II FZ 424/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 1471/07 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie 1. Postanowieniem z 13 czerwca 2008 r., I SA/Kr 1471/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił M. M. zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 października 2007 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: 18 stycznia 2008 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że ze względu na jego trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku pracy i nie posiada żadnego majątku, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W nadesłanym na wezwanie referendarza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie piśmie podniósł, iż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Mieszka w mieszkaniu należącym do matki. 3. Referendarz sądowy 22 lutego 2008 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. 4. Skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest instytucją mającą zapewnić ochronę prawną dla osób, które znalazły się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 5. Zarządzeniem z 15 kwietnia 2008 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie jak zostały zagospodarowane otrzymane przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochody oraz wskazanie z jakich powodów nie podejmuje on zatrudnienia, w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odmowy zwolnienia od kosztów. W wykonaniu powyższego skarżący przedłożył wykaz wydatków z lat 2000 - 2003. Ponadto skarżący podał, iż po ukończeniu studiów jest od dłuższego czasu na etapie pisania programu komputerowego, który z pewnością będzie chciał sprzedać. Z programem tym skarżący wiąże swoje cele zawodowe. 6. Uzasadniając pojęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 259, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że skarżący nie wykazał, iż jest osobą na tyle ubogą, że nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynikało bowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania podatkowego skarżący w 2001 r. z tytułu prowadzonej działalności, polegającej na pozyskiwaniu i następnie zbywaniu "ruchu internetowego", osiągnął dochód w wysokości 98.800,54 zł, a w 2002 r. w wysokości 4.677 zł. Skarżący nie wykazał jak zostały zagospodarowane te dochody. Wskazane przez niego wydatki pokrywają się z wydatkami ponoszonymi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a które zostały uznane przez organy podatkowe za koszty uzyskania przychodów i uwzględnione przy określaniu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001 - 2002. Również ponoszone przez skarżącego w 2003 r. wydatki (około 250 tys. zł) zostały pokryte z osiągniętych w tym roku przychodów (około 260 tys. zł). Sąd oceniając sytuacje majątkową skarżącego wziął również pod uwagę fakt, iż skarżący mimo młodego wieku (27 lat), braku przeciwwskazań zdrowotnych, uzyskanego wykształcenia, nieprzeciętnych umiejętności w korzystaniu z sieci internetowej (strona 13 skargi) nie wykorzystuje nawet w części swoich możliwości zarobkowych, pozostając na utrzymaniu matki. 7. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił między innym, że sąd nie wziął pod uwagę pism skarżącego z 12 maja 2008 r. pod uwagę przy ocenie wniosku. Ponadto wskazał, że w żaden sposób nie ogranicza on swoich możliwości zarobkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi podstawę rozstrzygnięcia, prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sposób sformułowania art. 246§ 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje, że w razie spełnienia warunków, o których mowa w powyższym przepisie to osobie fizycznej należy przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym. Dopełnienia innych warunków przez osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie im prawa pomocy ustawodawca nie nałożył. Nie znajduje wobec tego żadnego uzasadnienia dokonywanie czy to oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy, czy też wskazywanie, aby strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wydatki związane z postępowaniem sądowo - administracyjnym planowała przed wszczęciem takiego postępowania (por. postanowienie NSA z 17 października 2006 r., II OZ 1028/06, niepubl.). Zauważyć także należy, że regulacje dotyczące prawa pomocy stanowią gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Prawo to ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Należy także wskazać, że z mającego zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika względem sądu obowiązek do dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku (załączonych dokumentach) okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że w swojej ocenie sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 199 p.p.s.a., tj. zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a także art. 141 § 4 w zw. art. 166 u.p.p.s.a., z którego wynika dla sądu obowiązek stosownego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia (por. post. NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 866/05, niepubl.). W tym stanie stwierdzić należy, że argumentacja zażalenia podważa skutecznie ocenę dokonaną w rozstrzygnięciu sądu pierwszej instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w zasadzie główną podstawą uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji była przeszła sytuacja zarobkowa wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Nie można bowiem, odmawiać stronie przyznania prawa pomocy w oparciu tylko o ten argument, że strona, prowadząc działalność zarobkową, powinna czynić odpowiednio wcześniej oszczędności na poczet przyszłych, ewentualnych postępowań sądowych. Taki bowiem można wyprowadzić wniosek z dokonanego przez sąd odwołania do osiąganych przez skarżącego dochodów z lat 2001, 2002 i 2003 w chwili oceniania wniosku w 2008 r. Tego typu argumentacja stanowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy na dzień składania wniosku. Z samego bowiem faktu uzyskiwania dochodów nie można wywieść obowiązku czynienia oszczędności na wypadek przyszłych sporów sądowych. Dokonując zatem oceny stanu majątkowego skarżącego z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, sąd pierwszej instancji winien brać pod uwagę aktualną sytuację majątkową skarżącego. Ponadto należy wskazać, że ma co prawda rację sąd pierwszej instancji wskazując, iż skarżący mimo młodego wieku (27 lat), braku przeciwwskazań zdrowotnych, uzyskanego wykształcenia, nieprzeciętnych umiejętności w korzystaniu z sieci internetowej nie wykorzystuje nawet w części swoich możliwości zarobkowych, pozostając na utrzymaniu matki, jednakże sąd ten nie bierze pod uwagę wyjaśnień stawianych przez skarżącego, a zawartych w sprzeciwie (karta 52 akt WSA), iż od dłuższego czasu poszukuje pracy i nie osiąga żadnych dochodów, co uniemożliwia mu poczynienie oszczędności. Ponadto w piśmie skierowanym do sądu z 12 maja 2008 r., wnioskodawca wskazuje, że od dłuższego czasu jest na etapie pisania programu komputerowego, który będzie chciał sprzedać, a projekt ten jest czasochłonny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji dokonując oceny wniosku powinien był wziąć powyższe okoliczności pod uwagę, czego jednak nie uczynił. Okoliczności te wymagają bowiem wyjaśnienia z uwagi na wpływ jaki mogą mieć na ocenę całokształtu aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Należy także zwrócić uwagę na okoliczność, iż na skarżącym w związku z wniesieniem skarg w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. jak i za 2001 r. spoczywać będzie obowiązek uiszczenia wpisu od dwóch skarg. W tej sytuacji, gdy strona skarżąca wniosła wiele spraw, wiążących się z obowiązkiem uiszczenia w każdej z nich wpisów sądowych w tym samym lub zbliżonym okresie czasu, okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, w ramach art. 246 § 1 p.p.s.a. możliwości uiszczenia przez skarżącą w tymże okresie czasu w poszczególnej sprawie wpisu sądowego w całości lub części (por. postanowienie NSA z 12 października 2006 r., I GZ 236/06, niepubl.). Okoliczności tej sąd pierwszej instancji w ogóle nie uwzględnił oceniając wniosek skarżącego w swoich rozważaniach. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji, mając na uwadze powyższe rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, po pierwsze ustali aktualną sytuację majątkową skarżącego, która pozwoli na przyjęcie czy osiąga on jakiekolwiek dochody i czy posiada oszczędności. Po drugie odniesie się do podnoszonych przez skarżącego w pismach procesowych okoliczności związanych z poszukiwaniem pracy jak i pisaniem przez niego programu komputerowego. Ustali jaki wpływ powyższe okoliczności mają na jego aktualną sytuację majątkową. A także weźmie pod uwagę łączną wysokość wpisów, jakie skarżący musi uiści od złożonych przez niego skarg na decyzje organów podatkowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.