I OW 105/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie Irena Kamińska NSA Jacek Hyla Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w C. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie wniosku S. K. o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Państwa w zamian za świadczenie emerytalne nieruchomości rolnej postanawia: wskazać jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. pismem z dnia 25 września 2007 r., złożyło wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między tymże Kolegium, a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku S. K. o stwierdzenie nieważności decyzji, w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej w zamian za świadczenia emerytalne. W uzasadnieniu wniosku Kolegium wskazało, iż S. K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Nr [...] wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy Ł. w dniu [...] maja 1980 r. w sprawie wykupu przez Skarb Państwa nieruchomości rolnej położonej w Ł.-M. obejmującej działki oznaczone Nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] stanowiących pierwotnie własność S. K.. Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, co Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] uchylił w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Następnie decyzją z dnia [...] Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. akta sprawy wraz z wnioskiem S. K. w przedmiocie stwierdzenia nieważności wymienionego aktu. W ocenie Kolegium stanowisko Ministra jest nietrafne, bowiem ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ze zm.) kompetencje do przejmowania gospodarstw rolnych na rzecz Państwa przekazała Państwowemu Funduszowi Ziemi, a następnie po zmianie art. 58 ust. 2 ustawy (wprowadzonej ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Dz. U. Nr 58, poz. 280 ) Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Obecnie zadania te wykonuje Agencja Nieruchomości Rolnych. Stąd uprawnienia w niniejszym zakresie przeszły do kompetencji administracji rządowej, a w chwili obecnej decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa wydaje Agencja Nieruchomości Rolnej. W myśl zaś art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 k.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzję wydał minister lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Tym samym, zdaniem Kolegium, to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organ wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnej jest władny do rozpatrzenia wniosku S. K.. Stanowisko to potwierdza również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2005 r. sygn. akt I OW 236/05. W odpowiedzi na powyższy wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej i zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 162, poz. 124), organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie nie istnieją jednak ustawy szczególne, które wskazywałyby właściwość innego organu. Okoliczności te wskazują na to, że organem właściwym do rozpoznania wniosku S. K. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Toczące się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzone jest na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy te określają organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji. W myśl przepisu art. 157 k.p.a. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez Ministra lub Samorządowe Kolegium Odwoławcze - te organy. Natomiast jakie organy są wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu określa art. 17 k.p.a. Wątpliwości, co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów załatwiających tego typu sprawy, albo sprawy nie są już załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się S. K. została wydana na podstawie przepisów art. 53, 54, 56 i 57 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W myśl art. 57 tej ustawy właściwym organem do orzekania o przejęciu gospodarstwa rolnego był Naczelnik Gminy, jako terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 140) stanowiąca podstawę wydanej decyzji, przestała obowiązywać z dniem 1 stycznia 1983 r. w związku z wejściem z tym dniem ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu również następowało na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) i ich kompetencje przejęły organy nowutworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Zgodnie z art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości rządowej administracji. Z kolei art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został skreślony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126). Natomiast sama ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc z dniem 1 stycznia 1991 r. na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 25). Ustawa ta w art. 58 reguluje kwestię właściwości organu w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i ustalenie odpłatności za to przejęcie, przyjmując iż jest to decyzja Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych. Wprawdzie instytucja przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w tej ustawie nie jest z oczywistych względów tożsama z instytucją takiego przejęcia uregulowaną w powołanej ustawie z dnia 27 października 1977 r., jednak to właśnie ta ustawa reguluje kwestie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa i w związku z tym stanowi podstawę materialnoprawną takiego przejęcia podobnie jak to miało miejsce w przypadku ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Dodać przy tym należy, iż przeprowadzona reforma administracyjna i związane z nią ustawy m.in. kompetencyjne nie regulują kwestii właściwości organu w sprawach przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z 27 października 1977 r. W związku z tym skoro od dnia 27 maja 1990 r. sprawy wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa należały do kompetencji administracji rządowej i kompetencja ta została zachowana również od roku 1991, gdyż powołana ustawa dnia 20 grudnia 1990 r. przewiduje wydawanie decyzji przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (Agencję Nieruchomości Rolnych) w zakresie przejęcia nieruchomości rolnych, to należy uznać, iż organ ten byłby właściwy do rozstrzygania kwestii przejmowania nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 15 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.