V SA/Wa 2673/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2008 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Przedmiotem skargi datowanej 13 września 2007 r. wniesionej przez pełnomocnika skarżącego - r. pr. M.S. - jest decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r., wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2007 r., o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2631/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Prezes Zakładu nie przeprowadził ponownej analizy argumentów przedstawionych zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak i argumentów podniesionych już po jego zakończeniu. Ponadto Zakład nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu, naruszając tym samym obowiązek wynikający z art. 10 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż "organy obu instancji błędnie pominęły w swoich decyzjach należności Skarżącego z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek". Kwestię tą bowiem - jeżeli nie wymagała zbadania - organ winien wyłączyć do odrębnego postępowania i postępowanie to umorzyć. Jeżeli zaś powyższą kwestię należało zbadać to Zakład winien był rozstrzygnąć ją merytorycznie, odmawiając umorzenia należności. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego R.B. z 16 lutego 2006 r. o umorzenie należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] maja 2007 r. odmówił umorzenia należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji powołano treść art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Wyjaśniono, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Skarżący nie wykazał bowiem, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto posiada on stałe źródło dochodu, uzyskuje bowiem wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę ([...] zł netto za marzec 2007 r.) oraz z tytułu umowy zlecenia ([...] zł brutto rocznie). Wnioskiem z 14 czerwca 2007 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż sytuacja w jakiej znajduje się skarżący uzasadnia zwolnienie go z obowiązku uregulowania należności wobec ZUS. Wyjaśnił, iż w rodzinie skarżącego, na osobę, przypada kwota w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc tylko o [...] zł wyższa od minimum uprawniającego do korzystania z pomocy społecznej. Ponadto w przypadku uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu zaległych składek i wszczęcia egzekucji sytuacja finansowa rodziny wnioskodawcy jeszcze bardziej się skomplikuje. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że wbrew twierdzeniom organu, nieprawdą jest, iż zainteresowany był informowany o zaległościach figurujących na jego kącie, a rozliczenie stanu kąta nastąpiło wyłącznie w oparciu o wniosek złożony przez zobowiązanego. Ponadto kwota zgromadzona na książeczce oszczędnościowej ([...] zł) stanowi premię gwarancyjną wypłacaną jedynie w przypadku likwidacji książeczki w związku z zakupem mieszkania. Decyzją z [...] sierpnia 2007 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Rozpatrując sprawę ponownie organ wskazał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. o szczególnych zasadach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podniesiono, że skarżący jest zatrudniony w P. Sp. z o.o., a średni dochód jaki osiągnął z tytułu wynagrodzenia za pracę w ciągu ostatnich trzech miesięcy wynosi [...] zł brutto. Wskazano, iż żona skarżącego jest osobą bezrobotną. Podkreślono jednakże, iż z ustaleń dokonanych w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. wynika, że pani A.B. została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych ww. urzędu w dniu [...] czerwca 2007 r. z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie. Wskazano, iż skarżący korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w formie zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł nie korzysta natomiast z innych form pomocy opieki społecznej. Podniesiono, iż zainteresowany posiada samochód osobowy - [...], (rok prod. 1998) oraz przyczepę lekką [...]. Prezes Zakładu wyjaśnił również, iż skarżący był informowany o zaległościach figurujących na jego koncie. Zakład wysyłał bowiem do zainteresowanego upomnienia, które zostały prawidłowo doręczone. Organ podniósł również, iż z informacji zawartej w decyzji z [...] maja 2007 r., dotyczącej zgromadzonych przez skarżącego środków na książeczce mieszkaniowej, nie wynikało, że istnieje możliwość wykorzystania powyższych oszczędności do spłaty zadłużenia z tytułu składek. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, Prezes Zakładu wskazał, iż stan faktyczny sprawy oraz brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności nie dają podstaw do umorzenia należności, w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. Decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych m. in. zarzucił: - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 17 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie; - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 19 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie; - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 73 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przekroczenie kompetencji ustawowych; - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 20 k.p.a. w zw. z art. 73 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niezastosowanie; - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 123 oraz art. 66 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 15 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie; - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, art. 127 § 2 k.p.a. W motywach skargi podniósł, iż zaskarżona decyzja narusza art. 127 § 2 k.p.a., bowiem w nagłówku decyzji, jako organ wydający, widnieje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, została ona jednak podpisana nie przez Prezesa Zakładu lecz przez dyrektora Oddziału Wojewódzkiego ZUS, "którego jednostką jest Inspektorat ZUS w Bydgoszczy". Tak więc, de facto zaskarżona decyzja została wydana przez organ I instancji". Powyższe - zdaniem pełnomocnika - uzasadnia fakt, iż zgodnie z § 8 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych "terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są oddziały wojewódzkie, obejmujące swoim zakresem działania obszar województwa oraz podlegające im oddziały, inspektoraty i biura terenowe". W związku z powyższym, Prezes ZUS upoważniając dyrektora Oddziału do rozstrzygnięcia sprawy naruszył art. 127 § 2 k.p.a. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, iż w obecnie obowiązującym stanie prawnym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest władny rozstrzygać jako organ odwoławczy, w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu zaległych składek, bowiem. Kompetencje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostały bowiem wyszczególnione w art. 73 u.s.u.s., natomiast rozstrzygnięcia wychodzące poza ten zakres należy uznać za przekroczenie kompetencji ustawowych. Następnie pełnomocnik zainteresowanego wskazał na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zgodnie, z którym "Organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest Minister Polityki Społecznej, jako Minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (wyrok WSA w warszawie z 20 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 309/05)". W skardze podniesiono także, iż organ wbrew zaleceniom WSA nie wyłączył do odrębnego postępowania, składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a następnie postępowania tego nie umorzył. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaważył co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie wskazać należy, że bezpodstawny jest przedstawiony w skardze zarzut, iż "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w obecnie obowiązującym stanie prawnym, nie jest władny rozstrzygać jako organ odwoławczy, w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu zaległych składek (...)", bowiem kompetencje Prezesa Zakładu ograniczone zostały jedynie do "przyznawania świadczeń w drodze wyjątku". Jednocześnie organem sprawującym "nadzór nad zgodnością działań ZUS z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw Polityki Społecznej". Przede wszystkim wyjaśnić należy, że z mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz.1248) z dniem 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s. "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego." Mając na uwadze powyższe należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy był - zgodnie z cytowanym powyżej przepisem - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś minister właściwy do spraw Polityki Społecznej. Odnosząc się do powołanego przez stronę skarżącą orzecznictwa, zgodnie z którym "organem właściwym do rozpatrywania odwołań w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest Minister Polityki Społecznej", wyjaśnić należy, że orzeczenia te zostały wydane w obowiązującym wówczas stanie prawnym, tj. jeszcze przed zmianą art. 83 ust.4 u.s.u.s. W związku z powyższym bezzasadne są zarzuty strony skarżącej dotyczące wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd nie zgodził się również z podniesionym przez stronę argumentem, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ I instancji, bowiem podpisał ją Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego ZUS, nie zaś Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tym miejscu, podkreślić należy, iż na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statusu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 80, poz. 914 ze zm.) Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu oraz reprezentuje go na zewnątrz. Ponadto może upoważniać m.in. dyrektorów oddziałów oraz innych pracowników ZUS do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. A zatem fakt, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS udzielił upoważnienia dyrektorowi oddziału ZUS w Bydgoszczy, wynika z konstrukcji reprezentacji ZUS i Prezesa ZUS. W związku z powyższym, podpisując zaskarżoną decyzję, Dyrektor Oddziału ZUS działał z upoważnienia Prezesa nie zaś jako organ I instancji. Jednocześnie wskazać należy, że mimo, iż wnioskodawca nie sformułował zarzutów w zakresie naruszenia prawa materialnego, Sąd nie będąc związany zarzutami skargi, ocenił również, iż Prezes Zakładu prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny i jednoznaczny zastosowania przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne . Dokonując takiej oceny, organ wziął pod uwagę, iż jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Organ odwoławczy uwzględnił przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, wskazując, iż posiada on stałe źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego R.B. jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto (średni dochód uzyskany w ciągu trzech miesięcy). Organ zauważył, iż zainteresowany terminowo reguluje bieżące opłaty, zaś bezrobotna obecnie żona skarżącego ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Ponadto w stosunku do skarżącego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia, a z materiału dowodowego nie wynika, aby uiszczenie należności miało skutkować brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych przez zainteresowanego. W aktach spraw brak bowiem dokumentów potwierdzających, że obowiązek uiszczenia składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi. Sąd po wnikliwej analizie zgromadzonego w sprawie materiału doszedł do przekonania, iż organ w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, odniósł się do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek uregulowanych w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 cyt. rozporządzenia. Konkludując Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Prezes Zakładu, dokonując oceny okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy i uzasadniając swoje stanowisko w kontekście, mających tu zastosowanie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 cyt. powyżej rozporządzenia, nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.