II SA/Kr 554/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Halina Jakubiec Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup obuwia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II SA/Kr 554/07 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. M. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Społecznej w [...] decyzję z dnia [...]r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup obuwia. W podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego wskazano przepisy art. 138 § 1 kpa oraz art. 6 pkt 14, art. 39 ust. 1, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. 04/64/593 ze zm.) Uzasadniając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazało na następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej przez organ l instancji, poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, w którym dokonano w dniu [...] r. aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wnioskodawczyni odmówiła podpisania się pod informacjami zebranymi przez pracownika w trakcie aktualizacji wywiadu, jak i podpisania protokołu spisanego na tę okoliczność. Organ l instancji wskazał, że wnioskodawczyni odmówiła przywołania obecnego w obejściu męża celem złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a wysłanego pocztą pisma wzywającego do złożenia takiego oświadczenia, małżonek wnioskodawczyni nie przyjął. Organ wskazał, że podawane przez wnioskodawczynię informacje pozostają w sprzeczności z faktami. Podkreślono, że wnioskodawczyni powołuje się na prawomocny wyrok ustalający separację małżeństwa ale faktycznie pozostaje we wspólnocie mieszkaniowej i gospodarczej z mężem, posiada upoważnienie męża do pobierania środków z jego konta bankowego, odbiera kierowaną do niego korespondencję w tym np. wezwanie do zapłaty za energię elektryczną, które stanowiło podstawę wniosku o przyznanie pomocy. Organ l instancji przyjął, że w powyższej sytuacji zachodzi negatywna przesłanka udzielenia pomocy, określona art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy II SA/Kr 554/07 społecznej, w postaci odmowy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym osoby lub rodziny. W myśl tego przepisu odmowa złożenia takiego oświadczenia, jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Odwołanie od tej decyzji złożyła S. M. podnosząc, że decyzję odmowną uzasadniono odmową złożenia przez męża wywiadu, z którym pozostaje w separacji i nie ma wpływu na jego postępowanie. Podejmując decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło zarzutów odwołania. Przytaczając ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, wskazano na wynikającą z art. 107 ustawy konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Podkreślono, że strona jest obowiązana współdziałać z organem przy określeniu sytuacji rodziny. Organ odwoławczy ustalił, że S. M. nie potwierdziła własnych informacji udzielonych w ramach aktualizacji wywiadu środowiskowego, gdyż odmówiła złożenia podpisu, nie podała przyczyn tej odmowy, także w odwołaniu. Wskazując na wynikające z art. 107 ust. 5 uprawnienie pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy, do żądania złożenia od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, według wzoru określonego z załączniku Nr 3 do Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, póz. 672), organ odwoławczy uznał, iż wnioskodawczyni mimo wezwania, oświadczenia takiego nie złożyła. Organ odwoławczy ustalił, że nad nagłówkiem druku takiego oświadczenia (k.6 akt ), odwołująca się złożyła podpisaną adnotację, że domaga się udzielenia pomocy, a jej sytuacja nie uległa zmianie. Sposób złożenia oświadczenia powoduje, że nie jest ono złożone pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, a zatem wywołuje skutek równoznaczny z odmową złożenia oświadczenia w postaci odmowy przyznania pomocy. II SA/Kr 554/07 Podkreślił organ odwoławczy, ze składająca odwołanie często składa wniosek o objęcie jej różnymi formami pomocy i jest świadoma, że brak współpracy, w tym odmowa złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym, daje podstawę do decyzji odmownej. Te okoliczności zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego przemawiały za utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła S. M. , z wnioskiem "o pozytywne załatwienie sprawy". Skarżąca opisywała poprzednie postępowania, które kończyły się negatywnymi decyzjami po długotrwałym postępowaniu. Podnosiła, że obecnie jej wnioski o udzielenie pomocy są pozytywnie załatwiane, od czasu przeprowadzenia przez pracowników Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego kontroli, Kierownika Gminnego Ośrodka Polityki Społecznej w [...]. Do skargi dołączyła skierowaną do niej kopię pisma z dnia [...] [...] Wydziału Polityki Społecznej informującego o wynikach -przeprowadzonej - w następstwie złożonej skargi na Kierownika MOPS - kontroli doraźnej w tej jednostce. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o sądach administracyjnych (Dz. U. Nr 153,póz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 z późn. zm.)- dalej ustawa p.p.s.a. - przedmiotem kognicji sądu, jest wywołana skargą kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Sprawując tę kontrolę stosownie do przepisu art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wyżej wskazanego wniosku o zasadności skargi, aczkolwiek z przyczyn innych niż przytoczono na jej poparcie. II SA/Kr 554/07 Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że Sąd uchyla decyzję (lub postanowienie) w całości albo w części jeżeli stwierdzi c) inne (niż wymienione pod lit. b naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Opisana podstawa uchylenia decyzji organów zachodzi w sprawie. Korzystanie z pomocy społecznej państwa ma na celu, zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 z późn. zm.) - dalej ustawa- umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak tego współdziałania zgodnie z art. 11 ust. 2 ze strony osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia albo uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Przepis art. 107 ust. 4 ustawy stanowi, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu tj.: aktualizację przewidzianego art. 107 ust. 1 rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl przepisu art. 106 ust. 4 decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, o której mowa w art. 5 a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rację mają zatem organy co do stanowiska, że jeżeli osoba lub rodzina która ubiega się o pomoc społeczną nie współdziała w aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, to brak takiego współdziałania może być powodem odmowy przyznania świadczenia. Celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i jego aktualizacji jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej osób i rodzin m.in. na potrzeby postępowania w sprawie pieniężnych świadczeń z pomocy społecznej. Przepisy wydanego na podstawie art. 107 ustawy Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu II SA/Kr 554/07 środowiskowego (Dz. U. Nr 77, póz. 672). określają w § 7 dokumenty, które stanowią podstawę ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny, zaliczając do nich m.in. (§7 ust. 1 pkt 20) oświadczenie o stanie majątkowym, składane według wzoru z potwierdzeniem podpisem świadomości odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Zgodnie z art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Na kartach 7 i 14 akt znajdują się podpisane przez skarżącą oświadczenia o uzyskaniu dochodu. Natomiast istotnie oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym (k. 6) nie jest wypełnione w sposób przewidziany formularzem, a w szczególności, w taki sposób by skarżąca podpisem potwierdziła, że świadoma jest jej odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w informacjach podanych w oświadczeniu. Za nieuprawnione i co najmniej przedwczesne należy jednak uznać stanowisko organów, w myśl którego sposób złożenia przez skarżącą oświadczenia majątkowego jest równoznaczny z odmową złożenia takiego oświadczenia. Stanowisko to oparte jest na domniemaniu, że skoro skarżąca "często występuje o objęcie jej rodziny różnymi formami pomocy to winna być świadoma, że brak współpracy, w tym odmowa złożenia oświadczenia o stanie majątkowym może skutkować odmową przyznania świadczeń". Z akt sprawy nie wynika by organy w trybie art. 9 Kpa spełniły ciążący na nich obowiązek pouczenia skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W szczególności nie wynika z akt by skarżącej uświadomiono w tym trybie, że nie złożenie oświadczenia w formie przewidzianej urzędowym drukiem i nie podpisanego w oznaczonym miejscu będzie potraktowane jako odmowa złożenia oświadczenia i podstawa odmowy przyznania świadczenia. Przepis art. 107 ust. 5 ustawy stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia. Należy mieć na uwadze, że ustawa w art. 8 ust. 1 w punktach 1-3 rozróżnia pomiędzy prawem do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na rzecz osoby, osoby w rodzinie i rodziny. Tylko zatem w sytuacji gdy przedmiotem sprawy jest pomoc rodzinie, którą definiuje przepis art. 6 pkt 14 ustawy, II SA/Kr 554/07 żądanie złożenia oświadczenia majątkowego w trybie art. 107 ust. 5 ustawy może być kierowane do członków tej rodziny, a nie tylko do osoby, która domaga się przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pomocy. Nie zostało zatem w sprawie dostatecznie wyjaśnione czy pracownik socjalny miał podstawy domagać się złożenia oświadczenia majątkowego od męża skarżącej, co było przedmiotem zarzutów odwołania. Do zarzutów tych organ odwoławczy nie odniósł się, nie zajął jednak też wyraźnego stanowiska, kto był w sprawie podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa do świadczeń pieniężnych, skarżąca czy rodzina. Z akt sprawy nie wynika by organy zweryfikowały informację skarżącej, iż pozostaje w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem. Pojęcie rodziny dla potrzeb świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej definiuje jak wyżej wskazano przepis art. 6 pkt 14 ustawy. Z drugiej strony zgodnie z art. 54 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzeczenie separacji powoduje co prawda powstanie między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej, lecz nie powoduje wygaśnięcia obowiązku dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi (art. 61 4 § 4 Kr.i op.). O zakresie obowiązku alimentacyjnego między małżonkami w separacji rozstrzyga ewentualne stwierdzenie wyrokiem czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Separacja nie ma też wpływu na obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci. Nie każde zatem świadczenie ze strony męża skarżącej, czy też umożliwienie dostępu do konta stanowi dowód przesądzający o tym, iż skarżąca wspólnie mieszka i gospodaruje z mężem co miałoby świadczyć o nieprawdziwości złożonych danych. Trzeba także stwierdzić, że brak podpisu a nawet odmowa jego złożenia przy aktualizacji wywiadu przez skarżącą nie przesądza o braku współpracy w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy, w sytuacji gdy z treści wywiadu wynika, że zawiera on także informacje uzyskane od skarżącej a nie jest udokumentowane pouczenie skarżącej w trybie art. 9 Kpa o skutkach braku współpracy. Z przepisu § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że przed przystąpieniem do jego przeprowadzenia pracownik socjalny uprzedza rodzinę z którą przeprowadza wywiad, o odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwej informacji. Udzielenie przez osobę lub rodzinę po takim pouczeniu informacji, a następnie odmowa potwierdzenia II SA/Kr 554/07 podpisem ich prawdziwości daje podstawę do uznania, iż zachodzi brak współpracy w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Organy nie poczyniły ustalenia co do faktu, że skarżąca była pouczona przed udzieleniem informacji o odpowiedzialności karnej za udzielenie informacji nieprawdziwej a po jej udzieleniu odmówiła podpisania protokołu z aktualizacji wywiadu. W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że z naruszeniem przepisów art. 7, 77 Kpa organy nie dokonały wyczerpujących ustaleń przez zebranie materiału dowodowego w niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy zakresie i jego oceny z zachowaniem przewidzianej art. 80 Kpa reguły, że tylko całokształt materiału dowodowego, stanowi podstawę do oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie ustalenia przesłanek faktycznych przewidzianych art. 107 ust. 5 i 11 ust. 2, w oparciu o które organ może odmówić przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.