/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 165/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 grudnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do września, listopad i grudzień 2001 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 28 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr 165/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 7 grudnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do września oraz listopad i grudzień 2001 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca 12 marca 2007 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając wniosek złą sytuacją finansowa spowodowaną znacznymi wydatkami związanymi z chorobą dziecka oraz spłatą zobowiązań kredytowych. Postanowieniem z 4 kwietnia 2007 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej wskazując, iż skarżąca ma możliwość wygospodarowania wymaganej kwoty (wpis od skargi wynosi 500 zł). Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że podatniczka wraz z mężem uzyskują stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Mąż skarżącej jest właścicielem nieruchomości oraz posiada oszczędności ulokowane w papierach wartościowych. Koszty utrzymania samochodu i spłata kredytów nie zostały uznane za wydatki konieczne utrzymania rodziny. Skarżąca wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy uznał go za niezasadny, bowiem skarżąca, co wynika z oświadczenia, ma możliwość poniesienia kosztów postępowania, a zwłaszcza uiszczenia wpisu od skargi. Sąd podkreślił również, że małżonkowie mają obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały przesłanki do ich uwzględnienia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zdaniem skarżącej Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej oceny jej sytuacji finansowej, przez co naruszył przysługujące jej prawa. W chwili składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych istniały bowiem okoliczności faktyczne, które winny skutkować uwzględnieniem wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest bezzasadne. Na wstępie należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał za oczywistą omyłkę wskazanie przez odwołującą w zażaleniu, że zaskarża postanowienie z 10 lipca 2007 r. Postanowienie to bowiem zostało wydane 28 czerwca 2007 r., natomiast pismem z 10 lipca 2007 r. doręczono skarżącej odpis tegoż postanowienia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Według treści złożonego w ten sposób formularza PPF skarżąca wraz z mężem osiągają miesięczny dochód brutto powyżej 5000 zł, posiadają oszczędności ulokowane w papierach wartościowych na kwotę powyżej 18000 zł oraz dwie działki budowlane będące odrębną własnością męża skarżącej. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy niezależnie od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r.; GZ 71/04). Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, a w ten sposób obciążenia budżetu państwa, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów, czego w niniejszej sprawie nie dokonano. Jak prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji z analizy przedstawionego przez skarżącą wniosku wynika, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w sprawie ze skargi na decyzję organu podatkowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dochody skarżącej i jej męża wynoszą ponad 5000 zł brutto miesięcznie. Instytucja prawa pomocy przeznaczona jest dla osób ubogich w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Mając na uwadze dochody skarżącej i jej męża oraz ponoszone wydatki, słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie spełniła warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.