I FZ 599/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 października 2007 r. sygn. akt I SA/Rz 550-555/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg J. B. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 6 kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r., luty , marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 22 października 2007 r., sygn. akt I SA/Rz od 550 do 555/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 6 kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r., luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2002 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący wniósł do WSA 18 skarg, od których wpisy wynoszą łącznie 2923 zł. W każdej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podając iż uzyskuje dochód w wysokości 3500 zł brutto miesięcznie. Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną i trójką pełnoletnich dzieci. Żona prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą straty, dwoje dzieci pracuje i otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości po 960 zł brutto miesięcznie. Postanowieniem referendarza sądowego z 27 września 2007 r. oddalono wniosek skarżącego, a skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując, iż nie ma możliwości uiszczenia ciążących na nim kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznał go za niezasadny, bowiem skarżący, co wynika z analizy jego sytuacji majątkowej i rodzinnej z uwzględnieniem osiąganych dochodów, ma możliwość poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił również, że małżonkowie mają obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. Natomiast strata, która powstaje w działalności żony skarżącego nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W kwestii samej wysokości wpisu WSA podniósł, iż postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie toczy się od czerwca 2007 r., co przy uwzględnieniu dochodu osiąganego przez skarżącego pozwala uznać, iż mógł on w tym czasie zgromadzić odpowiednie środki. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie złożonego wniosku lub w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał niepełnej oceny jego sytuacji. Przede wszystkim podkreślił, iż nie posiada żadnych oszczędności, a jego wynagrodzenie za pracę wynosi netto około 2400 zł. Z tego względu nie jest w stanie uiścić pełnej kwoty 2923 zł wymaganych wpisów od skarg. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Według treści złożonego w ten sposób formularza PPF skarżący osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości 3500 zł, a dwoje jego dzieci uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 960 zł brutto każde. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty, jednak jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, a skarżący nie kwestionował tego w zażaleniu, strata jest ujemnym wynikiem bilansu przychodu i kosztów, a nie okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy niezależnie od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r.; GZ 71/04). Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, a w ten sposób obciążenia budżetu państwa, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów, czego w niniejszej sprawie nie dokonano. Jak prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji z analizy przedstawionego przez skarżącego wniosku wynika, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w sprawie ze skarg na decyzje organu podatkowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dochody skarżącego i jego rodziny wynoszą ponad 5000 zł brutto miesięcznie. Ponadto skarżący posiada mieszkanie (65 m2), nieruchomość rolną (1,6 ha) i samochód osobowy marki (...) (2002 r.). Instytucja prawa pomocy przeznaczona jest dla osób ubogich w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Mając na uwadze dochody skarżącego i jego rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie spełniła warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie jest również uzasadnieniem przyznania prawa pomocy brak oszczędności, na który powołuje się skarżący w zażaleniu. Zgodnie z poglądem NSA wyrażonym w postanowieniu z 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, (niepubl) strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, a ponadto powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Stanowisko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela na gruncie niniejszej sprawy. W związku z powyższym oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.