I OZ 687/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. F. i A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1/08 o cofnięciu A. F. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. F. i A. F. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 810/03 postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 7 marca 2008 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił A. F. od kosztów sądowych i ustanowił dla A. F. adwokata w sprawie ze skargi małżonków M. F. i A. F. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 810/03. Odpis tego postanowienia został doręczony również Burmistrzowi Miasta L. Od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2008 r. sprzeciw wniósł Burmistrz Miasta L., poddając w wątpliwość wiarygodność złożonego przez skarżącego formularza PPF oraz wskazując na okoliczności mające świadczyć o tym, że skarżący nie jest osobą ubogą. Postanowieniem z dnia 15 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie cofnął przyznane A. F. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu zgłoszony przez Burmistrza Miasta L. sprzeciw jest zasadny, bowiem z dokumentów przez niego złożonych wynika, że skarżący nie jest osobą ubogą, w związku z czym Sąd stwierdził, że skarżący, składając oświadczenie o stanie majątku i dochodach, wprowadził Sąd w błąd. Na to postanowienie A. F. i M. F. złożyli zażalenie, wskazując, że Sąd oparł swe twierdzenie na nieprawdziwych informacjach, podnosząc jednocześnie, że nieprawdziwe jest twierdzenie Sądu, iż w formularzu o stanie majątku i dochodach złożono nieprawdziwe oświadczenie majątkowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wynika zatem, że zarówno złożenie wniosku, jak i przyznanie prawa pomocy może nastąpić przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, a więc w momencie, gdy nie są jeszcze określone strony postępowania głównego. Z kolei postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter incydentalny, bowiem rozpoznanie tego wniosku pozostaje bez wpływu na inne czynności procesowe podejmowane w sprawie, jak chociażby bieg terminów w postępowaniu głównym. Z analizy uregulowań dotyczących prawa pomocy wynika, że ustawodawca mówiąc o stronie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy utożsamia pojęcie "strony" z pojęciem podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, na przykład w art. 255 wskazanej wyżej ustawy. W przypadku uregulowania zawartego w art. 247 tej ustawy ustawodawca uściślił jeszcze pozycję procesową wnioskodawcy stanowiąc, iż przepis ten odnosi się tylko do strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i będącej jednocześnie stroną skarżącą. W związku z tym stwierdzić należy, że przepisy regulujące postępowanie dotyczące prawa pomocy określają, iż stroną postępowania w sprawie o przyznanie prawa pomocy jest tylko strona, która z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiła. Za takim stanowiskiem opowiedziała się też H. Knysiak-Molczyk (Prawo pomocy PS 2003 nr 11-12, s. 91). Skoro zatem krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczono tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem, to w konsekwencji stwierdzić należy, iż prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy należałoby przyznać tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły. Tym samym trzeba stwierdzić, że strona nie występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie ma legitymacji skargowej do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza wydanego w tejże sprawie. Z tego powodu sprzeciw takiej strony podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. "Sprzeciw" Burmistrza Miasta L. od postanowienia referendarza sądowego, stanowi w istocie pismo informujące Sąd pierwszej instancji, że okoliczności, na podstawie których przyznano skarżącemu prawo pomocy, nie istniały. Tego rodzaju pismo może złożyć każdy uczestnik postępowania. Wadliwie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyjął, że rozpoznał sprzeciw Burmistrza Miasta L. i uznał go za zasadny. Sprzeciw wniesiony przez wnioskującego o prawo pomocy ma bowiem ten skutek, że znosi rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej wpadkowej kwestii, a w niniejszej sprawie taki skutek nie nastąpił, gdyż pismo zwane "sprzeciwem" nie pochodziło od wnioskującego o prawo pomocy. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 249 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Tak właśnie postąpił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu – powołując się na art. 249 wskazanej ustawy, cofnął skarżącemu przyznane przez referendarza sądowego tegoż Sądu prawo pomocy, przyjmując za zasadne okoliczności podniesione w piśmie Burmistrza Miasta L. Podkreślić jednak należy, że w zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, iż Sąd oparł się na nieprawdziwych informacjach i twierdzeniach. W związku z tym, ze względu na powstałe wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji powinien powziąć niezbędne kroki celem ustalenia spornych okoliczności i, na podstawie art. 255 w związku z art. 165 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać A. F. do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.