II OZ 848/08

Dnia 28 sierpnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 15/08, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 15/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trojgiem pełnoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy w kwocie, wg oświadczenia [...] zł, dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę w wysokości około [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę syna R. M. w wysokości [...] zł miesięcznie. Pozostała dwójka dzieci jest bezrobotna. Według oświadczenia wnioskodawcy dochody miesięczne rodziny wynoszą [...] zł. Z akt sprawy wynika także, że wnioskodawca posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2 w Z., zakupiony w [...] r. na kredyt oraz działkę na której posadowiony jest dom. Wnioskodawca nie wykazał żadnych wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Podał, że na jego rachunku bankowym widnieje debet, a posiada jedynie samochód osobowy z [...] r. o wartości rynkowej [...] zł. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu, wynika, że przychody Z. M., żony skarżącego, osiągnięte w [...] r. z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wraz z dochodami z najmu wyniosły łącznie [...] zł. Przychód zaś po odliczeniach składek określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyniósł [...] zł. Dochody syna R. M. za okres od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. kształtowały się na poziomie [...] zł brutto. Stan konta Z. M. na dzień [...] wskazuje debet w wysokości [...] zł. Na konto to wpływa emerytura J. M. w wysokości [...] zł ( brutto [...] zł ). Z przedstawionych dokumentów wynika ponadto, iż rata kredytu spłacanego przez wnioskodawcę wynosi około [...] zł ( stan zadłużenia na dzień [...] stycznia 2008 r. wynosi [...] zł.). Skarżący przedstawił szereg dokumentów świadczących o ponoszonych przez niego wydatkach, tj. dokumenty poświadczające wydatki z tytułu składki ubezpieczeniowej w [...] "[...]" w wysokości [...]zł rocznie, należności z tytułu odprowadzenia ścieków w wysokości [...] zł., przekazy pocztowe, których nadawcą jest R. M. w wysokości [...] zł na rzecz K. K. Wykazał obciążenie na rzecz [...] w wysokości [...] zł rocznie, wywóz odpadów – [...] zł rocznie. Przedstawił też faktury VAT na zakup telefonu komórkowego w wysokości [...] zł, a także szereg rachunków za usługi telekomunikacyjne w wysokości miesięcznie [...] zł. Ponadto dostarczył zaświadczenie o wysokości podatku od nieruchomości za rok 2007 na kwotę [...] zł, faktury VAT wystawione na R. M. za usługi telekomunikacyjne na kwoty: [...] zł, [...] zł, [...] zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. M. podniósł, że ma bardzo ciężką sytuację bytową związaną między innymi ze spłatami kredytów na zakup i remont domu oraz utrzymaniem czteroosobowej rodziny. Wskazał także na debet jaki posiada na rachunku bankowym oraz niemożność zaciągnięcia jakichkolwiek kredytów. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego podniósł okoliczności związane z zaciągnięciem kredytu bankowego, pierwsze na zakup domu, a następnie na jego remont. Wskazał, że prowadził wraz z żoną działalność gospodarczą i uzyskiwali też inny dochód z tytułu najmu mieszkań w zakupionym przez nich domu. Syn R. także prowadził działalność gospodarczą w firmie "[...]" w [...] 2005 r. Firma ta zakończyła swoją działalność w 2006 r. ze stratą. Nadmienił o zawartych umowach telekomunikacyjnych, których nie można rozwiązać, a także, że dochód uzyskiwany przez żonę prowadzącą działalność nie wynosi stale [...] zł, jak podał we wniosku. Wskazał, że tak było w sezonowych miesiącach. Są natomiast miesiące, w których żona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto. Podniósł także, że cały jego majątek jest oddany pod zastaw hipoteczny w związku z zaciągniętą pożyczką bankową. Uważa zatem, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd I instancji podkreślił, że instytucja prawa pomocy powinna być co do zasady przyznawana osobom pozostającym w ubóstwie i nie posiadających dochodów. Tymczasem wnioskodawca posiada dochód ze świadczenia emerytalnego, nadto prowadząc wspólnie gospodarstwo domowe wraz z żoną i dziećmi dochód uzyskiwany jest także z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej (kiosk handlowy). Wysokość jego dochodów kształtuje się na poziomie [...] zł miesięcznie brutto. Zestawiając tę kwotę z kwotą wydatków miesięcznych rzędu [...] zł stwierdzić należy, że wnioskodawca w ocenie Sądu jest w stanie ponieść koszty procesu. Ponadto, jak wynika z decyzji zobowiązania pieniężnego, ustalającej zobowiązanie pieniężne za rok 2007 J. M. wynajmuje pokoje. Powyższe wskazuje, zdaniem Sądu, na realną możliwość poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego. Ów uszczerbek w utrzymaniu nie może być utożsamiany z każdą koniecznością ograniczenia wydatków, lecz tylko z taką, której konsekwencją jest brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Opłaty miesięczne z tytułu usług telekomunikacyjnych w wysokości około [...] zł miesięcznie, czy zakup telefonów komórkowych nie można uznać za niezbędne. Spłaty natomiast zaciągniętych kredytów bankowych nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte kredyty świadczą o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał na treść art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika także obowiązek wspierania się wzajemnie rodziców i dzieci. Skarżący może więc uzyskiwać wsparcie od syna, który może podjąć zatrudnienie. Nie wskazał też, że drugi syn i córka uczą się. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał zatem w sposób dostateczny zasadności swojego wniosku. Nie przyznanie wnioskodawcy profesjonalnego pełnomocnika w żaden sposób nie wpływa też, w ocenie Sądu I instancji, na dostęp strony do sądu. Sąd administracyjny, stosownie bowiem do art. 134 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną. Wszelkie uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd musi uwzględnić z urzędu. Gwarantuje to zatem stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego obronę jego praw. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. M. zakwestionował wysokość ustalonych w zaskarżonym postanowieniu miesięcznych dochodów swojej rodziny, wskazując, że w rzeczywistości dochód wynosi [...] zł, a nie [...] jak wskazał Sąd. Ponadto w jego ocenie miesięczne wydatki ustalone przez Sąd I instancji na kwotę [...] zł są zaniżone, gdyż utrzymanie 5-cio osobowej rodziny kosztuje kilkakrotnie więcej, nie wliczając w to wydatków na leczenie rodziny tzn. żony, skarżącego oraz ich syna M., który miał skomplikowane złamanie kości śródstopia, operację prostowania nosa oraz złamanie czaszki w dwóch miejscach. Koszty ponoszone z tego tytułu przekraczają już możliwości rodziny. W dalszej części uzasadnienia skarżący podnosi kwestie związane z opłacaniem rachunków za telefon. Wyjaśnia, że jago syn R. podejmując działalność w firmie [...] zobligowany był do podpisania umowy z [...] o dostęp do sieci teleinformatycznej i kwota wskazana przez Sąd I instancji, tj. [...] zł nie stanowi wydatków na rachunki telefoniczne lecz zakup dostępu do sieci. Natomiast wydatki z tytułu opłat za telefon wiążą się z prowadzeniem działalności gospodarczej przez skarżącego i jego żonę i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania firmy. Skarżący podnosi w zażaleniu również to, że syn R. jest studentem Wyższej Szkoły [...] w W., a wydatki ponoszone z tego tytułu kształtują się na poziomie około [...] zł rocznie. Natomiast córka w 2007 r. rozpoczęła naukę w [...] Szkole Wyższej im. [...] gdzie opłata za semestr studiów wynosi [...] zł. Jednakże z uwagi na brak środków finansowych zmuszona była przerwać naukę. Odnosząc się do kwestii zdolności kredytowej wskazanej przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu to skarżący w zażaleniu podnosi, że zdolność do zaciągania zobowiązań mieli wraz z żoną w roku 2000 i 2002, natomiast w chwili obecnej nie posiadają zdolności kredytowej, gdyż bank odmówił im udzielenia kredytu i utrzymują się z linii debetowej, ze spłatą której mają duże trudności, co wynika ze złożonych do akt sprawy wyciągów bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania na podstawie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, że – w przypadku domagania się prawa pomocy w zakresie całkowitym - nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę ( post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W odniesieniu do zarzutów zażalenia stwierdzić należy, że Sąd I instancji zbadał wnikliwie sytuację majątkową skarżącego i biorąc pod uwagę wszelkie uzyskiwane dochody, zasadnie doszedł do przekonania, że poniesienie kosztów postępowania sądowego, nie przekracza jego możliwości finansowych. Sam skarżący podał, że dochód jego rodziny wynosi [...] zł. Zatem bezzasadny jest czyniony w zażaleniu zarzut, iż to Sąd błędnie wskazał kwotę miesięcznego dochodu jego rodziny. Z podanych i udokumentowanych przez skarżącego wydatków wynika, że stałe miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł (woda [...] zł, śmieci [...] zł, telefon [...] zł, energia elektryczna [...] zł, rata kredytu [...] zł, abonament RTV [...]zł). Do wydatków tych Sąd nie zaliczył obciążeń dotyczących R. M. (dorosłego syna skarżącego) w postaci alimentów i należności telekomunikacyjnych pozostałych po prowadzonej przez niego uprzednio działalności gospodarczej. Sąd to należności, których pokryciem winien zajmować się R. M., tym bardziej, że uzyskuje dochody. W konsekwencji od sumy dochodów podanych przez skarżącego można odliczyć dochód R. M. określony na kwotę [...] zł miesięcznie. Wówczas miesięczny dochód, stosownie do oświadczenia skarżącego, będzie kształtował się w wysokości [...]zł. Uwzględniając wskazaną przez skarżącego wysokość dochodów rodziny ([...] zł) oraz przyjmując, iż wysokość miesięcznych stałych wynosi około [...] zł należało stwierdzić, że nie jest to sytuacja finansowa wskazująca na to, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo należy wskazać, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący zmieniał zdanie co do wysokości zarobków żony Z. M., wskazując, że jej działalność opodatkowana jest w formie ryczałtu i tylko fachowiec mógłby dokładnie wyliczyć te zarobki. Znamiennym natomiast jest fakt, iż jak wynika z przedłożonych przez skarżącego wyciągów bankowych na konto Z. M. wpływają jedynie należności z tytułu emerytury skarżącego. Brak jest natomiast jakichkolwiek wpłat związanych z prowadzoną przez Z. M. działalnością gospodarczą. Uwzględniając ten fakt oraz okoliczność, że w roku 2007 Z. M. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł Sąd doszedł do przekonania, że dochody żony skarżącego nie są tak niskie jak wynika to z jego zmiennych twierdzeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykazana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Skarżący bowiem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż wnioskodawca nie wykazał przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.