I SA/Gd 347/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Asesor WSA Irena Wesołowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sygn. akt [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wierzyciel Urząd Miasta wystawił w dniu 23 października 2000 r., a następnie skierował do realizacji tytuł wykonawczy przeciwko zobowiązanemu A.R., na którym ciążyło zobowiązanie podatkowe w podatku od środków transportowych. Na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego toczyło się przeciwko zobowiązanemu postępowanie egzekucyjne, zakończone w dniu 18 września 2002 r. Następnie postępowanie to zostało ponownie wszczęte i zawiadomieniem o zajęciu z dnia 29 sierpnia 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego znajdującego się w [...]. Dłużnik zajętej wierzytelności (bank) przedmiotowe zawiadomienie otrzymał w dniu 4 września 2006 r., natomiast zobowiązany odpis zawiadomienia otrzymał w dniu 2 września 2006 r. W dniu 15 września 2006 r. zobowiązany złożył pismo zatytułowane "skarga dłużnika wobec zajęcia prawa majątkowego z dnia 29 września 2006 r.", w którym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na nieistnienie wierzytelności. W uzasadnieniu zobowiązany podniósł, że zobowiązanie podatkowe zostało przez niego zapłacone, na dowód czego przedłożył kserokopie dowodów wpłat. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło skargę dłużnika na czynność egzekucyjną o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że jest to trzecia z kolei skarga dłużnika na czynności organu egzekucyjnego polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności na rachunku bankowym. W poprzedniej skardze zobowiązany podnosił zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego, który to zarzut nie został uwzględniony. Argumenty podnoszone przez zobowiązanego w tej skardze także nie zostały przez Kolegium uwzględnione, wskazano bowiem, że zobowiązany nie dysponuje oryginałami dowodów wpłat, a przestawione kserokopie nie są wiarygodnym dowodem zapłaty. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A.R. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone ze względu na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Powołując się na przepis art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwanej w dalszej części "Ordynacją podatkową", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 143, poz. 199 ze zm.) – zwaną w dalszej części "ustawą nowelizacyjną ", skarżący wskazał, że skoro w dniu 4 grudnia 2000 r. sporządzono protokół o stanie majątkowym dłużnika, zatem okres przedawnienia został przerwany z tym dniem i biegł od nowa od następnego dnia od tego momentu przez okres 5 lat. Tym samym, zdaniem skarżącego zakończył się on w dniu 5 grudnia 2005 r. i od tego dnia zobowiązanie podatkowe w podatku od środków transportowych uległo przedawnieniu i nie jest już wymagalne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazano, że skarżący w skardze podnosi zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego, podczas gdy we wniesionej skardze na czynność egzekucyjną podnosił zarzut zapłaty podatku. Zdaniem Kolegium zarzut przedawnienia nie jest zasadny, bowiem wskutek zastosowania wobec zobowiązanego środka egzekucyjnego bieg przedawnienia rozpoczął się na nowo od dnia 19 września 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, stosownie do § 2 powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. zarówno prawem materialnym jak i procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a). Badając skargę według powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało pismem skarżącego z dnia 15 września 2006 r. zatytułowanym jako skarga dłużnika wobec zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika, w którym wniesiono o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Treść powyższego pisma nie jest zatem jednoznaczna, pojawiają się bowiem wątpliwości, czy pismo to stanowi skargę na czynność egzekucyjną, złożoną w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., czy też wniosek o umorzenie postępowania złożony w trybie art. 59 tej ustawy. Uzasadnienie pisma zobowiązanego wskazywałoby raczej, że jego przedmiotem jest właśnie wniosek o umorzenie postępowania, jakkolwiek tytuł pisma oraz fakt jego skierowania do organu nadrzędnego mogą temu przeczyć. Wymogiem każdego podania, wynikającym z art. 63 § 2 k.p.a. jest dokładne określenie żądania. Wymóg ten oznacza takie sprecyzowanie żądania, aby nie było żadnych wątpliwości co do zamiaru i intencji strony. Wobec nieprecyzyjnej treści pism strony obowiązkiem organu było ustalenie rzeczywistego przedmiotu złożonego przez skarżącego wniosku oraz jego rozstrzygnięcie w toku postępowania administracyjnego. Nie jest natomiast rzeczą organu dokonywanie swoistej wykładni zgłaszanych żądań i przekładanie zawartych w piśmie twierdzeń i przypuszczeń na konkretne żądanie. O tym, jaki jest zakres żądania wniesionego przez stronę w postępowaniu administracyjnym decyduje bowiem ostatecznie strona, a nie organ do którego pismo zostało wniesione. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, rozpatrzenie wniosku skarżącego w trybie art. 54 u.p.e.a jako skargi na czynność egzekucyjną było przedwczesne. Odnosząc się do podnoszonej w skardze kwestii przedawnienia zauważyć należy, iż wprawdzie skarżący zarzut ten podniósł dopiero w skardze wniesionej do Sądu, to jednak kwestię przedawnienia obowiązku podatkowego stwierdzonego tytułem wykonawczym i związaną z tym konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zobowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu na każdym etapie postępowania, co wynika z art. 59 § 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo jeżeli obowiązek nie istniał. W myśl natomiast art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. Jak podkreśla się w doktrynie przedawnienie zobowiązań podatkowych jest jednym ze sposobów ich wygaśnięcia, niepowodującym zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Ma na celu uregulowanie sytuacji prawnej przeciągającego się w czasie stosunku prawnopodatkowego, nawet kosztem niewykonania zobowiązania. Następuje z mocy prawa i musi być z urzędu uwzględnione przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej. Podkreśla się również, że zobowiązanie podatkowe przedawnione nie może być skutecznie dochodzone, a wykonanie go powoduje powstanie nadpłaty (tak: A.Huchla [w:] C.Kosikowski, H.Dzwonkowski, A.Huchla, Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. III). W myśl art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Z kolei § 3 i 4 art. 70 w/w ustawy (w jej pierwotnym brzmieniu) stanowiły, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Przerwa biegu terminu przedawnienia oznacza zatem, że po zaistnieniu przesłanki przerywającej bieg tego terminu, biegnie on na nowo od dnia ściśle określonego w komentowanym przepisie. Po przerwie na nowo rozpoczyna bieg 5–letni termin przedawnienia, bez względu na to, jaki okres upłynął do momentu przerwania jego biegu. Ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 143, poz. 1199 ze zm.) dokonano nowelizacji m.in. art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Od dnia 1 września 2005 r. brzmienie tego przepisu jest następujące: bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W wyniku wprowadzonej zmiany przedawnienie rozpoczynało swój pięcioletni bieg począwszy od dnia następnego po zastosowaniu środka egzekucyjnego, a nie po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Była to zmiana korzystniejsza dla podatników, skutkująca skróceniem okresu, w którym zobowiązania podatkowe, wobec których wszczęta została egzekucja administracyjna, ulegają przedawnieniu. Przepisem, który ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii przedawnienia obowiązku podatkowego stwierdzonego tytułem wykonawczym w niniejszej sprawie, jest art. 21 ustawy nowelizacyjnej, który stanowi, że do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 1 września 2005 r.) stosuje się przepis art. 70 § 4 ustawy wymienionej w art. 1 (tj. Ordynacji podatkowej) w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku brzmienie przytoczonego powyżej przepisu jest jednoznaczne i nie nasuwa żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Przepis ten wprowadził zasadę bezpośredniego działania nowego prawa do stanów faktycznych istniejących w dniu 1 września 2005 r., co oznacza, że zmieniony przepis art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej znajduje zastosowanie do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych po dniu 1 września 2005 r., jak i do tych, które powstały przed tą datą i istniały w dniu 1 września 2005 r. (tak też: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2008 r., I SA/Gd 973/07, niepublik.; z dnia 9 października 2007 r., I SA/Gd 683/07, niepublik., jak również L.Etel [w:] R.Dowgier, L.Etel, C.Kosikowski, P.Pietrasz, S.Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy zatem w pierwszej kolejności usunąć wątpliwości, czy pismo skarżącego z dnia 15 września 2006 r. stanowi skargę na czynność egzekucyjną, czy też wniosek złożony do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania. W zależności od ustaleń wniosek strony powinien zostać rozpoznany przez właściwy organ i we właściwym trybie. Niezależnie od zarzutów podniesionych przez stronę w powyższym piśmie, organ egzekucyjny jest zobowiązany z urzędu rozważyć konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie obowiązku podatkowego stwierdzonego tytułem wykonawczym, kierując się wykładnią prawa dokonaną przez Sąd w niniejszej sprawie. Ponownie podkreślić należy, że dla ustalenia początku biegu terminu przedawnienia istotne jest nie zakończenie postępowania egzekucyjnego, lecz zastosowanie środka egzekucyjnego, zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu w związku z art. 21 ustawy nowelizacyjnej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.