II SA/Łd 22/08

Dnia 21 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi A. H. i H. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. nakazuje zwrot z Funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwoty 2.300 (dwa tysiące trzysta) złotych tytułem nadpłaty wpisu sądowego. Wojewoda Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. H. i H. H. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] roku, Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w K. przy ul. Z. 13, oznaczoną w chwili wywłaszczania jako działka Nr [...] i [...] o pow. 3.505 m2. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, na mocy decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] roku, Nr [...] przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. j. Dz. U. z 1974 roku Nr 10, poz. 64) i uzasadnione było przeznaczeniem przedmiotowej nieruchomości pod osiedle budownictwa mieszkaniowego "Ł. III", docelowo pod realizację drogi osiedlowej. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 1.013.048 zł. Kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego w dniu 26 listopada 1985 roku. W dniu 25 kwietnia 2007 roku pełnomocnik A. H. i H. H. złożył wniosek o dokonanie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a przyznanego decyzją z dnia [...] roku, z uwagi na fakt, iż wnioskodawcy do chwili złożenia wniosku nie uzyskali zapłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. W motywach wskazano, iż od daty wydania decyzji do dnia złożenia wniosku o waloryzację nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, co uzasadnia waloryzację. A. H. i H. H. nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczenie z winy organu. Nadto, nie została im doręczona decyzja z 1982 roku. Po rozpatrzeniu wniosku, Starosta [...] decyzją z dnia [...] roku umorzył postępowanie w sprawie waloryzacji odszkodowania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 104 i 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W motywach organ wyjaśnił, że decyzja o ustaleniu odszkodowania datowana na dzień [...] roku stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji. Z racji tego, że organy prowadzące wówczas postępowanie nie znały miejsca pobytu strony, przyznane odszkodowanie nie mogło być wypłacone do ich rąk, zatem zostało przekazane do depozytu sądowego (na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach I Wydział Cywilny z dnia 15 kwietnia 1985 roku, sygn. akt: I Ns. 610/84). Starosta [...], w toku postępowania, przeprowadził w dniu 6 lipca 2007 roku rozprawę administracyjną, podczas której pełnomocnik strony wskazał, że strona nie mogła uzyskać od władz polskich informacji o odszkodowaniu i miejscu, gdzie mogli by je odebrać. Tym niemniej, jak wskazał organ, A. H. i H. H. zostali poinformowani pismami z dnia 24 stycznia i 20 września 2000 roku o możliwości podjęcia kwoty odszkodowania znajdującej się w depozycie Sądu Rejonowego w P. Zdaniem organu I instancji, zgodnie z regulacją art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 roku Nr 261, poz. 2603), wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, a waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Jednakże, ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia, a więc odszkodowanie złożone do depozytu sądowego uważa się za wypłacone (art. 470 Kodeksu cywilnego). Z uwagi na nieznane miejsce pobytu A. H. i H. H. odszkodowanie zostało przekazane do depozytu sądowego w Sądzie Rejonowym w P., co potwierdza pismo z dnia 6 czerwca 2007 roku. Zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Jak wskazał organ, wypłata odszkodowania w sprawie nastąpiła w dniu jego przekazania do depozytu sądowego, zatem postępowanie w sprawie jego waloryzacji stało się bezprzedmiotowe. W odwołaniu od powyższej decyzji A. H. i H. H. wnieśli o uchylenie decyzji I instancji wskazując, że okoliczność złożenia odszkodowania do depozytu sądowego nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania. Fakt taki stanowi przesłankę materialno – prawną, która wymaga rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i może prowadzić do uwzględnienia żądania lub odmowy przyznania waloryzacji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że złożenie odszkodowania do depozytu sądowego ma takie skutki jak spełnienie świadczenia, a więc wykonanie zobowiązania. Z uwagi na to, że miejsce pobytu A. H. i H. H. nie było znane organowi zobligowanemu do wypłaty odszkodowania, kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego. Odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego, co oznacza, że świadczenie zostało spełnione, zatem nie można dokonać jego waloryzacji. Zdaniem organu odwoławczego, skoro świadczenie zostało spełnione, to nie istnieje sprawa będąca przedmiotem postępowania. W skardze do sądu administracyjnego A. H. i H. H. wnieśli o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym między innymi kosztów zastępstwa procesowego. W motywach skargi strona wywodziła, że w sprawie doszło do naruszenia art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przyjęcie, że w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania na skutek złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Przyjęcie takiego założenia, zdaniem strony jest błędne, gdyż A. H. i H. H. nie otrzymali decyzji o wywłaszczeniu z [...] roku, decyzji o ustaleniu odszkodowania z [...] roku, jak i nie posiadali informacji o złożeniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Skarżący wyjeżdżając za granicę powiadomili Ambasadę Polską o zmianie adresu i przebywając poza granicami kraju podjęli działania prawne w celu uzyskania odszkodowania. Nadto strona wskazała, iż ustalenie odszkodowania miało miejsce w roku 1982, a złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego w roku 1985, zatem organ bezpodstawnie korzystał z przedmiotu świadczenia przez dwa lata. Nadto, strona w treści skargi kwestionowała skuteczność prawną złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wobec faktu, że Ambasada Polska posiadała informacje o miejscu zamieszkania A. H. i H. H. Organ zaniechał poczynienia ustaleń w celu oceny czy złożenie odszkodowania do depozytu sądowego było prawnie skuteczne. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Bezspornym w sprawie jest to, iż do wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność A. H. i H. H. zlokalizowanej w K. przy ul. Z. 13, oznaczonej wówczas jako działka o Nr ewid. [...] i [...] o pow. 3.505 m2, doszło na mocy decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] roku, Nr [...]. Natomiast, Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] ustalił wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na kwotę 1.013.048 zł. Nie ulega również wątpliwości, że kwota odszkodowania została złożona w roku 1985 do depozytu sądowego. Ustalenia te potwierdzają dokumenty załączone do akt administracyjnych. Poza zakresem niniejszej oceny pozostają okoliczności braku doręczenia A. H. i H. H. zarówno decyzji o wywłaszczeniu, decyzji o ustaleniu odszkodowania, jak i brak informacji o złożeniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. O faktach tych strona powzięła informację w terminie późniejszym, niż one miały miejsce, tym niemniej wykracza to poza prawne ramy niniejszego postępowania. W stanie faktycznym sprawy, organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie waloryzacji odszkodowania, gdyż uznał, że nie ma przedmiotu postępowania bowiem poprzez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego organ zwolnił się ze zobowiązania wypłaty odszkodowania. Wojewoda [...] podzielił argumentację organu I instancji, gdyż utrzymał w mocy kwestionowane w odwołaniu rozstrzygnięcie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle lub nie ma ich do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać zatem z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przedstawione rozważania ogólne są zgodne z poglądem wielokrotnie wyrażanym w licznych orzeczeniach. Bezprzedmiotowości postępowania nie należy mylić z bezzasadnością żądania strony. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Stanowisko to jest podziela skład orzekający w niniejszej sprawie i jest ono także zgodne z utrwaloną linią orzecznictwa (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006 roku, VII SA/Wa 1520/06, Lex Nr 302429; wyrok NSA z dnia 9 października 2000 roku, IV SA 707/00, Lex Nr 75546; wyrok NSA z dnia 9 marca 2000 roku, IV SA 12/98, Lex Nr 77609; wyrok NSA 17 lutego 1999 roku, IV SA 2249/96, Lex Nr 48253; wyrok NSA z dnia 1 lipca 1997 roku, II SA/Gd 516/96, Lex Nr 44214; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1992 roku, SA 1289/91, ONSA 1992/1/17; wyrok NSA z dnia 10 stycznia 1988 roku, SA/Wr 957/88, ONSA 1989/1/22). Przesłanki waloryzacji zostały określone w przepisie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2004 roku Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, a waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Waloryzacja oznacza przerachowanie odszkodowania i, w obecnym stanie prawnym, może dotyczyć tylko okresu między datą wydania decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania, a datą jego wypłaty. Jeżeli w tym czasie nastąpi istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, co wpływa na wartość nieruchomości, to zastosowanie waloryzacji jest uzasadnione. Z treści cytowanego przepisu wynika, że spełnienie świadczenia, w postaci wypłaty odszkodowania, stanowi przesłankę materialno – prawną dokonania waloryzacji. Tym samym ocena czy doszło do wypłaty odszkodowania, stanowi podstawę do uwzględnienia bądź odmowy uwzględnienia żądania waloryzacji odszkodowania. Przy czym forma wypłaty odszkodowania (wprost czy poprzez złożenie sumy do depozytu sądowego, bądź inne formy – np. potrącenie), pozostaje bez wpływu na tą ocenę. Z bezprzedmiotowością w sprawie dotyczącej waloryzacji odszkodowania mielibyśmy do czynienia, na przykład, w sytuacji, gdyby nie było wydanej decyzji o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie, albo szerzej, nie miałoby miejsca wywłaszczenie. Zdaniem składu orzekającego, w sprawie organy administracji bezpodstawnie przyjęły, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, zatem umorzyły postępowanie, czym naruszyły przepis art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż ocena skuteczności prawnej złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wykracza poza ramy niniejszego postępowania. Zgodnie z regulacją art. 6932 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, złożenie kwoty do depozytu sądowego następuje po uzyskaniu zezwolenia sądu. Dopóki rozstrzygnięcie takie nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego, organy administracji nie mają podstaw prawnych do kwestionowania jego ważności. Z tych względów Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 i 210 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na niezbędne koszty postępowania składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, którego wysokość została określona w oparciu o przepis § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), koszty zastępstwa procesowego w sumie 240 zł ustalone na podstawie treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz wydatki jednego pełnomocnika w postaci opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa (17 zł), której wysokość została określona w oparciu o treść części IV załącznika wydanego na podstawie art. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.). Ponadto, strona skarżąca uiściła w dniu 11 grudnia 2007 roku wpis od skargi w kwocie 2.500 zł. Tymczasem strona zobowiązana była uiścić wpis w kwocie 200 zł, którego wysokość została ustalona na podstawie przepisu § 2 ust. 3 pkt 5 w/w rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 roku. W tej sytuacji kwota 2.300 zł, jako różnica między wpisem należnym, a uiszczonym podlega zwrotowi na mocy przepisu art. 225 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. K.O.