II FSK 482/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1075/07 w sprawie ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 10 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 1075/07) w sprawie ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo K. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 10 kwietnia 2007 r. i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia 26 stycznia 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie istota sporu koncentruje się na ustaleniu czy z uwagi na treść umowy zawartej w dniu 1 grudnia 2005 r. o czasowym udostępnieniu przez Nadleśnictwo K. gruntów P.S.E. S.A. w celu eksploatacji linii energetycznych spełnione zostały przesłanki posiadania zależnego. Z § 2 ust. 1 i 2 umowy wynika, że w celu utrzymania i umożliwienia eksploatacji linii elektroenergetycznych Nadleśnictwo ustanowi na rzecz PSE S.A. odpłatną służebność gruntową, a do czasu ustanowienia służebności gruntowej Nadleśnictwo udostępnia na rzecz PSE S.A., w celu utrzymania i umożliwienia eksploatacji linii elektroenergetycznej, grunty leśne o powierzchni 22.100 m². Za udostępnienie gruntów PSE S.A. są zobowiązane zapłacić miesięczne wynagrodzenie określone w § 3 umowy. W ocenie Sądu administracyjnego błędne jest stanowisko organów podatkowych, że z postanowień powyższej umowy nie można wywieść, że strona skarżąca przeniosła posiadanie wymienionych gruntów w umowie na P.S.E. S.A. a samo przestało nimi faktycznie władać. Okoliczność, że grunt został udostępniony PSE S.A. w celu utrzymania i umożliwienia eksploatacji linii elektroenergetycznej, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wskazuje, że grunt jest zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej związanej z przesyłaniem energii elektrycznej, tj. działalności innej niż działalność leśna i wykluczającej jej prowadzenie. Chociaż pozyskane sortymenty drzewne stanowią własność lasów państwowych, to nie można uznać, że ich pozyskanie nastąpiło wskutek prowadzenia produkcji leśnej przez nadleśnictwo. Nie można zatem podzielić poglądu organu odwoławczego, którego zdaniem z przedmiotowej umowy wynika, że Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. nie wyłączyło możliwości prowadzenia pod liniami energetycznymi działalności leśnej, zapisując w umowie, że "pozyskane sortymenty drzewne stanowią własność Lasów Państwowych" (§ 4 ust. 1 umowy). Jak podkreślił Sąd, na wyłączenie przedmiotowych gruntów z produkcji leśnej, na co uwagi nie zwróciły organy podatkowe, wskazuje również to, że grunty pod liniami elektroenergetycznym zostały sklasyfikowane w ewidencji gruntów jako użytki - tereny różne oznaczone symbolem "Tr", które zostały wydzielone specjalnie na potrzeby tej linii energetycznej. Potwierdzeniem tej klasyfikacji są znajdujące się w aktach sprawy wyciągi z ewidencji gruntów jak również załącznik do umowy pod nazwą "Inwentaryzacja linii energetycznych przebiegających przez grunty Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych". Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że przedmiotem umowy było czasowe udostępnienie gruntów pod liniami energetycznymi. Nadleśnictwo do czasu ustanowienia służebności gruntowej udostępnia na rzecz przedsiębiorcy określone grunty leśne w celu utrzymania i umożliwienia eksploatacji linii elektroenergetycznej. W takim stanie faktycznym Sąd uznał, że udostępnienie gruntów leśnych pod liniami elektroenergetycznymi wiąże się z ich przekazaniem (wydaniem). W konsekwencji spełniona została wynikająca z art. 348 k.c. przesłanka do przeniesienia posiadania jaką jest wydanie rzeczy. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Ze stanu faktycznego wynikającego z umowy Sąd wyniósł, że udostępnienie gruntów Lasów Państwowych w celu umożliwienia eksploatacji linii spełnia wszystkie przesłanki posiadania zależnego. W związku z tym, podatnikiem podatku od nieruchomości jest zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o opłatach i podatkach lokalnych posiadacz zależny gruntu pod linią elektroenergetyczną stanowiącego własność Skarbu Państwa, a posiadanie wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej z Lasami Państwowymi. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd pierwszej instancji dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe art. 122, art.187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego nieodzwierciedlającego rzeczywistej treści czynności prawnej, którego dopuściły się organy podatkowe. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zaskarżył powyższy wyrok w całości, opierając skargę na podstawie naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 4 lit a i ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez uznanie, że umowa o czasowe udostępnienie gruntów zawarta pomiędzy Lasami Państwowymi Nadleśnictwem K. a P. S. E. S.A. przeniosła na PSE S.A. posiadanie określonej części gruntów, co w konsekwencji przesądziło o tym, że to PSE S.A. stał się podatnikiem podatku od nieruchomości na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W konsekwencji naruszony został art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej przez uwzględnienie skargi i uznanie za niezgodnych z prawem decyzji, których wydanie było poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego – w tym również umów cywilnoprawnych – i ustaleniem stanu faktycznego, w tym oceną treści czynności prawnej, wynikającej z "czasowej umowy udostępniania gruntów". Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną nie sposób się zgodzić z oceną Sądu pierwszej instancji gdyż z treści przedmiotowej umowy nie można wywieść wniosku, że Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. przeniosło posiadanie gruntów pod napowietrznymi liniami energetycznymi na PSE S.A. a samo przestało nimi faktycznie władać. W dalszej części uzasadnienia pełnomocnik wskazuje, że na mocy umowy PSE. S.A. związane było jedynie do szeregu czynności związanych z właściwą eksploatacją linii a uprawnienia te nie mogły być utożsamiane z posiadaniem. Taki sposób udostępnienia gruntów umożliwiało wykonywanie zadań spółki bez konieczności ich posiadania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. W rozpatrywanej sprawie słusznie zauważa WSA, że istota sporu sprowadza się do zagadnienia, na którym z podmiotów, Nadleśnictwie, czy P. S. E., opisywanej wyżej umowy o czasowe udostępnienie gruntów, ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości od gruntów pod słupami i liniami energetycznymi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów art. 3 ust.1 pkt 4 lit. a i ust. 2 u.p.o.l. Omawiana ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a między innymi stanowi, że podatnikami podatku od nieruchomości są posiadacze nieruchomości lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przez pojęcie "tytuł prawny", o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a, należy rozumieć nie tylko typową umowę dzierżawy lub najmu, ale również inne szczególne formy prawne gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (zob. L. Etel w: L. Etel, S. Presnarowicz, G. Dudar, Podatki i opłaty lokalne, Podatek rolny, Podatek leśny. Komentarz, Warszawa 2008, s. 150.). W rozpatrywanej sprawie, poza sporem pozostaje status Nadleśnictwa, jako reprezentanta interesu Skarbu Państwa i jednostki podejmującej za niego czynności, również cywilnoprawne (stacio fisci), któremu przysługuje prawo własności. Nadleśnictwo zawarło w związku z tym z P. S. E. umowę czasowego udostępnienia gruntów "w celu utrzymywania i umożliwienia eksploatacji linii elektroenergetycznych" (zob. treść § 2 ust. 2 umowy). Oceniając charakter czynności prawnej wynikającej z § 2 ust. 2 tej umowy, należy podzielić stanowisko WSA, że odpłatne udostępnienie P. S. E. gruntów leśnych pod liniami energetycznymi opisanych w załączniku nr 2 do umowy, skutkowało przeniesieniem na ten podmiot ich posiadania i to bez względu na to, że w umowie nie zostało zawarte jakichkolwiek z określeń "o posiadaniu, czy użytkowaniu". Należy bowiem także zwrócić uwagę, że z opisywanej umowy o udostępnieniu gruntów leśnych (na których posadowione są słupy elektroenergetyczne wraz z liniami) nie wynika, że udostępnienie tych gruntów, nastąpiło jedynie w celu wejścia na dany grunt. Pomimo stwierdzeń autora skargi kasacyjnej, w żaden sposób nie wykazano na czym polegało ograniczanie P. S. E. w ich korzystaniu z gruntów leśnych. Jak słusznie zauważa Nadleśnictwo w odpowiedzi na skargę kasacyjną, usunięcie odciętych gałęzi i roślinności krzewiastej na opisywanych gruntach leśnych pod słupami elektroenergetycznymi i liniami nie może być uznane za prowadzenie działalności leśnej. W tej sytuacji nie można również podzielić słuszności wywodu skarżącego, że taki sposób udostępnienia gruntów powodował, że P.S.E. nie miały "woli" posiadania tych gruntów. Nawet jeśli przyjmiemy, że występuje element posiadania służebności w postaci wejścia na grunt, wykonania czynności związanych z właściwą eksploatacją linii (oczyszczanie z roślinności drzewiastej i krzewiastej), to nie wyklucza to faktycznego władztwa P. S. E. ("woli" posiadania w rozumieniu art. 336 k.c. ) gruntów leśnych na których przede wszystkim zlokalizowano pokaźnych rozmiarów słupy elektroenergetyczne wraz z liniami tego rodzaju. Udostępnienie P. S. E. gruntów uznać więc należy w realiach niniejszej sprawy, nie za skutek czynności mającej cechy przypisane nie tylko posiadania służebności gruntowej, o której mowa w art. 352 § 1 k.c., lecz za przekazanie ich w posiadanie temu podmiotowi stosownie do treści art. 336 k.c. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarcie przez P.S.E. z Nadleśnictwem umowy z elementami posiadania służebności (wejścia na grunt, oczyszczanie go z roślinności drzewiastej i krzewiastej), nie wyklucza faktycznego władztwa P. S. E. w rozumieniu art. 336 k.c. gruntów leśnych, na których posadowiono słupy elektroenergetyczne wraz z liniami tego rodzaju, na którym to posiadaczu ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości stosownie do treści przepisów art. 3 ust.1 pkt 4 lit. a ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako niezasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tejże ustawy - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.