II OZ 266/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 265/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 265/07 odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. (dalej "Stowarzyszenie") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), a także statut Stowarzyszenia [...] przewidują możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Przerzucanie zaś ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stąd w ocenie Sądu I instancji należało uznać, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie złożyło zażalenie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jak podniesiono w uzasadnieniu zażalenia głównym celem Stowarzyszenia jest wstępowanie na prawach strony do postępowań prowadzonych w celu ustalenia warunków zabudowy na terenie W., w szczególności w Dzielnicach [...] i [...] oraz uczestniczenie w tych postępowaniach w celu eliminowania ewentualnych nieprawidłowości. Działalność taka nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Skargę do Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie wnosi w sytuacjach wyjątkowych, kiedy zostaje wydana decyzja o warunkach zabudowy rażąco naruszająca przepisy prawa, lub gdy istnieje zagrożenie wydania takiej decyzji. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców W.. Dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego, realizuje więc cele istotne dla całej społeczności. Artykuł 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stowarzyszenie spełnia tę przesłankę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionej podstawy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 wymienionej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane m.in. w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyjmuje się natomiast, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504). Ponadto, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postan. NSA z 9.06.2006, II OZ 317/06). Odmienne stanowisko, prezentowane w uzasadnieniu zażalenia, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane za ten odpowiednie środki finansowe. Skoro skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych to nie może żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru prowadzonej przez siebie działalności polegające m.in. jak wskazano w uzasadnieniu zażalenia na uczestniczeniu w postępowaniach administracyjnych. W takiej sytuacji należy uznać, iż zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Trafnie bowiem Sąd I instancji wskazał, iż pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak wyżej.