V SA/Wa 2373/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Andrzej Kania, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi z dnia 1 sierpnia 2007 r złożonej przez M. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 roku nr [...] o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, oraz Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym W dniu [...] lutego 2006 r. M. B. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wieluniu wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za lata 1996 - 2003 r. Pismem z dnia [...] marca 2006 r. organ zwrócił się do Skarżącego o dostarczenie wszelkich dokumentów wskazujących na okoliczności uzasadniające umorzenie należności. W odpowiedzi na powyższe Skarżący przy piśmie z dnia [...] marca 2006 r. przedstawił dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej oraz problemów zdrowotnych. W piśmie tym opisał okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia, a także chorobą jego żony. Do pisma załączono zaświadczenie o odpłatnej nauce [...] dzieci, nakaz płatniczy w podatku rolnym, zaświadczenie o dochodzie z działów specjalnych produkcji rolnej, oświadczenie z dnia [...] grudnia 2004 r. o dochodach w latach 1996 - 2003 r., odcinek renty otrzymywanej przez żonę oraz kartę informacyjną ze szpitala, pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym matki skarżącego. Skarżący ponadto poinformował, że ani on, ani jego żona nie prowadzą działalności gospodarczej. Skarżący podał, iż jego rodzina utrzymuje się z renty żony w wysokości [...] zł i emerytury matki w kwocie [...] zł oraz dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Dodał także, że od kilku lat borykają się z trudnościami rodzinnymi i finansowymi. Nie stać ich na wykupienie wszystkich zapisywanych przez lekarza leków. W ocenie Skarżącego w takiej sytuacji zachodzą przesłanki do umorzenia należności składkowych wraz z odsetkami. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 28 u.s.u.s. odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 u.s.u.s., ponieważ w chwili obecnej należności z tytułu nieopłaconych przez Skarżącego składek na poszczególne fundusze nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, w związku z tym nie można ocenić jego skuteczności, a tym bardziej stwierdzić całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż spłata zadłużenia w układzie ratalnym z uwzględnieniem możliwości płatniczych Skarżącego nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego najbliższej rodziny. Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na fakt, iż obecnie Skarżący osiąga dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego (działy specjalne produkcji rolnej). Ponadto Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z żoną, która pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł oraz ma na utrzymaniu [...] dzieci pobierających naukę w [...] w Cz. We wniosku z dnia [...] maja 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ żona od [...] lat choruje na [...]. Wskazał również na swoje choroby -[...]oraz na fakt, że nie pobiera renty, a ma na utrzymaniu [...] dzieci, które uczą się w Cz. Do przedmiotowego wniosku Skarżący załączył aktualne zaświadczenie lekarskie swoje oraz małżonki. Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji W rozwinięciu uzasadnienia powtórzył argumentację zaprezentowaną w decyzji organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt, iż Skarżący ma kłopoty zdrowotne, jednak spłata zaległości w układzie ratalnym uwzględniającym możliwości płatnicze Skarżącego nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla samego Skarżącego jak i jego najbliższej rodziny. Wskazano, iż biorąc pod uwagę ustalone fakty i zebrany materiał dowodowy nie ma podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto organ zwrócił uwagę, że 10 letni okres przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek daje możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, tym samym zdaniem Prezesa ZUS stwierdzenie umorzenia w obecnym stanie faktycznym i prawnym jest przedwczesne. Na powyższą decyzję M. B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. W uzasadnieniu stwierdził, iż przedmiotowa decyzja narusza prawo, poprzez rażące naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8, art. 10 K.p.a. Ponadto wskazał, iż organ nie zebrał w sposób wystarczający materiału dowodowego zgodnie z art. 77 K.p.a. Zdaniem Skarżącego Prezes ZUS rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz nie uwzględnił słusznego interesu skarżącego. Jednocześnie Skarżący wskazuje, iż przedmiotowa zaległość powstała nie z jego winy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zaprezentowane skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych i faktycznych do zmiany zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2852/06 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż doszło do naruszenia. przepisów postępowania tj. art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zaznaczył, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się w żaden sposób do indywidualnej sytuacji Skarżącego, opisanej przez niego w składanych wnioskach, oraz faktu braku jakiejkolwiek możliwości poprawy trudnej sytuacji finansowej i życiowej Skarżącego. Nie przeanalizowano w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawionych przez Skarżącego dokumentów. Sąd podzielił również stanowisko Skarżącego, iż Prezes ZUS nie dokonał weryfikacji jego twierdzeń oraz przedstawionych przez niego dowodów, nie zbadał także aktualnej sytuacji finansowej i życiowej Skarżącego pod kątem istnienia przesłanek uprawniających do umorzenia zaległych należności stosownie do przepisów rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślono również, iż organ odwoławczy nie przedstawił także uzasadnienia dotyczącego możliwości dochodzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych powstałych przed wejściem w życie u.s.u.s. tj. za okres od marca 1998 r. do maja 1998 r. - ze względu na brak ich przedawnienia. Decyzją nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 roku nr utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] . W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżący ma problemy zdrowotne oraz że małżonka dłużnika leczy się[...]. Organ wskazał także, iż dzieci zobowiązanego są słuchaczami [...] w Cz. Prezes ZUS stwierdził, iż dłużnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych i osiągnął szacunkowy dochód w 2004 r. w wysokości [...] zł. Ponadto wskazano, iż zobowiązany osiągnął dochód z prowadzonej działalności w latach 1996-2003 r. Organ zaznaczył, iż współmałżonka dłużnika pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto. Wskazano również, iż zobowiązany posiada dom jednorodzinny o wartości [...] tys. złotych, maszyny rolnicze, ciągnik rolniczy, samochód ciężarowy [...], samochód [...] z [...] r., samochód[...] ., oraz mieszkanie własnościowe o powierzchni [...] m2 , które zostało przekazane córce w drodze darowizny. Prezes Zakładu ustalił także, iż zainteresowany posiada zobowiązania wobec Zakładu Energetycznego w wysokości około [...] złotych. Organ podkreślił, iż dłużnik jak i jego małżonka mają problemy zdrowotne i wymagają stałego leczenia, jednakże w ocenie organu nie ma konieczności sprawowania opieki nad żoną zobowiązanego oraz jego matką. W związku z powyższym dłużnik Prezes Zakładu uznał, iż skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę należności, zaś jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna by opłacenie należności stworzyło zagrożenie zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 1 sierpnia 2008 r. M.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7,8 i 10 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż organ nie dokonał dokładnego wyjaśnienia sprawy w oparciu o sytuację osobistą i materialną dłużnika. Zobowiązany zaznaczył, iż organ rentowy nie uwzględnił faktu, że spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przekracza jego możliwości finansowe i wpłynęłaby negatywnie na sytuację życiową jego oraz jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 14 września 2007 r. skarżący uzupełnił skargę z dnia 1 sierpnia 2007 r. wskazując na zarzut przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek dotyczących okresu od [...] marca 1998 r. do [...] maja 1998 r.. Skarżący podkreślił, iż od czasu powstania zaległości do czasu wydania decyzji o objęciu go ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej z dnia [...] marca 2005 r. znak [...] i [...] upłynęło ponad 5 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej do płacenia należności z tytułu składek, na jej wniosek, uwzględniając stan finansów ubezpieczeń społecznych, można umorzyć je. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - zwanego dalej rozporządzeniem. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinna nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od tej decyzji na podst. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przysługuje stronie wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 roku ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 roku Nr 98 poz.1071 ze zmianami, zwanej dalej kpa). Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie decyzja organu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych dotknięte jest wadami kwalifikowanymi ujętymi w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W pierwszej kolejności należy, wskazać, iż sentencja zaskarżonej decyzji nie precyzuje numeru decyzji, którą utrzymuje w mocy. Z treści akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż nie została wydana inna decyzja administracyjna opatrzona datą [...] lipca 2006 r. niż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]. W związku z powyższym Sąd nie ma wątpliwości, iż zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]. Wymaga podkreślenia, iż w/w decyzja została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ,,Skutkiem prawomocnego uchylającego wyroku sądu administracyjnego jest powrót do sytuacji, która miała miejsce przed wydaniem zaskarżonego aktu lub podjęciem czynności. Dalszy tok postępowania w sprawie, już przed organami administracji publicznej, zależny jest od stwierdzenia, czy w danym konkretnym przypadku istnieje możliwość i potrzeba wydania nowego aktu lub podjęcia czynności w sprawie, czy też przeciwnie - wydanie takiego aktu lub podjęcie czynności jest niedopuszczalne.-- Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże strony jak i sąd, który je wydał. ,,Skutkiem prawomocnego wyroku jest jego oddziaływanie na zakończone postępowanie administracyjne, w którym został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność. Oddziaływanie tego orzeczenia nie ogranicza się jednak jedynie do postępowania, które już się toczyło. Ma ono zakres szerszy i obejmuje związanie organów administracji publicznej i sądu administracyjnego w przypadku ponownego orzekania w sprawie (po uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu albo stwierdzeniu bezskuteczności czynności przez sąd administracyjny) (,,Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz-- pod. red. T. WOŚ. Warszawa 2005 r. s.508 i 509). W wyniku wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r. którym została uchylona decyzja Prezesa Zakładu z dnia z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] . w obrocie prawnym pozostaje decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. W związku z powyższym wobec złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu był zobowiązany wydać nową decyzję w przedmiotowej sprawie, nie zaś utrzymywać w mocy decyzję, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu. Ponowne orzeczenie przez organ co do decyzji, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu jest rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Legalis, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Zwalnia to równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznego rozpoznania zaskarżonej decyzji Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. c w zw. z art. 134 i 135 oraz 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.