VI SA/Wa 236/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska–Przewłoka (spr.) Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2007 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę M.K. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwalą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że M.K. uzyskał z testu kwalifikacyjnego 188 punktów, wobec czego otrzymał negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. W dniu [...] sierpnia 2006 r. M.K. złożył odwołanie od powyższej uchwały, wnosząc o weryfikację jego testu oraz uznanie, iż uzyskał wynik pozytywny z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, albowiem w jego ocenie na pytania testowe o numerach 64, 86, 102, 113, 162 możliwe było udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi, bądź też żadna z odpowiedzi nie była właściwa. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. w zw. z art. 75 j) ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego. Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy, pod względem formalnym protokół, podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Z treści tego protokołu wynika jednoznacznie, iż w dniu [...] lipca 2006 r. skarżący złożył egzamin testowy, z którego uzyskał wynik 188 punktów. Organ nie uwzględnił zarzutu błędnego sformułowania pytań o numerach 64, 86, 113, 162 tj. zarzutu naruszenia art. art.75 i) ust. 1 Prawa o adwokaturze stwierdzając, iż na pytania te możliwa i poprawna była tylko jedna - zgodna z kluczem odpowiedź. Odnosząc się merytorycznie do zarzutów skarżącego, co do pytania nr 64 organ stwierdził, iż polemika dotycząca prawidłowej odpowiedzi jest bezpodstawna. Pytanie zostało sformułowane w sposób następujący: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, niewłaściwość miejscową sąd bierze pod rozwagę: A. z urzędu w każdym stanie sprawy; B. tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, C. na zarzut pozwanego zgłoszony po wdaniu się w spór co do istoty sprawy aż do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji." Skarżący zakwestionował prawidłowość odpowiedzi "B" wskazanej w kluczu jednocześnie twierdząc, iż poprawną jest odpowiedź "A". Według organu zarzut ten jest całkowicie chybiony, ponieważ postawione pytanie nie pozostawia żadnych wątpliwości, o jaką sytuację w nim chodzi (art. 202 kpc). Z treści pytania nie wynika, aby chodziło o sytuację, gdy strony zawarły umowę o poddaniu sporu pod rozpoznanie konkretnemu sądowi, albo by w przedmiotowej sprawie zachodziła właściwość miejscowa wyłączna, na co wskazywał skarżący. Sytuacje takie należą do wyjątków, a zasadą jest, że strony mogą w drodze umowy usunąć braki właściwości miejscowej. Podkreślić przy tym należy, iż czynienie dodatkowych założeń do postawionego pytania w celu uzasadnienia poprawności udzielonej odpowiedzi, jak to uczynił w odwołaniu skarżący należy uznać za niedopuszczalne. Żadne bowiem stwierdzenie zawarte w pytaniu nie dawało podstaw do przyjęcia, iż chodzi o właściwość miejscową wyłączną. Bezspornie natomiast właściwość miejscowa (z wyjątkiem właściwości wyłącznej) może być zmieniona na podstawie umowy stron (art. 46 § 1 kpc). Stąd też, do takiej sytuacji w pełni stosuje się art. 202 kpc. Stanowisko to potwierdza - przytoczone przez skarżącego - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1974 r. (w sprawie I CZ 5/74), w którym Sąd ten stwierdził: w świetle art. 202 kpc niewłaściwość miejscową, jeżeli nie była ona wynikiem właściwości wyłącznej innego sądu, sąd bierze pod uwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Zarzut skarżącego co do pytania nr 64 należało więc uznać za chybiony. Odnośnie pytania numer 86, które brzmiało : "Według Kodeksu postępowania cywilnego, złożenie wniosku o sprostowanie wyroku: A. nie jest ograniczone terminem; B. może nastąpić tylko w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu wyroku; C. może nastąpić tylko w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku." organ stwierdził, że podstawę prawną pytania stanowi art. 350 § 1 kpc, zgodnie z którym sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Ponieważ w pytaniu nie chodziło o przedmiot sprostowania, a o jego termin, posłużono się powszechnie używanym zwrotem "sprostowanie wyroku", który zresztą użyty został w tytule rozdziału 4 działu IV kpc. Zgodnie z kluczem odpowiedzi, właściwą odpowiedzią jest odpowiedź "A", a ponieważ skarżący udzielił odpowiedzi "B" nie została zaliczona, jako prawidłowa. Odnośnie pytania 113, które brzmiało w sposób następujący: "Uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają: A. zwykłą większością głosów; B. bezwzględną większością głosów, C. zwykłą lub bezwzględną większością głosów w zależności od tego czy przedmiot uchwały przekracza zakres zwykłych czynności spółki." organ stanął na stanowisku, iż prawidłowa jest odpowiedź wskazana w punkcie "B", Zgodnie z przepisem art. 208 § 5 ksh uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają bezwzględną większością głosów. Jest to zasada ustawowa. Oczywistym jest, iż z uwagi na możliwość swobodnego kształtowania wzajemnych stosunków wewnątrz spółki, umowa mogła w odmienny sposób określić te relacje. To samo można stwierdzić o zdecydowanej większości stosunków cywilno-prawnych z uwagi na obowiązującą generalnie zasadę swobody umów (art.3531 kc). W pytaniu jednak chodziło o znajomość zasady. Ponieważ w treści pytania brak było jakiejkolwiek wzmianki o umowie nie było podstawy do przyjmowania, że w danym przypadku zawarto umowę, która przewidywała zwykłą większość dla uchwał zarządu, a tylko wtedy odpowiedź odwołującego byłaby prawidłowa. Czynienie tego rodzaju dodatkowych założeń faktycznych przez zdającego należy uznać za niedopuszczalne. Wyłącznie odpowiedź w punkcie "B" jako odwołująca się do ustawowej zasady była odpowiedzią prawidłową. Odnośnie pytania 162, które brzmiało : "Według ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może odliczyć darowizny na cele przewidziane w ustawie: A. wyłącznie od przychodu; B. zarówno od dochodu, jak też od podatku; C. wyłącznie od dochodu Organ wskazał, że właściwą jest odpowiedź wskazana w punkcie "C". Odnosząc się do zarzutów skarżącego co do powyższego pytania, który wskazuje odpowiedź "B" jako prawidłową, podkreślił, iż w świetle art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3, art. 28-30 oraz art. 30a-30c, stanowi: dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 ust. 1, 2, 4, 4a-4e, ust. 6 lub art. 24b ust. 1 i 2 lub art. 25, po odliczeniu kwot darowizn przekazanych na cele: a) określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego, organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych określonych w tej ustawie, realizującym te cele, b) kultu religijnego - w wysokości dokonanej darowizny, nie więcej jednak niż kwoty stanowiącej 6 % dochodu. Sformułowanie zawarte w punkcie "B" pytania nr 162 miało wskazywać na przypadek odliczenia konkretnych darowizn na konkretny cel zarówno od dochodu, jak i podatku, co oczywiście nie jest możliwe w świetle ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tak więc zarzuty skarżącego uznać należało za bezzasadne. Odnośnie pytania numer 102 organ wskazał, że wprawdzie pytanie to zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi tj. "B" i "C", niemniej skarżący udzielił na powyższe pytanie odpowiedzi nieprawidłowej wskazanej w pkt "A", wobec czego nie został ona zaliczona przez Komisję do uzyskanej punktacji. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję M.K., wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 roku Komisji Egzaminacyjnej do Spraw Aplikacji Adwokackiej Przy Ministrze Sprawiedliwości Powołanej na Obszarze Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania w/w Komisji Egzaminacyjnej oraz zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego kosztów sądowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 7 i 8 k.p.a., w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze, polegające na wadliwym przyjęciu przez organ II instancji, że pomimo sformułowania testu dla kandydatów na aplikację adwokacką w sposób umożliwiający udzielenie przez kandydata więcej niż jednej odpowiedzi poprawnej na dane pytanie, nie zachodzi konieczność przyznania kandydatowi punktu za takie pytanie, niezależnie od udzielonej przez niego odpowiedzi, naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. oraz art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 202 k.p.c, polegające na wadliwym przyjęciu, że Komisja Egzaminacyjna nie powinna przyznać skarżącemu punktu za udzielenie odpowiedzi na pytanie oznaczone numerem 64, naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. oraz art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 350 § 1 k.p.c, polegające na wadliwym przyjęciu, że Komisja Egzaminacyjna nie powinna przyznać skarżącemu punktu za udzielenie odpowiedzi na pytanie oznaczone numerem 86, naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. oraz art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze polegające na wadliwym przyjęciu, że Komisja Egzaminacyjna Okręgowej Rady Adwokackiej nie powinna przyznać skarżącemu punktu za udzielenie odpowiedzi na pytanie oznaczone numerem 102, oraz naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. oraz art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 208 ustawy z dnia 15 września 2000 roku - Kodeks spółek handlowych, polegające na wadliwym przyjęciu, że Komisja Egzaminacyjna nie powinna przyznać skarżącemu punktu za udzielenie odpowiedzi na pytanie oznaczone numerem 113, W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej cytowanej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r., którą organ utrzymał w mocy uchwałę z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości dla obszaru Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Skarżący wystąpił z wnioskiem o dopuszczenie go do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Do egzaminu przystąpił uzyskując 188 punktów, co dało negatywny wynik z egzaminu konkursowego. Postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację adwokacką regulują przepisy art. 75a - 75j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z tych przepisów wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich można uznać za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez wydanie uchwały. Uchwała ma charakter decyzji administracyjnej; jest aktem o charakterze indywidualnym. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy, iż dotyczy ona imiennie wymienionego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Uchwała zawiera wszystkie niezbędne składniki decyzji. Organem odwoławczym jest Minister Sprawiedliwości. Należy podkreślić, iż postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Wpis na listę aplikantów adwokackich wymaga złożenia oddzielnego wniosku i podjęcia uchwały w tym zakresie przez okręgową izbę radców prawnych (art. 75 ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze). Pozytywny wynik egzaminu konkursowego jest tylko jedną z przesłanek wpisu na listę aplikantów adwokackich. Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę ustalenia wyniku egzaminu konkursowego utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę uznając, iż negatywny wynik egzaminu został ustalony prawidłowo i brak jest podstaw do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu. Organ odniósł się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu i szczegółowo uzasadnił brak podstaw do uznania za poprawne udzielone odpowiedzi na kwestionowane pytania. Skarżący oparł skargę na zarzucie, iż pytania nr 64, 86, 102, 113, 162 nie spełniały ustawowych wymogów określonych w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, w myśl którego pytanie testowe na egzaminie konkursowym powinno zawierać trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, a kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Należy jednak podkreślić, iż dla pozytywnego wyniku egzaminu wystarczało odpowiedzieć poprawnie tylko na 190 pytań, z ogólnej liczby 250. Zgłaszający mieli świadomość, iż właściwa jest tylko jedna poprawna odpowiedź. Organowi nie można - zdaniem Sądu - postawić zarzutu, że sprawę załatwił z naruszeniem norm procesowych. Jak wynika z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego, które ukierunkowały jego działanie. Ostatecznie nie stwierdził, iż w sprawie miały miejsce uchybienia, które mogłyby zaważyć na indywidualnym wyniku konkursu. Zdaniem Sądu odnośnie pytania 102 organ zasadnie stwierdził, że możliwe było udzielenie na nie dwóch poprawnych odpowiedzi i w takiej sytuacji przyjął korzystne dla zdających rozwiązanie, iż za udzielenie którejś z dwóch prawidłowych odpowiedzi należy kandydatowi przyznać punkt. W tej sytuacji udzielenie przez skarżącego oczywiście błędnej trzeciej odpowiedzi skutkowało nie przyznaniem punktu. Odnośnie pytania nr 64 w ocenie Sądu organ wyczerpująco uzasadnił stanowisko, że prawidłowość odpowiedzi B wynika wprost z treści przepisu art. 202 k.p.c. W myśl pierwszego zdania tego przepisu niewłaściwość miejscową sądu bierze się pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. W świetle tej jednoznacznej w treści regulacji prawnej, organ miał prawo uznać, że skarżący na poparcie swego stanowiska odsyła do szczegółowych przypadków. Przede wszystkim zasadnie zwrócił uwagę, że odpowiedź na pytania testowe nie wymaga czynienia dodatkowych założeń; skoro obowiązuje w prawie jakaś zasada ogólna i pytanie jej dotyczy, nie ma potrzeby sięgać do wyjątków. Odnośnie pytania 86 organ prawidłowo wskazał, że obowiązujące przepisy nie przewidują innego rodzaju "sprostowania wyroku", aniżeli to wynikające z art. 350 kpc. Odnośnie pytania 113 Sąd stwierdził, iż organ właściwie wskazał, że zgodnie z przepisem art. 208 § 5 ksh uchwały zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zapadają bezwzględną większością głosów. Jest to zasada ustawowa. Ponieważ w treści pytania brak było jakiejkolwiek wzmianki o umowie nie było podstaw do przyjmowania, że w danym przypadku zawarto umowę, która przewidywała zwykłą większość dla uchwał zarządu. Czynienie tego rodzaju dodatkowych założeń uznać należało za niedopuszczalne. W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało przepisów art. 7, 77, oraz 80 K.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiadało wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Sąd podziela również ocenę Ministra Sprawiedliwości, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 75i ust. I ustawy - Prawo o adwokaturze. Sąd zgadza się również z poglądem skarżącego, iż w stosunku do zakresu materii obejmującej egzamin konkursowy na aplikację adwokacką nie powinny się pojawiać pytania budzące wątpliwości, ale zdaniem Sądu, jak trafnie uznał organ, wątpliwości podnoszone przez stronę nie były uzasadnione. Należy przy tym podkreślić, iż egzamin na aplikację adwokacką jest egzaminem ze znajomości określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, nie zaś egzaminem ze znajomości poglądów wyrażanych przez komentatorów prawa. Nauka prawa nie jest dyscypliną ścisłą, tym bardziej więc ważne jest określenie płaszczyzny, na której budowane są pytania testu, i na której oczekiwana jest odpowiedź na te pytania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.