II SA/Lu 294/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]pozbawiającą J. P. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Z. z dnia 11 maja 1984 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 18 czerwca 1948 do 20 lipca 1948 oraz od 18 października 1948 do 31 grudnia 1948 r. Decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu pozbawił J. P. uprawnień kombatanckich. Wyrokiem z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie II SA/Lu 1874/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję z dnia [...] Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. w sprawie II SA/Lu 601/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję z dnia [...] Rozpoznając sprawę po raz kolejny Kierownik Urzędu uchylił decyzje z [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku tego postępowania decyzją z dnia [...] skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Od decyzji tej skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził udziału skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu w czasie pełnienia służby wojskowej, brak więc podstaw do zastosowania przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Skarżący nie wykazał, by spełniał wskazane w ustawie przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich. Natomiast pobyt skarżącego w obozach przejściowych w B., Z. i L., na który powołuje się skarżący, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach. Obozy w B. i w L. przy ul. K. nie zostały bowiem wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, natomiast czasie pobytu w obozie w Z. skarżący miał ukończone 14 lat. Do przyznania uprawnień kombatanckich nie daje także postawy pomoc udzielana partyzantom oraz represje doznane przez rodzinę skarżącego. Od decyzji tej J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się przywrócenia uprawnień kombatanckich. Skarżący opisuje swoje przeżycia i cierpienia, jakich zaznał w czasie wojny oraz w czasie służby wojskowej w okresie powojennym, a także niesłuszne jego zdaniem skazanie w latach 60-ych za udział w napadzie i pobiciu. Podnosi, że brał udział w akcji partyzanckiej przeciwko Niemcom, a w czasie służby wojskowej walczył z członkami SS i żołnierzami Wehrmachtu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodatkowo podnosząc, że fakt udzielania pomocy oddziałom partyzanckim nie wypełnia przesłanki służby, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. W myśl przepisu art. 6 i 7 kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kierując się normą prawa materialnego organ administracji ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Z powołanych przepisów wynika obowiązek podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas można ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością i ustalił dokładnie wszystkie istotne okoliczności sprawy. Postępowanie to przeprowadzone zostało zgodnie z regułami wyrażonymi w przepisach art. 6, 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że sprawa uprawnień kombatanckich skarżącego rozpatrywana była przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych trzykrotnie (dwukrotnie Sąd uchylał decyzje pozbawiające skarżącego uprawnień) i ostatecznie wyjaśnione zostały wszystkie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mogących stanowić podstawę do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Prawidłowa jest też ocena, że ustalony stan faktyczny dawał podstawę do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, zgodnie z przepisem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zmianami), w dalszej części powoływanej jako "ustawa". Przepis ten stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Jest poza sporem, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej (legitymacja ZBOWiD wystawiona w 1990 r.). Nie budzi również wątpliwości, że skarżący nie brał udziału w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 i nie pełnił służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Podstawą zachowania przez niego uprawnień kombatanckich mogłoby być więc jedynie ustalenie, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania uprawnień na podstawie przepisów ustawy, tj. art. 1 ust. 2 – art. 4 ustawy. Przepis art. 1 ust. 2 określa, jaką działalność uznaje się za działalność kombatancką, przepisy art. 2 i 3 wskazują działalność oraz okresy przebywania w niewoli i więzieniach uznane za równorzędne z działalnością kombatancką, natomiast przepis art. 4 nakazuje stosowanie ustawy również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, wskazując równocześnie szczegółowo, jakiego rodzaju sytuacje obejmuje tak rozumiane pojęcie represji. Skarżący powołuje w swoich wnioskach i pismach wiele różnych okoliczności, mających jego zdaniem świadczyć o działalności kombatanckiej. Przede wszystkim powołuje się na fakt walki z oddziałami Wehrwolffu (skarżący używa określenia "żołnierze Wehrmachtu i członkowie SS") w czasie służby wojskowej w latach 1948-1950, pobyt w obozach przejściowych w B., L. i Z., pomoc w akcjach partyzanckich, cierpienia i represje doznane przez niego i rodzinę z powodu działań wojennych i okupacji, niesłuszne oskarżenia o przestępstwa w okresie powojennym, w tym pobyt w więzieniu w latach 60-ych. W myśl przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu administracji skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim w 14 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od dnia 18 czerwca 1948 r. do dnia 1 października 1950 r. (ubocznie zauważyć należy, że w książeczce wojskowej skarżącego wpisano błędnie jego datę urodzenia: 5 kwietnia 1927 r., zamiast 3 marca 1927 r.). Jednostka, do której wcielony został skarżący brała wprawdzie udział w walkach z Ukraińską Armią Powstańczą, jednak jak wynika z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 lipca 2004 r. (k. 50 akt administracyjnych) walki te nie miały miejsca w czasie, gdy skarżący odbywał służbę w 14 Pułku KBW, lecz w styczniu i lutym 1948 r. W okresie służby skarżącego, tj. od 18 czerwca 1948 r. do 1 października 1950 r. 14 Pułk KBW zwalczał organizacje podziemne: Armię Krajową, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, Narodowe Siły Zbrojne oraz bandy rabunkowe, co potwierdza zaświadczenie Centralnego Archiwum Wojskowego (k. 28 v akt administracyjnych) oraz pismo Instytutu Pamięci Narodowej (k. 44 akt administracyjnych). Z powołanych dokumentów wynika również, że 14 Pułk KBW nie brał w ogóle udziału w walkach z oddziałami Wehrwolfu. Przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy nie zostały zatem spełnione. Skarżący nie spełnia także innych warunków koniecznych do uznania uprawnień kombatanckich. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Skarżący powołuje się na kontakty z partyzantami (pismo z dnia 24 stycznia 2001 r. – k. 21 akt administracyjnych) oraz udział w bliżej nieokreślonej akcji partyzantów, mającej na celu rozbicie posterunku niemieckiego, wskazując, iż brał udział w tej akcji jako furman (pisma na k. 27, 38, 49, 61, 94 akt administracyjnych). Z twierdzeń skarżącego nie wynika natomiast w ogóle, że pełnił on służbę w polskiej podziemnej formacji lub organizacji, w szczególności zaś w oddziale partyzanckim, działającym w ramach takiej formacji lub organizacji. Skarżący nawet nie powołuje się na przynależność do jakiejkolwiek organizacji i nie przedstawia rekomendacji, o której mowa w przepisie art. 22 ust. 1 ustawy. Utrzymywanie kontaktów z partyzantami i udzielanie im pomocy nie stanowi służby w podziemnej organizacji w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Stanowisko takie wyrażane jest od lat w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2002 r., V SA 1408/01: "Działalnością kombatancką w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie jest udzielanie pomocy oddziałom partyzanckim przez ludność cywilną" oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 16 września 2004 r., V SA/Wa 1052/04 : "Pomoc przy przekazywaniu informacji nie może być tożsama z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach w rozumieniu ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach ..."). Także pobyt skarżącego w obozach przejściowych w B., Z. i L. przy ul. K. w okresie od 15 listopada do 24 grudnia 1942 r. nie daje podstaw do uznania uprawnień kombatanckich. Należy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, potwierdzających przebywanie w wymienionych miejscach, a oświadczenia świadków z dnia 17 marca 2005 r. (k. 78 i 79 akt administracyjnych) są bardzo lakoniczne. Ponadto świadkowie ci nie przebywali ze skarżącym w wymienionych obozach, lecz jedynie widzieli, jak został on zatrzymany i wywieziony w czasie łapanki. Niezależnie jednak od powyższego stwierdzić należy, że pobyt w wymienionych obozach nie jest represją w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Obozy przejściowe w B. i L. przy ul. K. nie są hitlerowskimi więzieniami, obozami koncentracyjnymi, ani ośrodkami zagłady, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 litera "a" ustawy, ani też innymi miejscami odosobnienia w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 litera "b" ustawy. W myśl przepisu art. 8 ust. 2 ustawy wykaz miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust.1 pkt 1 litera "b" i "c" określany jest w drodze rozporządzenia. W wykonaniu upoważnienia ustawowego Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz.1154, zmienione z dniem 12 listopada 2005 r. – Dz. U. Nr 214, poz. 1801). Rozporządzenie to nie zalicza obozu przejściowego w B., ani w L. przy ul. K. do innych miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 litera "b" (por. § 5 rozporządzenia i wyliczone tam obozy). Natomiast obóz w Z. zaliczony został do innych miejsc odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (przepis § 6 rozporządzenia w zw. z art.4 ust.1 pkt 1 litera "c" ustawy). W okresie wskazanym jako pobyt w obozie w Z. skarżący miał ukończone 15 lat, przepis art. 4 ust. 1 pkt litera "c" ustawy nie ma więc do niego zastosowania. Nie daje także podstaw do uznania uprawnień kombatanckich fakt, że skarżący i jego rodzina cierpieli z powodu działań wojennych i różnego rodzaju represji stosowanych przez okupanta. Należy wyjaśnić, że nie każdy rodzaj działalności w czasie wojny na rzecz niepodległości kraju uznany został przez ustawodawcę za działalność kombatancką lub z nią równorzędną, także nie do każdego przejawu represji wojennych stosuje się przepisy ustawy. Wynika to z wyraźnych postanowień ustawy, przewidujących jej zastosowanie tylko do określonego rodzaju represji wojennych (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2002 r., V SA 2728/01). W przypadku skarżącego nie mają również zastosowania przepisy art. 1 ust. 2 pkt1. 2, 4, 5, 7, art. 2 i 3 oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 – 4 i ust. 2 ustawy, określające pozostałe tytuły uprawnień kombatanckich, skarżący nie powołuje się bowiem na żadne z okoliczności w tych przepisach wskazane. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, by spełniona została którakolwiek z przesłanek w tych przepisach określonych. Postępowania karne, prowadzone przeciwko skarżącemu w 1950 i 1960 r. nie mają związku z działalnością i represjami objętymi ustawą. W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko organu administracji, że w postępowaniu dotyczącym pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów ustawy, nie mógł zatem zachować tych uprawnień. Organ administracji zbadał zarówno okoliczności decydujące o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, jak i okoliczności decydujące o zachowaniu uprawnień i postępowanie w tym zakresie przeprowadził zgodnie z przepisami art. 6, 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., przepisami art. 21, 22 i 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. oraz przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745). Brak wobec tego podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).