II FSK 1461/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, WSA del. Tomasz Zborzyński, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1529/07 w sprawie ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od P. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Pismem z dnia 16 czerwca 2007 r. P. S. (skarżący) zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o udzielenie pomocy przewidzianej przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r., Nr 59, poz.404 ze zm., dalej ustawa o pomocy publicznej). Wnioskodawca podał, że został obciążony na kwotę 125.128,54 zł, z czego 71.460,63 zł dotyczy zaległości w podatku obrotowym za rok 1993, a kwota 53.667,91 zł dotyczy zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1993. Z załączonego do wniosku zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego wynikało, że organ egzekucyjny obciążył zobowiązanego również kosztami egzekucyjnymi w wysokości 2.446,63 zł. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 17 § 1 oraz art. 64e § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2005, Nr 229, poz.1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) odmówił skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że pismo zobowiązanego zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych. Organ wskazał, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeśli spełniony zostanie jeden z warunków wskazanych w art. 64 e § 2 u.p.e.a. Odmawiając umorzenia organ wyjaśnił, że powoływanie się przez zobowiązanego na trudną sytuację finansową spowodowaną prowadzeniem w latach ubiegłych działalności gospodarczej, w związku z którą powstały zaległości podatkowe, nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej za ich umorzeniem. W zażaleniu z dnia 19 lipca 2007 r. skarżący zwrócił uwagę na okoliczność, że jego zatrudnienie w firmie "R." ustało z dniem 31 sierpnia 2006 r. Z kolei o wysokości swoich dochodów poinformował w "Oświadczeniu o stanie majątkowym" złożonym w dniu 09 lipca 2007 r. w Urzędzie Skarbowym. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając pogląd organu egzekucyjnego. Wskazano, że z poczynionych przez organ egzekucyjny ustaleń wynikało, że zobowiązany w dniu 23 września 2005 r. zawarł umowę na zbycie 192 udziałów o łącznej wartości 96.000 zł. Taką samą umowę zawarła małżonka zobowiązanego. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wskutek wypowiedzenia złożonego przez zobowiązanego. Powyższe okoliczności oraz fakt, że stosowane środki egzekucyjne są częściowo skuteczne, miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. W skardze z dnia 17 września 2007 r. skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 64 e § 1 i § 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego organy nieprzeprowadziły należycie postępowania wyjaśniającego, zwrócił uwagę na okoliczność, że kwota ok. 12.000 zł, wskazana jako roczny dochód z gospodarstwa rolnego, była w całości przeznaczana na bieżące utrzymanie rodziny. Ponadto wskazał, że dochód uzyskany ze sprzedaży udziałów w spółce "R." zostały przekazane w 70% na spłatę kredytu z GBW S.A., a w 30% - przejęte przez Urząd Skarbowy tytułem spłaty zaległych zobowiązań podatkowych. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 19 lutego 2008 r., sygn.akt I SA/Po 1529/07, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 lipca 2007 r.. Sąd stwierdził, że w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego, oprócz przytoczenia brzmienia art. 64 e § 2 u.p.e.a., brak jest szczegółowego odniesienia się do wymienionych tam przesłanek. Wskazano, że w uzasadnieniu faktycznym rozstrzygnięcia organ powołał tylko dwie okoliczności faktyczne: dochód z tytułu zatrudnienia w firmie "R." i z prowadzonego gospodarstwa rolnego i nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego opisanej w oświadczeniu z dnia 7 lipca 2007 r. Zauważono, że dopiero w skardze zawarto informację, że z dochodów z gospodarstwa rolnego utrzymują się - oprócz skarżącego i jego żony - również syn (bezrobotny). Z kolei informację o dochodach ze zbycia udziałów w spółce "R." zawarto nie w postanowieniu z dnia 16 lipca 2007 r., ale w piśmie przekazującym zażalenie organowi odwoławczemu. Tak więc do tej okoliczności skarżący mógł się odnieść dopiero w skardze do Sądu. Sąd wskazał, że w związku z powyższym w dalszym postępowaniu organ egzekucyjny powinien ponownie dokonać analizy sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego przy uwzględnieniu przesłanek, o których mowa w art. 64 e u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości, wskazując na naruszenie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) tzn. na naruszeniu przepisów postępowania podnosząc, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, i zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów: - art. 145 § 1 pkt 1 lit a), art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienia przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi, - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu sprawy odbiegającego od rzeczywistego (ustalonego przez organy podatkowe), - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy postępowania zostały przez organy podatkowe naruszone i to w sposób na tyle istotny, że doprowadziło to od uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wskazując powyższe Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, przeto zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego znalazły potwierdzenie wszystkie ze sformułowanych w niej zarzutów naruszenia przez sąd administracyjny pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przystępując do analizy zarzutów podniesionych skardze kasacyjnej należy podkreślić dużą lakoniczność i powierzchowność uzasadnienia zapadłego wyroku. Już tylko ta okoliczność stwarzałaby – w świetle art. 141 § 4 p.p.s.a. – podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, gdyż w istocie świadczy o braku pełnego i dostatecznie skrupulatnego rozpoznania stanu faktycznego i prawnego sprawy. Niewątpliwie ma rację autorka skargi kasacyjnej podnosząc, iż wniosek skarżącego o umorzenie kosztów egzekucyjnych został rozpoznany we właściwym zakresie, z uwzględnieniem treści przedstawionej argumentacji. Oczekiwanie wobec tego od organu egzekucyjnego, iż – nie bacząc na stan sprawy i argumentację wnioskodawcy – "szczegółowo odniesie się" on do każdej z przesłanek ujętych w art. 64e § 2 u.p.e.a. wykracza poza obowiązki wynikające z obowiązującego prawa. Byłby to w gruncie rzeczy zabieg sztuczny, stwarzający jedynie pozory legalności działania i troski o interes wnioskodawcy. Tak rozumiany, skrajny formalizm nie wniósłby nic – poza sporządzeniem obszerniejszego uzasadnienia – do sprawy w sensie zapewnienia odpowiednich standardów postępowania. Organy oceniły złożony wniosek z punktu widzenia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., badając – co ważne – udokumentowaną w aktach sprawy sytuację podmiotu występującego z żądaniem. Jak trafnie zauważono w skardze kasacyjnej, w prowadzonym na wniosek postępowaniu nic nie wskazywało na potrzebę badania zaistnienia przesłanki "ważnego interesu publicznego", natomiast wystąpiła przeszkoda natury prawnej dla badania przesłanki "nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku". Uchylając zapadłe postanowienia, sąd administracyjny pierwszej instancji nie wziął również pod uwagę tego, co – w toku analizy sytuacji rodzinnej skarżącego – mogły uwzględnić organy egzekucyjne. Poprzestały one na wyjaśnieniach zawartych w oświadczeniu majątkowym skarżącego, złożonym 9 dni przed wydaniem postanowienia organu pierwszej instancji. Nie można zatem zarzucać im błędu polegającego na tym, że pominęły okoliczność podniesioną dopiero w skardze do sądu administracyjnego (fakt, że z dochodów gospodarstwa rolnego, oprócz skarżącego i jego żony, utrzymuje się także ich bezrobotny syn). Badając zgodność z prawem kwestionowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej, sąd administracyjny kieruje się udokumentowanym w aktach sprawy stanem istniejącym w dniu ich wydania (podjęcia). Analiza akt sprawy dowodzi, że organy egzekucyjne w niczym nie uchybiły obowiązkom w zakresie dokonania stosownych ustaleń, wyprowadzając z nich dostosowane do stwierdzonych okoliczności konkluzje prawne. Zajęte w tej materii stanowisko zostało opatrzone uzasadnieniem, w który zamieszczono istotne dla wyniku postępowania informacje. Uznając, że ewentualnie w tym zakresie doszło do naruszenia obowiązującej procedury, sąd powinien skategoryzować popełnione – w jego ocenie – uchybienia organów egzekucyjnych oraz wyjaśnić, jaki przepis prawa naruszono. Zdawkowa uwaga na s. 4 uzasadnienia wyroku nie czyni zadość tym wymaganiom, rodząc ponadto niejasność co do tego, z jakich powodów uchylono postanowienia organów obydwu instancji. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 2 tej ustawy.