II FSK 789/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia WSA (del.) Ludmiła Jajkiewicz, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. S. i S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 997/07 w sprawie ze skargi H. S. i S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 10 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) oddala wniosek Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę H. S. i S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 10 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych, 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wystawił w dniu 18 marca 2005 r. tytuł wykonawczy Nr [...], na podstawie własnej decyzji z 14 lutego 2005 r., obejmujący zaległość H. i S. S. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. Natomiast w dniu 19 września 2005 r. organ wystawił kolejny tytuł wykonawczy Nr [...], na podstawie własnej decyzji z 12 lipca 2005 r., obejmujący zaległość H. S. w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. 6 grudnia 2005 r., dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanych w C. SA w W., Banku M. SA w W. oraz K. II Oddział w Ł. Pismem z 5 czerwca 2006 r. H. S. wniosła o zwolnienie spod egzekucji zajętych rachunków bankowych, jako zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a także o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 13 czerwca 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. oddalił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, natomiast kolejnym postanowieniem z 13 czerwca 2006 r. przekazał do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wniosek zobowiązanej o wstrzymanie wykonania postępowania egzekucyjnego. Pismem z 25 lipca 2006 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. H. S. kolejny raz wniosła o odblokowanie zajętych rachunków bankowych oraz umorzenie postępowania. Postanowieniem z 8 sierpnia 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. przekazał pismo zobowiązanej z 25 lipca 2006 r. zgodnie z właściwością miejscową i rzeczową do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. Postanowieniem z 2 listopada 2006 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. działając jako wierzyciel, na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1988 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunków bankowych zajętych u dłużników zajętych wierzytelności będących bankami; C. SA, Bank M. SA, K. II Oddział w Ł. Naczelnik stwierdził, iż jako wierzyciel dochodzonych należności nie wyraża zgody na zwolnienie zajętych rachunków bankowych spod egzekucji, albowiem argumentacja zobowiązanej nie stanowi podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku. Dodatkowo brak jest możliwości zaspokojenia wierzytelności innym środkiem egzekucyjnym, co powoduje, iż zwolnienie zajętych rachunków bankowych spod egzekucji uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia zobowiązanych wobec Skarbu Państwa, Postanowieniem z 2 listopada 2008 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 123 § 1 kpa w zw. z art. 18, art. 13 § 1 oraz art. 80 u.p.e.a. odmówił H. S. i S. S. zwolnienia spod egzekucji zajęć kont bankowych dokonanych w: C. SA, Banku M. SA, K. II Oddział w Ł. Zwolnienie spod egzekucji zajętych rachunków bankowych mogłoby w praktyce udaremnić egzekucję, wobec nie posiadania przez dłużników innego rodzaju majątku podlegającego egzekucji. Organ nadmienił także, iż przeciwko dłużnikom prowadzone są także inne postępowania egzekucyjne, a ich łączne zadłużenie wynosi ponad 27 tys. zł. Po rozpatrzeniu odwołania, postanowieniem z 10 kwietnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 kpa, art. 17 § 1, art. 18 u.p.e.a. postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie i wskazał, iż obligatoryjne przesłanki do zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych to ważny interes zobowiązanego oraz zgoda wierzyciela. W sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł., jako wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych, co powoduje, iż nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących odstąpienie przez organ od zastosowania danego środka egzekucyjnego i tym samym brak jest możliwości do pozytywnego dla zobowiązanych załatwienia sprawy. 3. W skardze do sądu administracyjnego pierwszej instancji podatnicy zarzucili naruszenie art. 7 i 77 kpa, art. 136 w zw, z art. 144 kpa oraz art. 13 u.p.e.a. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazał, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek. zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Sąd wskazał, że w sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot - Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł., W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. Wydanie postanowienia z 2 listopada 2006 r., nr [...] zawierającego stanowisko wierzyciela (Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.) wobec organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.) było w ocenie sądu bezprzedmiotowe, jednak uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia w zaskarżonym akcie. W istocie bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. postanowieniem z 2 listopada 2006 roku, nr [...] nie wyraził zgody (jako wierzyciel) na zwolnienie z egzekucji przysługującej mu od zobowiązanego wierzytelności i już ta okoliczność (brak zgody wierzyciela) przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku strony. Tylko bowiem w przypadku łącznego spełnienie przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a. istnieje możliwość pozytywnego załatwienia wniosku strony w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych. Niezależnie od powyższych okoliczności przesądzających o negatywnym dla skarżących rozstrzygnięciu sprawy nadmienić należy, iż organy trafnie oceniły, że nie została spełniona także przesłanka ważnego interesu zobowiązanych w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. Przepis ten ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc w ocenie sądu wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Z ustaleń organów jednoznacznie wynikało, że skarżący nie posiadają innych składników majątkowych podlegających egzekucji, co sprawia, iż odstąpienie od zastosowanego w sprawie środka egzekucyjnego mogłoby doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Nie znalazły również uzasadnienia zarzuty dotyczące naruszenia postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 kpa. W toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. 5. W skardze kasacyjnej podatnicy zaskarżyli powyższy wyrok w pkt. 1 dotyczącym oddalenia skargi, zarzucając mu naruszenie: - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne w toku postępowania administracyjnego przepisów art. 7,77,136 i 144 kpa w stopniu mogącym mieć Istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie - art. 141 § 4 p.p.s.a. przez: - nieustosunkowanie się przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich zarzutów strony tj. zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 136 i 144 kpa oraz art. 13 u.p.e.a. oraz brak umotywowania dokonanej w rozstrzygnięciu oceny, iż "w toku postępowania organy podjęły wszystkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy" w sytuacji gdy w toku postępowania wykazano, iż poczynione przez organy administracyjne ustalenia stanu faktycznego opierały się jedynie na nieaktualnym, sporządzonym rok przed wydaniem postanowienia przez organ pierwszej instancji, protokołem stanu majątkowego, spisanym jedynie z jedną z osób skarżących tj, H. S., z pominięciem jej męża S. S. - przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym tj, na podstawie niepełnego i nieaktualnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organy administracyjne, nie uwzględniającego czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi "ważny interes" dłużników, jako jedna z dwóch przesłanek umożliwiających zwolnienie określonego składnika majątkowego spod egzekucji. W związku z tak postawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w części, 6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Sąd pierwszej instancji nie naruszył bowiem żadnego z wskazanych w tej skardze przepisów. Zupełnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 136 w zw. z art. 144 kpa w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie pierwszego z przepisów, co zdaje się wynikać z uzasadnienia skargi kasacyjnej, miałoby polegać na potrzebie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z urzędu, przy czym autor skargi kasacyjnej już nie wskazuje o jakie dowody należałoby przeprowadzić postępowanie dowodowe, a tym bardziej jakie znaczenie dla sprawy miałoby ewentualnie przeprowadzenie tego uzupełniającego postępowania dowodowego. Należy zauważyć, że art. 136 kpa ma fakultatywny charakter i przeprowadzenie tego postępowania musi być podyktowane określonymi względami merytorycznymi. Domaganie się przeprowadzenia postępowania dowodowego na temat szczególnych okoliczności dotyczących sytuacji zawodowej skarżących, wynikających z konieczności regulowania także pozostałych zobowiązań gospodarczych w kontekście całokształtu okoliczności sprawy jest niedopuszczalne. Obligatoryjną przesłanką, zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. W sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot. Można więc założyć, że rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji poszczególnych kont bankowych zobowiązanych wierzyciel (organ egzekucyjny) rozważał również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Świadczy o tym chociażby fakt, że do okoliczności wskazywanych przez zobowiązanych organ egzekucyjny odniósł się w swoim postanowieniu. Przekonywująca jest argumentacja, że brak możliwości zaspokojenia wierzytelności innym środkiem egzekucyjnym powoduje, iż zwolnienie zajętych rachunków bankowych spod egzekucji uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia zobowiązanych wobec Skarbu Państwa. Do tego samego doprowadziłoby w istocie zajęcie tylko części rachunków bankowych, czy pozostawienie ponad określony limit kwot do dyspozycji właściciela rachunku. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ona swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zdaniem Dariusza Jankowiaka pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, str. 158). Przesłanka ta nie ma jednak w sprawie znaczenia przesądzającego, skoro warunkiem jej zastosowania jest wcześniejsze uzyskanie zgody wierzyciela. Okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, iż od jego zgody w ogóle uzależnił możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Dlatego rację ma autor skargi kasacyjnej, że niemożność zaspokojenia wierzyciela nie może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Niemniej jednak z przyczyn wskazanych wyżej to uchybienie sądu pierwszej instancji nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Nie można sądowi pierwszej instancji skutecznie zarzucić naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.a. w zw. z art. 7 i art. 77 kpa. Skoro dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy nie było konieczne prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku oczekiwanym przez skarżącego, to zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania jest niezasadny. Zresztą sam autor skargi kasacyjnej poza przytoczeniem ustawowego sformułowania, o istotnym wpływie na wynik sprawy wskazanych wyżej przepisów, tak naprawdę nawet nie uprawdopodobnił, że ich naruszenie mogło kształtować lub współkształtować treść rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Sąd oddalił wniosek Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., zawarty w piśmie procesowym nazwanym odpowiedzią na skargę kasacyjną, o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na fakt przekroczenia czternastodniowego terminu jaki ustawodawca zakreślił stronie, która nie wniosła skargi kasacyjnej na sporządzenie tego rodzaju pisma (por. art. 179 p.p.s.a.). Odpis skargi kasacyjnej strona przeciwna otrzymała 27 marca 2008 r., zaś odpowiedź na skargę kasacyjną złożona została w WSA w Łodzi 11 kwietnia 2008 r.