II OSK 97/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędzia NSA Jerzy Solarski Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1017/06 w sprawie ze skargi J. L. L. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza na rzecz skarżącej J. L. L. od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. L. L. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez G. H. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2005 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez G. H., według stanu na dzień jej śmierci ([...] maja 1979 r.), ponieważ utraciła ona obywatelstwo polskie na skutek tego, że w 1976 r. wyjechała na pobyt stały do RFN, wystąpiła z wnioskiem o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na niemieckie i uzyskała obywatelstwo niemieckie. Organ II instancji wskazał, że J. L., córka G. H. ma interes prawny w postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez G. H., ponieważ Sąd Rejonowy w G. zobowiązał skarżącą do przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez G. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że skarżąca nie ma interesu prawnego w tej sprawie, a zatem nie mogła skutecznie wnieść skargi. W sprawach z zakresu obywatelstwa interes prawny ma osoba, której status jest przedmiotem postępowania. Obywatelstwo jest prawem osobistym, ściśle związanym z osobą której dotyczy, co oznacza, że wyłączone jest inicjowanie postępowania, mające na celu ustalenie statusu prawnego określonej osoby, przez inne osoby. Rozstrzygnięcie o obywatelstwie G. H. na podstawie wniosku skarżącej, będącej jej spadkobierczynią należy uznać za naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353 ze zm.). Interesu prawnego skarżącej nie można wywodzić z faktu skierowania do niej przez sąd powszechny pisma z żądaniem przedłożenia określonej decyzji w związku z toczącym się postępowaniem spadkowym. Sąd powszechny nie jest związany żadnym orzeczeniem administracyjnym. W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), art. 134 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., a także art. 134 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 28 i art. 105 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącej ma ona interes prawny w domaganiu się stwierdzenia decyzją administracyjną obywatelstwa polskiego swojej matki, ponieważ od tego zależy dalszy tok postępowania cywilnego. Kwestią zasadniczą jest bowiem ustalenie jurysdykcji krajowej. Ponadto skoro Sąd I instancji stwierdził, iż strona nie posiada interesu prawnego, to powinien stwierdzić albo nieważność decyzji obu instancji albo uchylić te decyzje ze wskazaniem, iż sprawa administracyjna powinna zostać umorzona. Wskutek oddalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi, pozostaje w obrocie oczywiście błędna decyzja odmawiająca stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego z przyczyn merytorycznych, którą jest związany sąd powszechny. Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach. Jedyną przyczyną oddalenia przez Sąd pierwszej instancji skargi J. L. L. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2006 r. odmawiającą stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez G. H., było przyjęcie, iż skarżąca J. L. L., córka G. H. nie jest stroną w sprawie dotyczącej obywatelstwa jej zmarłej matki i nie ma legitymacji do wniesienia skargi w tej sprawie, a rozstrzyganie o obywatelstwie zmarłej G. H., na podstawie wniosku skarżącej stanowi naruszenie prawa. Takie stanowisko jest wadliwe. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim wynika, iż ustawodawca w sprawach dotyczących obywatelstwa polskiego rozróżnia rozstrzygnięcia dotyczące stwierdzenia posiadania lub odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego od rozstrzygnięć dotyczących stwierdzenia utraty lub odmowy stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia posiadania lub odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego dotyczy tego, czy określona osoba jest obywatelem polskim (posiada obywatelstwo polskie), czy nie jest obywatelem polskim (nie posiada obywatelstwa polskiego). Natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia utraty lub odmowy stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego dotyczy tego, czy określona osoba z określoną datą na skutek określonych zdarzeń utraciła, czy nie utraciła obywatelstwo polskie i tego rodzaju rozstrzygnięcia mogą dotyczyć obywatelstwa także osoby, która zmarła, a stroną w takiej sprawie może być dziecko osoby zmarłej. To, jakiego rodzaju rozstrzygnięcie powinno być wydane zależy od okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. W każdym razie w przypadku osoby zmarłej w rachubę wchodzi orzekanie o tym, czy osoba ta utraciła lub nie utraciła obywatelstwo polskie, a nie stwierdzenie lub odmowa stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę zmarłą. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że matka skarżącej zmarła w maju 1979 r., a wobec tego sprawa, w której została wydana decyzja Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji z dnia [...] marca 2006 r. dotyczyła tego, czy i kiedy matka skarżącej utraciła obywatelstwo polskie, a nie tego czy posiada lub nie posiada obywatelstwo polskie. Oznacza to, że stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2003 r. poświadczającej utratę obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej decyzją Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji z dnia 20 stycznia 2005 r., z tego tylko powodu, że skarżąca występowała z wnioskiem o stwierdzenie posiadania obywatelstwa, a nie z wnioskiem o stwierdzenie utraty obywatelstwa było nieprawidłowe. Nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że osobisty charakter obywatelstwa określonej osoby, oznacza, że inne osoby, w tym także dzieci osoby zmarłej, nie mają interesu prawnego w sprawie dotyczącej obywatelstwa polskiego ojca lub matki. Nie ulega przecież wątpliwości, że obywatelstwo rodziców ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną dzieci. Z reguły obywatelstwo dzieci jest nabywane według obywatelstwa rodziców, co oznacza, że kwestia obywatelstwa rodziców może dotyczyć obywatelstwa dzieci. Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim nie zawiera unormowania odnoszącego się do pojęcia strony w sprawach dotyczących obywatelstwa polskiego, co oznacza, że ma zastosowanie przepis art. 28 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie dotyczy interesu prawnego określonego podmiotu wówczas, gdy rozstrzygnięcie w sprawie oddziałuje na sytuację prawną tego podmiotu. Należy podzielić pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt II OSK 353/06 (ONSA i WSA z 2007 r., z. 1, poz. 11) oraz z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 636/06, iż dziecko może być stroną w sprawie dotyczącej obywatelstwa polskiego zmarłego rodzica, a zatem skarżąca była uprawniona do występowania z wnioskiem o wszczęcie postępowania dotyczącego obywatelstwa polskiego zmarłej matki. Z tego już tylko względu należało uwzględnić skargę kasacyjną oraz uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ponieważ Sąd pierwszej instancji, przyjmując wadliwie stanowisko, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego i nie może być stroną postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, nie dokonał oceny zaskarżonej decyzji, w szczególności Sąd w ogóle nie odniósł się do wskazanych przez organ przyczyn utraty obywatelstwa przez matkę skarżącej. Niezależnie od tego należy zauważyć, iż postępowanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa przez G. H. zostało wszczęte na wniosek skarżącej, w wyniku czego decyzją Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] lipca 2005 r. odmówiono stwierdzenia posiadania obywatelstwa przez G. H. Decyzja organu drugiej instancji została wydana w wyniku wniesienia odwołania przez skarżącą. W tej sytuacji nie do zaakceptowania byłoby stanowisko, że J. L. L. nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji z dnia [...] marca 2006 r. oraz że nie posiada legitymacji do wniesienia skargi na tą decyzję. Z uwagi, że skarżąca jest stroną w postępowaniu o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej, G. H. bezprzedmiotowy jest zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a polegającego na niestwierdzeniu nieważności decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.