I SA/Rz 905/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie NSA Bożena Wieczorska WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Paśko po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 4 marca 2008 r. sprawy ze skargi B. D. i J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. nr [...], a także postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...], 2.określa, że uchylone postanowienia, opisane powyżej w pkt. 1, nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3.zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących B. D. i J. D. solidarnie koszty postępowania sądowego w kwocie 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych, 4. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 100 / słownie : sto / złotych tytułem nie uiszczonego wpisu od skargi . I SA/Rz 905/07 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Skarbowej , postanowieniem z dnia [...] lipca 2007r. nr [...], na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako: K.p.a.) i w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanych B. i J. D. na postanowienie wierzyciela – Naczelnika II Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. Nr [...] w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że postanowienie wierzyciela z 12 stycznia 2007r. zostało doręczone pełnomocnikowi żalących się – doradcy podatkowemu H.H. w dniu 25 stycznia 2007r., który wniósł zażalenie na to postanowienie w dniu 8 lutego 2008r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] lipca 2007r. Nr [...], odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził dalej, że zażalenie zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia, gdyż termin do wniesienia zażalenia upłynął z dniem 1 lutego 2007r., a wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony. Uchybienie ustawowemu terminowi powoduje bezskuteczność zażalenia i skutkuje stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia wnieśli B. i J. D., domagając się uchylenia, tego postanowienia. W uzasadnieniu skargi zauważono, że dywagacje organu skarbowego zawarte w uzasadnieniu postanowienia są lakoniczne i godzące w prawa podatników jako poszkodowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Fakt opóźnienia we wniesieniu zażalenia spowodowany był chorobą pełnomocnika, co wykazano stosownym zaświadczeniem lekarskim. Organ bezpodstawnie podważył to zaświadczenie. Pełnomocnik skarżących z uwagi na chorobę miał wskazanie do leżenia. Stanowisko zawarte w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. w sprawie odmowy przywrócenia terminu jest tendencyjne, teoretyczne i nie odnosi się do stanu faktycznego występującego w sprawie. Zauważono również przewlekłość postępowania oraz wadliwość w adresowaniu korespondencji do pełnomocnika skarżących. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej odrzucenie względnie oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi podniósł, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących 17 września 2007r., zaś skarga została wniesiona w 44 dniu od daty doręczenia. Z ostrożności procesowej sformułowano wniosek o oddalenie skargi, podnosząc że zaskarżenie wyłącznie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia skutkuje uprawomocnieniem się postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej – pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei – stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej w skrócie jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – według § 2 tego artykułu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i poglądami doktryny brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. niezgodność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jej uchylenie (B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze, 2005r. – uwagi do art. 134 p.p.s.a.). W orzecznictwie, które ukształtowało się na tle art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995r., nr 74, poz. 368 ze zm.) (zachowało swoją aktualność z uwagi na tożsamość uregulowań zawartych w art. 51 cyt. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i art. 134 p.p.s.a.), uznawano że niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że: "(...) sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego" (wyrok NSA z dnia 26 maja 1998r. sygn. akt II SA 915/97 i 919/97, OSP 1999 z. 4 poz. 79 i Glosa J.Borkowskiego ibidem str. 204 i następne). Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Szczególnego znaczenia nabiera więc zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Przyjmuje się, iż w tym wypadku chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym (J.P.Tarno: "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego", Warszawa 1999, str. 83). Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej" (B.Adamiak, Glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998r. sygn. akt I SA/Gd 654/96, OSP 1999, nr 1 poz. 49 str. 51). W pierwszym rzędzie Sąd stwierdza, że nieuzasadniony jest wniosek Dyrektora Izby Skarbowej sformułowany w odpowiedzi na skargę – o odrzucenie skargi. Na wezwania Sądu Dyrektor Izby Skarbowej, przy piśmie z dnia 11 stycznia 2008r.[...], przekazał pismo Poczty Polskiej – Centrum Usług Pocztowych – Oddział Regionalny w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2007r. [...] zawierające stanowisko reklamacyjne wraz z duplikatem potwierdzenia odbioru. Z treści tego stanowiska i dołączonego duplikatu dowodu doręczenia, co nie było kwestionowane przez pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej na rozprawie w dniu 4 marca 2008r., wynika że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. Nr [...] zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 1 października 2007r. W tej sytuacji skarga wniesiona na to postanowienie w dniu 31 października 2001r. (data nadania w urzędzie pocztowym – karta 7 akt sądowych) została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu do jej wniesienia. Przedmiotem skargi w tej sprawie jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia przez B. i J. D. na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. Nr [...] wyrażające stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy egzekucyjnej. Mając na uwadze powyższe uwagi odnośnie określenia sprawy w aspekcie sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli legalności stwierdzić należy, że tą sprawą w związku z wniesieniem skargi na wspomniane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. jest egzekucja administracyjna podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999r. w kwocie 29.173,20zł, określonego skarżącym decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2003r. Nr [...] (tytuł wykonawczy z dnia 5 grudnia 2006r. MS 1/4888/06). Podkreślenia wymaga, że w tej sprawie wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego). Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę (Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007r. I FPS 4/06- OSNiWSA z 2007r. nr 5, poz. 112), że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy egzekucyjnej, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez Kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. Podzielając w pełni argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu tej uchwały stwierdzić należy, że mimo iż uchwała została podjęta po wydaniu postanowienia Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r., to ta bezprzedmiotowość tego rodzaju postanowień w przytoczonej sytuacji istniała również w chwili wydania tego postanowienia. Art. 134 K.p.a. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Za powszechnie aprobowane w piśmiennictwie należy uznać stanowisko, że w sytuacji gdy odwołanie (zażalenie) zostało wniesione po terminie, przy czym jednocześnie strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, to wówczas organ II instancji musi najpierw wydać postanowienie w sprawie przywrócenia terminu, a dopiero kiedy zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, organ ten może postanowić o uznaniu odwołania (zażalenia) za wniesione z naruszeniem obowiązującego terminu (W.Dawidowicz "Zarys procesu administracyjnego" PWN, Warszawa 1989, str. 153). Wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) jest emanacją procesową ustalenia, że taki środek został wniesiony z naruszeniem obowiązującego terminu, a właściwy organ nie uwzględnił wniosku o przywrócenie terminu. Z kolei art. 110 K.p.a. normuje, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Ten przepis oznacza, że w obrocie prawnym funkcjonują tylko te decyzje (postanowienia), które zostały doręczone lub ogłoszone. W przedmiotowej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących łącznie z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia – w dniu 1 października 2007r. Oznacza to, że organ wydał postanowienie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, w sytuacji gdy jeszcze postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia nie było wprowadzone do obrotu prawnego, nie wiązało organu, który je wydał i strony. Stanowi to o oczywistym naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 ust. 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. Dodać należy, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] lipca 2007r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia zawierało błędne pouczenie, że na podstawie art. 59 § 1 K.p.a. przysługuje na nie zażalenie do Ministra Finansów. Wadliwość tego pouczenia wynika z nieuwzględnienia przez organ przepisu art. 59 § 2 K.p.a., stanowiący że o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Przepis art. 59 § 2 jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 59 § 1 K.p.a. i stanowi o wyłącznej kompetencji organu właściwego do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia w zakresie rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tych środków. Redakcja przepisu art. 57 § 2, wskutek użycia przez ustawodawcę zwrotu: "postanawia ostatecznie" nie budzi wątpliwości, że od postanowienia wydanego na podstawie art. 59 § 2 K.p.a. nie służy zażaleniu, zaś postanowienie o służącym zażaleniu odnosi się tylko do postanowień w zakresie rozpatrzenia wniosków o przywrócenie terminu wydanych, według właściwości z art. 59 § 1 K.p.a. Stwierdzone uchybienia, stanowiące o naruszeniu prawa, a w szczególności z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., wyżej opisane, spowodowały konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia, zaś bezprzedmiotowość postanowienia Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. doprowadziła do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), co uzasadnia uchylenie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia i postanowienia Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych, a to przy uwzględnieniu art. 135 p.p.s.a., gdyż było to niezbędne w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy przedmiotowa skarga. Stwierdzone uchybienia w zakresie pouczenia zawartego w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007r., wobec nie wniesienia przez skarżących na nie zażalenia, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu. Sąd orzekł również po myśli art. 152 p.p.s.a., określając że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących solidarnie koszty postępowania sądowego w kwocie 240zł, a więc w wysokości wynagrodzenia pełnomocnika skarżących - doradcy podatkowego (§ 2 ust. 1, pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu – Dz.U. Nr 212, poz. 2075). Orzeczenie na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a. o nakazaniu ściągnięcia od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie kwoty 100zł uzasadnione jest tym, że nie został uiszczony wpis od skargi (§ 2 ust. 1, pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).