II SA/Kr 217/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner spr. Sędziowie WSA Dorota Dąbek NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego na pokrycie opłat czynszowych I . s k a r g ę o d d a l a , II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na rzecz adwokata M. N. – M. - Spółka Komandytowa Kancelaria [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług w dniu orzekania o tych opłatach a nadto kwotę 17 ( siedemnaście ) złotych z tytułu pozostałych wydatków. Decyzją z dnia [....] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił skarżącemu M.P. przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zaległych i bieżących opłat czynszowych. W uzasadnieniu decyzji organ pomocy społecznej podniósł, iż w dniu .......09.2006 r., skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uregulowanie zaległych i bieżących opłat czynszowych. W związku z powyższym na podstawie wywiadu środowiskowego i dokumentacji zgromadzonej w sprawie ustalono, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku , pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym i nie posiada własnego źródła utrzymania. Dochód skarżącego stanowi zasiłek okresowy ze środków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie [....] zł. miesięcznie , a ponadto korzystał z różnych form pomocy tego Ośrodka poprzez przyznanie zasiłków celowych na pokrycie : kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją w kwocie [....] zł. , opłat za gaz w kwocie [....] zł., opłat za energię elektryczną w kwocie [....] zł. oraz na żywność w kwocie [....] zł. Łączna kwota przyznanej pomocy wyniosła [....] zł., a biorąc pod uwagę już przyznany zasiłek okresowy – kwota ta wynosiła [....] zł. Organ pomocy społecznej podniósł , że wysokość przyznanych świadczeń przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę [....] zł. obowiązujące od 1 października 2006 r. W myśl zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej udokumentowane przez osobę lub rodzinę koszty i wydatki związane z realizacją potrzeb mogą zostać uwzględnione, jeżeli służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 15 kwietnia 2004 r o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 z r. 2004) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przedmiotowe świadczenie przyznaje się w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ pomocy społecznej stwierdził , że nie ma możliwości udzielenia skarżącemu pomocy na pokrycie wszystkich zgłaszanych przez niego potrzeb, tym bardziej że skarżący ma możliwość pomóc sobie w tej trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł, i zamienić mieszkanie na mniejsze metrażowo, zmniejszając tym samym koszty opłat czynszowych, jak również stwarzając uprawnienia do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy społecznej jednym z warunków przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest niemożność przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych przy wykorzystaniu własnych środków możliwości i uprawnień. Tym samym przyznawanie pomocy społecznej winno polegać na realnej pomocy danym osobom i rodzinom prowadzącej do rozwiązania zaistniałych w konkretnych sytuacjach problemów bieżących. Wskazać należy, iż pomoc społeczna służy wyłącznie jako doraźne wsparcie i uzupełnienie własnych środków finansowych. Na powyższą decyzję skarżący złożył odwołanie wnosząc o jej uchylenie lub zmianę , gdyż jego sytuacja zdrowotna i materialna jest dramatyczna i nadal się pogarsza . Skarżący podniósł , że nie mam alternatywnego rozwiązania w sprawie uregulowania kwoty zadłużenia , bowiem nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych , jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i pozostaje bez żadnego źródła utrzymania. Skarżący podniósł , iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie uwzględnił jego zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej, które na dzień [....] wynosiło: [....] zł. Zadłużenie czynszowe wywołuje negatywne skutki finansowe i prawne, ponieważ spółdzielnia postanowiła skierować jego sprawę na drogę postępowania sądowego w celu eksmisji z mieszkania. W bieżącym roku Ośrodek dokonał na rzecz skarżącego tylko jednorazowej wpłaty do spółdzielni mieszkaniowej w wysokości 100 zł. Zdaniem skarżącego decyzja jest krzywdząca i niesprawiedliwa . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , po rozpatrzeniu odwołania , decyzją z dnia [....] uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i orzekło, co do istoty sprawy przyznając skarżącemu dofinansowanie do opłat czynszowych w kwocie [....] .ł W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł , że zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej , prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi - od 1 października 2006 r. - 477 zł , zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 135 póz. 950). Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochodem był zasiłek okresowy w wysokości [....] zł. , ale niezależnie od niego skarżącemu została udzielona pomoc w formie zasiłków celowych , których łączna kwota przyznanej pomocy po uwzględnieniu przyznanego zasiłku okresowego wynosiła [....] zł. Organ odwoławczy wyjaśnił , że zgodnie z art. 8 ust. 4 ww. ustawy o pomocy społecznej , do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych , dlatego w rozpatrywanej sprawie przyjęto , że kryterium dochodowe zostało spełnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło , że kolejną przesłanką uprawniającą do otrzymania świadczeń jest zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15. Okolicznościami tymi są m.in. ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba. Nie ulega wątpliwości, że skarżący spełniał niektóre z wyżej powołanych kryteriów, znajduje się, bowiem w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, poza tym jest osobą bezrobotną. Organ odwoławczy podniósł , że zgodnie z art. 39 ust. 1 ww. ustawy, o pomocy społecznej , zasiłek celowy może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej , w tym także , w razie szczególnych okoliczności , jakie zaistniały w niniejszej sprawie tj. wysokość zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej i aktualny brak środków na regularne opłacanie czynszu . W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za zasadne przyznać skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [....] zł na dofinansowanie do opłat czynszowych. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia Kolegium wzięło pod uwagę wysokość przyznanej już przez organ I instancji pomocy dla skarżącego, a także ograniczone możliwości finansowe Ośrodka i konieczność uwzględniania potrzeb wielu rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Dodatkowo Kolegium podniosło, że jakkolwiek położenie skarżącego nie jest łatwe, jednak zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący posiadając 3 - pokojowe mieszkanie (...... m2) może podjąć czynności zmierzające do rozwiązania jego trudnej sytuacji życiowej poprzez zamianę mieszkania na mniejsze, co spowoduje zmniejszenie opłat czynszowych i możliwość nabycia prawa do dodatku mieszkaniowego, bądź też poprzez wynajęcie jednego lub dwóch pokoi, co pozwoli na uzyskiwanie stałego dochodu. Wyznacznikami przyznania zasiłku celowego , w ocenie organu odwoławczego , jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt I SA 1649/93). Kolegium wyjaśniło, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, zgodnie z art. 3 ust. 4 ww. ustawy o pomocy społecznej. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , w której wniósł o jej uchylenie lub o zmianę i podtrzymał dotychczasowa argumentację. Zdaniem skarżącego organy pomocy społecznej nie uwzględniły jego zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej i dodał , że w dniu [....] zaciągnął pożyczkę od osób trzecich kwocie [....] którą wpłacił w kasie na poczet zaległości czynszowych. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w roku 2006 dokonał na jego rzecz tylko jednorazowej wpłaty do spółdzielni mieszkaniowej w wysokości 100 zł. , co nie wystarczyło nawet na zapłacenie odsetek za zwłokę . Skarżący podkreślił, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ponadto jest bardzo schorowany i wymaga specjalistycznego leczenia. Jego sytuacja finansowa jest tak trudna, iż stale musi zaciągać nowe pożyczki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie podnosząc , że przyznając skarżącemu zasiłek celowy uwzględniono szczególne okoliczności, jakie zaistniały w rozpatrywanej sprawie , w tym wysokość zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej i brak środków na regularne opłacanie czynszu . Ustalając wysokość przyznanego świadczenia , kolegium wzięło pod uwagę wysokość przyznanej już przez organ I instancji pomocy dla skarżącego , a także ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej i konieczność uwzględniania potrzeb wielu rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Kolegium wyjaśniło, że zadaniem pomocy społecznej jest pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych obywateli a nie ich całkowite rozwiązywanie. Zatem z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponuje MOPS w K. oraz koniecznością uwzględniania potrzeb wielu osób nie mogło uwzględnić w całości żądania skarżącego i przyznać zasiłku celowego na uregulowanie wszystkich zaległych i bieżących opłat czynszowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Dz 2002 r Nr 153, poz.1270) . Zdaniem Sądu , w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy , zgodnie z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14.06.1960 t.j. Dz. U. nr 98 poz. 1071 z r. 2000 ze zm.) w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy i zmienił decyzję organu I instancji. Ustawa z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej reguluje zasady udzielania pomocy społecznej mającej na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zgodnie z art.39 ust.1 ww. ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Pojęcie uznania administracyjnego oznacza, iż organ może, lecz nie musi takiego zasiłku przyznać. Kryteria ustalenia zasadności i wysokości przyznania zasiłku celowego, są trzy. Są nimi: 1/ sytuacja materialna osoby której ma być przyznany zasiłek, 2/ cel na jaki ma on być przyznany oraz 3/ możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej), ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.( patrz. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 2006.02.14 I SA/Wa 1825/05 LEX nr 194040) W rozpatrywanej sprawie odnośnie zasiłku na pokrycie kosztów mieszkania oraz uregulowanie zaległych i bieżących opłat czynszowych wskazać należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 100 zł na dofinansowanie do opłat czynszowych. Z całą pewnością nie pokrywa on w całości zadłużenia skarżącego wobec spółdzielni mieszkaniowej, jednak słusznie organy pomocy społecznej podniosły , że skarżący może i powinien w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości w tym zakresie . Bezsporne jest , że skarżący posiada trzypokojowe mieszkanie , tak więc może dokonać jego zamiany na mniejsze mieszkanie , bądź też może wynająć jego część. Oczywistym jest, iż z obydwoma rozwiązaniami związany jest pewien dyskomfort dla skarżącego, jednakże wobec jego trudnej sytuacji finansowej stanowiło by to racjonalne i logiczne rozwiązanie. Powyższej oceny nie mogły zmienić ustalenia organów pomocy społecznej , iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej , jest osobą bezrobotną i przewlekle chorą. Organ pomocy społecznej prawidłowo ustalił , że skarżący spełnia kryterium dochodowe konieczne do przyznania zasiłku celowego, i taki zasiłek został mu przyznany. Jednakże sytuacji osobistej skarżącego przeciwstawić należy możliwości finansowe organów pomocy społecznej, które z natury rzeczy są ograniczone. W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji skarżącego , iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie uwzględniła jego sytuacji , bowiem organy pomocy społecznej szczegółowo ustaliły zarówno sytuację finansowa , jak i zdrowotną skarżącego , uznając, iż jest ona bardzo trudna. Organ drugiej instancji w sposób wnikliwy i pełny ocenił sytuację materialną skarżącego oraz jego potrzeby, o czym świadczy fakt zmiany decyzji organu I instancji. Nie sposób przyjąć, iż decyzja ta podjęta po wnikliwej analizie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego narusza prawo. Wskazać należy, iż skarżący jest jedna z wielu osób objętych pomocą społeczna na terenie działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., stąd też skarżący nie może oczekiwać od organów pomocy społecznej, iż przejmą na siebie całkowity ciężar utrzymania skarżącego i będą rozwiązywać wszelkie jego problemy finansowe, gdyż pomoc społeczna może być udzielona przez Ośrodek tylko w ramach posiadanych możliwości finansowych. Oczywistym jest, iż środki przekazywane z budżetu państwa na pomoc społeczną nie są wystarczające dla wszystkich potrzebujących, na wszystkie ich potrzeby życiowe, tak więc organy pomocy społecznej muszą dysponować otrzymanymi środkami mając na względzie potrzeby wszystkich swoich klientów. . Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie granice uznania administracyjnego w związku z wyczerpującym postępowaniem administracyjnym nie zostały przekroczone, wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .