II FZ 633/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Ewy i Andrzeja S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 462/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ewy i Andrzeja S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 4 kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie opłaty skarbowej postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt: I SA/GL 462/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił E. i A. S. z wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 4 kwietnia 2007 r., nr (...), w przedmiocie opłaty, w części przekraczającej kwotę 250 zł oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że uiszczenie wpisu od skargi w wysokości nie przekraczającej 250 zł leży w granicach możliwości płatniczych wnioskujących. Wynika to bowiem z faktu, że skarżący nie ponoszą jakichkolwiek kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Nie są znane przy tym choćby w przybliżeniu kwoty, jakie skarżący otrzymują od rodziny w ramach udzielonej pomocy - pomimo wezwania referendarza sądowego w tym zakresie strona nie doprecyzowała złożonego oświadczenia: "utrzymuję się dzięki pomocy rodziny", wskazując jedynie, że pomoc ta, odnośnie ich studiującej córki zawiera się w granicach około "kilkuset złotych miesięcznie z tym, że nie w formie gotówki". W tym miejscu Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na obowiązek niesienia pomocy, także finansowej członkom rodziny (obejmujący również relacje między rodzicami a dziećmi), wynikający z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który winien być brany pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazano, że skarżąca nie wykorzystała swoich możliwości zarobkowych, o czym świadczy jej stwierdzenie, że podjęcie pracy ekspedientki z ekonomicznego punktu widzenia jest zupełnie nieuzasadnione. Odnośnie wniosku strony dotyczącego ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego stwierdzono, że jak wynika z oświadczenia skarżących, nie odwołali oni pełnomocnictwa udzielonego w dniu 27 stycznia 2004 r. radcy prawnemu. Zatem nadal łączy ich z tym pełnomocnikiem stosunek zatrudnienia bądź inny stosunek prawny. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2007 r. E. i A. S. wnieśli o jego uchylenie oraz zwolnienie z kosztów sądowych i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnośnie reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika wyjaśniono, że do niedawna korzystali nieodpłatnie z pomocy radcy prawnego w zakresie porad dotyczących przedmiotowej sprawy, ale korzystanie z niej w dalszym ciągu stanowiłoby nadużycie jego dobrej woli. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Instytucja prawa pomocy powinna być jednak traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przy tym ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Należy wskazać, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do nadesłania dokumentów mogących pomóc w ustaleniu jego sytuacji majątkowej. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarżący posiadają dom o pow. 200 m2 oraz działkę o pow. 723 m2. Źródłem ich dochodów jest prowadzona działalność gospodarcza, z której jak wynika z deklaracji podatkowych za 2006 r., otrzymali w sumie dochód w kwocie 42316,99 (po odliczeniu straty z lat ubiegłych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższego wynika, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia, jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym oprócz zwolnienia z kosztów sądowych również przyznanie pełnomocnika z urzędu. Należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, sytuacja taka nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Skarżący posiada bowiem nieruchomości, które wprawdzie nie przynoszą dochodów, ale mogą służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Odnosząc się do wniosku dotyczącego ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarżący nie odwołali pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu w dniu 27 stycznia 2004 r., to stosownie do treści art. 246 § 3 p.p.s.a. niedopuszczalne było ustanowienie zawodowego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.