II SA/Ol 35/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi E.N.K. na pismo Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odwołania ze stanowiska postanawia odrzucić skargę. Kontroler celny - E.N. została z dniem "[...]" powołana przez Dyrektora Izby Celnej na stanowisko kierownika zmiany w Oddziale Celnym (k. 134 akt adm.). Pismem z dnia 17 lipca 2007 r. w/w poinformowała Kierownika Oddziału Celnego, iż w związku z powrotem z urlopu macierzyńskiego, stosownie do przysługującego jej prawa, nie wyraża zgody na pracę w trybie zmianowym (k. 149 akt adm.). Z tej przyczyny Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego wystąpił do Dyrektora Izby Celnej o odwołanie funkcjonariuszki ze stanowiska kierownika zmiany (k. 151 akt adm.). Powołując się na art. 17 ust. 14 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, Dyrektor Izby Celnej z dniem "[...]" odwołał E.N. ze stanowiska kierownika zmiany. Równocześnie, na podstawie art. 25 ust. 5 tejże ustawy, ustalił dla niej stanowisko kontrolera celnego z uposażeniem w wysokości 2201,70 zł (k. 152 akt adm.). W piśmie z 11 października 2007 r., skierowanym do Dyrektora Izby Celnej , E.N. stwierdziła, iż nie wyraża zgody na przyjęcie nowych warunków. Decyzja obniża jej stanowisko o trzy grupy, co jest jednoznaczne z obniżeniem wynagrodzenia oraz mnożnika kwoty bazowej. Nie jest to uzasadnione ani zgodne z ustawą o Służbie Celnej (k. 157 akt adm.). Na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na owo wystąpienie Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swe stanowisko w piśmie z dnia "[...]". Wyjaśnił, iż do zakresu obowiązków na stanowisku kierownika zmiany w Oddziale Celnym należy m.in. kierowanie, nadzór i organizowanie pracy funkcjonariuszy celnych pełniących służbę w dwunastogodzinnym, równoważnym systemie czasu pracy. Z tego względu brak było możliwości przeniesienia na zajmowanym stanowisku do służby w innej komórce organizacyjnej. Wyznaczenie wcześniej zajmowanego stanowiska kontrolera celnego nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym: jeżeli osoby, o których mowa w ust. 3, były powołane spośród funkcjonariuszy celnych, to ich odwołanie ze stanowiska nie powoduje zwolnienia ze służby, a wyznaczenie stanowisk, na których będą pełnić służbę po odwołaniu, należy do kompetencji kierownika urzędu, w którym poprzednio pełnili służbę (k. 158 akt adm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie E.N. podniosła, iż przepisy art. 178 § 2 Kodeksu pracy i § 78 Regulaminu pracy/służby w Izbie Celnej zapewniają ochronę praw matki wychowującej dziecko w wieku do 4 lat. Jedynym powodem przeniesienia na niższe stanowisko było skorzystanie przez skarżącą z przysługującej jej ochrony zapewnionej przepisami prawa. Za skorzystanie z tego prawa została ukarana przeniesieniem na niższe stanowisko i obniżeniem wynagrodzenia zasadniczego. Złożenie oświadczenia w formie pisemnej zostało wymuszone przez Kierownika Oddziału Celnego. Skarżąca podkreśliła, że przez cały okres swej pracy w Służbie Celnej (10 lat) pełniła służbę w systemie zmianowym dwunastogodzinnym. W styczniu 2007 r. otrzymała awans. Po powrocie z urlopu macierzyńskiego zarówno ze strony bezpośredniego przełożonego (Kierownika OC), jak też Dyrektora Izby Celnej nie było żadnej inicjatywy podjęcia z nią rozmowy na temat warunków pracy. Nie otrzymała też żadnej propozycji dotyczącej zajmowanego stanowiska służbowego. Została postawiona przed faktem dokonanym - pismem odwołującym ze stanowiska. Postępowanie Dyrektora Izby Celnej ma więc charakter dyskryminacji Skarżącej jako funkcjonariusza, który jest matką mająca pod opieką kilkumiesięczne pierwsze dziecko. Takie postępowanie stanowi złamanie podstawowych praw obywatela określonych w Konstytucji R.P. w art. 32 ust. 2, że "nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny" oraz w art. 71 ust. 1, iż "Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa". Skarżąca sformułowała ponadto zarzut naruszenia przepisów proceduralnych. Jej zdaniem, pisma Dyrektora Izby Celnej z "[...]" zostały wydane bez zachowania formy obowiązującej, tj. decyzji. W art. 81 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Służbie Celnej określono, że przeniesienie na niższe stanowisko służbowe wymaga wydania decyzji, a do postępowania stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Również w art. 81 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej stwierdza się, iż rozstrzygnięcie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy następuje w drodze wydania decyzji. Na konieczność zachowania odpowiedniego trybu Skarżąca wskazała w swym wniosku do Dyrektora Izby Celnej o ponowne rozpatrzenie sprawy podając jako podstawę prawną złożenia wniosku art. 81 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej. W tej kwestii Dyrektor Izby Celnej nie zajął w ogóle stanowiska. Tryb odwołania ze stanowiska kierownika zmiany jest określony w art. 17 ust. 12, 13 i 14 ustawy o Służbie Celnej. Odwołanie następuje na wniosek naczelnika urzędu celnego. Natomiast Dyrektor Izby Celnej w piśmie z dnia "[...]" stwierdza, że podstawą działania był wniosek Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego. Dyrektor Izby Celnej nie miał podstawy prawnej do działania (wszczęcia postępowania w sprawie), ponieważ nie było wniosku od organu właściwego do jego złożenia. W piśmie z dnia "[...]" rozpoznającym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że działał na wniosek Naczelnika Urzędu Celnego. Występuje więc sprzeczność między pierwszym i drugim pismem co do wnioskodawcy odwołania. Wskazując na powyższe, skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz wyrównania wynagrodzenia za okres od dnia obniżenia wynagrodzenia z powodu przeniesienia na inne stanowisko, wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie można stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego. W sytuacji bowiem, gdy skarżąca skorzystała z prawa odmowy służby w systemie zmianowym organ, nie mając innej możliwości zapewnienia skarżącej służby na równorzędnym stanowisku, musiał przenieść ją na niższe stanowisko. Odwołanie z zajmowanego stanowiska nastąpiło zgodnie z art. 17 ust. 12 i 13 w zw. z art. 17 ust. 14 ustawy o Służbie Celnej. Specyfika tej służby wymaga od osób pełniących stanowiska kierownicze spełnienia określonych wymogów związanych z zapewnieniem właściwego wykonywania zadań dotyczących sprawnej obsługi przejść granicznych obszaru celnego Wspólnot Europejskich. Organ nie podzielił też poglądu co do braku zachowania formy, wskazując, iż charakter dokumentu a nie jego forma decyduje, czy mamy do czynienia z decyzją, czy innym dokumentem. Odnośnie zarzutu, że to zastępca naczelnika urzędu celnego złożył wniosek o odwołanie ze stanowiska, a nie sam naczelnik, Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż zarzut ten nie ma znaczenia, gdyż zastępca naczelnika w określonych sytuacjach wykonuje jego zadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), sąd administracyjny jest właściwy do rozpatrywania skarg na decyzje rozstrzygające w sprawach ze stosunku służbowego, których katalog został określony w art. 81 ust. 1 tej ustawy. Wskazać przy tym należy, iż jest to katalog zamknięty. Należą do nich decyzje: o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, przeniesieniu albo zleceniu mu wykonywania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 marca 2007r. II SA/Op 630/06 (nie publikowany), w którym wskazano, iż "analiza zapisów ustawy o Służbie Celnej prowadzi do wniosku, że uregulowania zakresu przekazanego do kompetencji sądu administracyjnego zawierają się w szczególności w następujących przepisach tej ustawy: art. 25 ust. 1 i 2 oraz art. 26 - odnośnie zwolnienia ze służby, art. 18 i art. 21 - co do przeniesienia albo zlecenia wykonywania innych obowiązków, art. art. 21, 22 i 22a - dotyczące przeniesienia na inne stanowisko oraz w art. 23 - w zakresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych". Oznacza to, iż pozostałe rozstrzygnięcia - nie wymienione w art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej - związane ze stosunkiem służby funkcjonariusza celnego podejmowane przez Dyrektora Izby Celnej nie są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych w sprawach niewymienionych w art. 81 ust. 1 rozpatruje natomiast sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 82). Tak więc co do zasady to sądy pracy są właściwe do rozpoznawania sporów ze stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych, natomiast sądy administracyjne rozpoznają jedynie te sprawy, w których ustawodawca wyraźnie przewidział konieczność wydania przez właściwy organ decyzji administracyjnej, tj. w sprawach wymienionych w art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Sprawa, której dotyczy przedmiotowa skarga, dotycząca odwołania funkcjonariusza celnego ze stanowiska kierownika zmiany i wyznaczenia mu innego stanowiska, nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2002r. II SA 4-5/02 nie publikowane). W art. 17 ustawy o Służbie Celnej ustawodawca określił stanowiska kierownicze w Służbie Celnej. Z art. 17 ust. 13 ustawy wynika, iż stanowiska, które wiążą się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, w szczególności stanowiska: kierownika zmiany, referatu, oddziału oraz naczelnika wydziału w izbie celnej, są stanowiskami kierowniczymi w jednostkach organizacyjnych Służby Celnej. Do obsadzania i zwalniania stanowisk, o których mowa w ust. 13, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące powoływania i odwoływania zastępcy naczelnika urzędu celnego (art. 17 ust. 14 ustawy). Art. 17 ust. 12 stanowi natomiast, iż zastępcę naczelnika urzędu celnego powołuje i odwołuje dyrektor izby celnej na wniosek naczelnika urzędu celnego. Zapisy art. 17 ustawy wiążą się ściśle z art. 25 ustawy o Służbie Celnej, który reguluje kwestie związane z ustaniem stosunku służbowego. Chociaż uregulowanie odnoszące się do odwołania ze stanowiska i wyznaczenia innego stanowiska zostało zawarte w art. 25 ustawy o Służbie Celnej, określającym przypadki obligatoryjnego zwolnienia ze służby, jednak ma ono charakter odrębny. Z art. 25 ust. 5, znajdującego odpowiednie zastosowanie do obsadzania i zwalniania stanowiska kierownika zmiany (art. 17 ust. 13 i 14), wynika, że jeśli - tak jak w przypadku skarżącej - był on powołany spośród funkcjonariuszy celnych to jego odwołanie ze stanowiska nie powoduje zwolnienia ze służby, a wyznaczenie stanowiska, na którym będzie pełnić służbę po odwołaniu, należy do kompetencji kierownika urzędu, w którym poprzednio pełnił służbę. Odwołanie ze stanowiska i wyznaczenie innego stanowiska nie jest więc tożsame z przeniesieniem na inne stanowisko. Z tego względu do podejmowanych w tym trybie czynności nie mają zastosowania przepisy procedury administracyjnej dotyczące decyzji. Prezentując analogiczne stanowisko, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w cytowanym wyżej wyroku z dnia 26 marca 2007r. (sygn. akt II SA/Op 630/06), słusznie zauważył, iż gdyby ustawodawca również ten etap chciał poddać kognicji sądu administracyjnego, wyraźnie wskazałby to w art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, wymieniając tam obok przeniesienia na inne stanowisko - również odwołanie ze stanowiska. Ponadto art. 25 ust. 5 wyraźnie stanowi w odniesieniu do funkcjonariusza celnego odwołanego ze stanowiska kierowniczego, że funkcjonariusza tego wyznacza się na stanowisko służbowe, na którym będzie pełnił służbę po odwołaniu. Ustawodawca w art. 25 ust. 5 nie posłużył się więc sformułowaniem przeniesienia na inne stanowisko służbowe, tak jak to uczynił np. w art. 18 ust. 2, art. 21, czy też w art. 22 ustawy o Służbie Celnej. Oznacza to, iż ustawodawca wyraźnie rozróżnia oświadczenie woli polegające na wyznaczeniu innego stanowiska służbowego, od oświadczenia woli w przedmiocie przeniesienia, które winno mieć formę decyzji. Ze względu na omówione wyżej uregulowanie art. 82 w związku z art. 81 ustawy o Służbie Celnej, wprowadzające zasadę właściwości sądu pracy w sprawach ze stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych, nie można również przyjąć, że kognicji sądu administracyjnego w niniejszej sprawie, a nie sądu pracy, mogłaby podlegać kontrola zastosowania przepisów prawa pracy, regulujących ochronę pracy kobiet i wysokości uposażenia na wyznaczonym stanowisku. W wyniku ustalenia, iż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).