IV SA/Wa 125/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2008 roku sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej N. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) listopada 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r., po zapoznaniu się z odwołaniem złożonym przez Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej N., od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. ustalającej warunki i szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy dla inwestycji polegającej na wyburzeniu istniejącego i wybudowaniu nowego budynku biurowego przy ul. [...], zlokalizowanej na działce nr ew. [...], z obrębu [...], na terenie [...], orzekło na podstawie art. 134 kpa o niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, co następuje: Stosownie do treści art. 134 kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Ukształtowane na tle tego przepisu orzecznictwo sądowe wyróżnia dwojakie przyczyny niedopuszczalności odwołania - przedmiotowe i podmiotowe. Przyczyny przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuację wniesienia odwołania przez osobę nie mającą legitymacji do wnoszenia tego środka zaskarżenia o jakiej mowa w art. 28 kpa, jak również sytuację, gdy z przyczyn procesowych odwołanie jest niedopuszczalne. Według organu z akt sprawy wynika, że Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] nie brała udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją. Organ pierwszej instancji nie doręczył jej pism i decyzji w sposób przewidziany w art. 109 kpa, a w dniu złożenia odwołania tj. 25 czerwca 2007 r. decyzja Prezydenta W. z dnia [...] maja 2007 r. była już decyzją ostateczną. Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej domagał się zatem rozpatrzenia odwołania od decyzji ostatecznej, a jednocześnie jest podmiotem, który nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. W takiej sytuacji, zdaniem organu, należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 7 lutego 1986 r., sygn. II SA 2247/85, w którym Sąd wyraził pogląd, że strona, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji pierwszej instancji, może wnieść odwołanie od tej decyzji tylko zanim decyzja stanie się ostateczna, to jest do czasu rozpatrzenia przez organ drugiej instancji odwołania sygn. akt IV SA/Wa 125/08 wniesionego przez inne strony, a gdy strony nie wniosły odwołania - przed upływem 14 dni. Po upływie tych terminów strona, która nie brała udziału w postępowaniu, może wnosić o wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...]. W skardze zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 7, 28, 77, 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa oraz art. 134 kpa. W uzasadnieniu zarzutów podnosi, że Wspólnota otrzymała decyzję o warunkach zabudowy. Decyzja została jej doręczona listem poleconym w dniu 11 czerwca 2007 r. Jeżeli organ II instancji miał wątpliwości co do faktu i sposobu doręczenia decyzji powinien był przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające, czego nie uczynił, stwierdzając jedynie, że organ I instancji nie doręczył jej pism i decyzji w sposób przewidziany w art. 109 kpa. Doręczenie decyzji Wspólnocie otworzyło, w jej ocenie, drogę do skorzystania z procesowych uprawnień strony dotyczących między innymi weryfikacji decyzji. Wspólnota skorzystała z przysługujących jej uprawnień wnosząc odwołanie w dniu 25 czerwca 2007 r., tj. w przewidzianym czternastodniowym terminie biegnącym od dnia doręczenia stronie decyzji o warunkach zabudowy. Jako bezpodstawne ocenia twierdzenie organu, że Wspólnota nie jest stroną przedmiotowego postępowania. Projektowana inwestycja jest przewidziana do realizacji na działce bezpośrednio sąsiadującej z działką do której prawo użytkowania wieczystego posiadają członkowie Wspólnoty. Realizowana inwestycja będzie miała wpływ na korzystanie przez członków Wspólnoty Mieszkaniowej z nieruchomości będącej ich własnością. Nadto podniosła, że organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że odwołanie wniesiono od decyzji ostatecznej. W takiej sytuacji powinien był ewentualnie stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W konkluzji wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc, że odwołanie zostało złożone przez podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu i któremu nie została doręczona kwestionowana decyzja. W dniu złożenia odwołania decyzja była ostateczna. Uzasadnia to w ocenie organu wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 134 kpa. sygn. akt IV SA/Wa 125/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie nie może pozostać w obrocie prawnym wobec naruszenia przepisów prawa procesowego - co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Jednym z podstawowych obowiązków organu, który prowadzi postępowanie, jest zawiadomienie wszystkich stron o jego wszczęciu (art. 64 § 4 kpa). Obowiązek ten aktualizuje się z chwilą wniesienia wniosku o wydanie decyzji. Ustalenie stron postępowania następuje na podstawie kryteriów określonych w art. 28 kpa. Warunkiem uzyskania statusu procesowego strony jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczy postępowanie lub żądanie czynności organu ze względu na swój interes prawny. Stroną będzie zatem wnioskodawca, który żąda ustalenia warunków zabudowy, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości, której dotyczy postępowanie, a także osoby uprawnione w stosunku do nieruchomości, na które rozciąga się wpływ projektowanej inwestycji. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest jednolicie pogląd, że w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy stroną może być, o ile wykaże interes prawny, właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty sąsiedniej nieruchomości a także nieruchomości położonej dalej, na którą rozciąga się wpływ projektowanej inwestycji, jeżeli wynik postępowania dotyczy interesu prawnego jej właściciela (wyrok NSA z dnia 28 września 2006 r., sygn. II OSK 726/06). Ustalenie w postępowaniu odwoławczym, że odwołanie wniósł podmiot nie mający w sprawie własnego interesu prawnego lub obowiązku upoważnia organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Nie stanowi natomiast podstawy rozstrzygnięcia o odmowie uznania za stronę przepis art. 134 kpa, który mówi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (patrz uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. OPS 16/1998 ONSA 1999/4/119). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskująca o wydanie decyzji o warunkach zabudowy spółka nie wskazała we wniosku właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości sąsiednich. Nie zwalniało to organu z obowiązku prawidłowego ustalenia stron postępowania i zawiadomienia o jego wszczęciu. Jak wynika z akt sprawy wśród stron postępowania zawiadamianych o jego wszczęciu przez organ nie ma Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] i sygn. akt IV SA/Wa 125/08 Wspólnota nie brała udziału w czynnościach tego postępowania. Nie oznacza to, że podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu nie może wnieść odwołania od decyzji jeżeli twierdzi, że decyzja dotyczy jego praw i obowiązków wynikających z prawa materialnego. Twierdzenie odwołującego się, że posiada legitymację procesową do wniesienia odwołania choć nie brał udziału w postępowaniu może zostać zweryfikowane tylko w sposób procesowy. Tymczasem organ odwoławczy ograniczył się do wskazania, że Wspólnota nie brała udziału w postępowaniu bez wyjaśnienia, czy posiada legitymację procesową do wniesienia odwołania czy też takiego uprawnienia nie ma. Wspólnota, zaś podnosi, że jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości sąsiadującej bezpośrednio z terenem projektowanej inwestycji i z tego tytułu wywodzi uprawnienie jako strony. Termin do wniesienia odwołania przewidziany w art. 129 § 2 kpa nie dotyczy osób (podmiotów), które nie brały udziału w postępowaniu. Termin do wniesienia odwołania dla strony, która została pozbawiona udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu. Organ odwoławczy podnosi, że odwołanie Wspólnoty zostało wniesione po terminie, w czasie, gdy kwestionowana decyzja była już ostateczna (żadna ze stron biorących udział w postępowaniu nie wniosła odwołania). Wspólnota zaś twierdzi, że choć nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania, to decyzja została jej doręczona listem poleconym w dniu 11 czerwca 2007 r. i z zachowaniem 14 dniowego terminu od daty doręczenia wniosła do organu odwołanie od decyzji w dniu 25 czerwca 2007 r. W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia decyzji Wspólnocie, ale to nie podważa jeszcze jej twierdzeń o doręczeniu decyzji. Organ mając wątpliwości czy i kiedy decyzja została doręczona Wspólnocie, winien był przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, czego nie uczynił. Przepis art. 109 § 1 na który powołuje się organ odwoławczy stwierdza, że decyzję doręcza się stronom na piśmie. Z przepisu tego nie wynika, by organ był zobowiązany doręczyć decyzję podmiotom nie będącym stroną postępowania. Nadto doręczenie informacyjne, jeżeli już ma miejsce, nie zawiera w decyzji pouczenia o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego, które to pouczenie kierowane jest tylko do strony. Skoro organ doręczył decyzję Wspólnocie, jak twierdzi w skardze, za pokwitowaniem wraz z pouczeniem o sposobie zaskarżenia, to brak jest przesłanek by uznać, że jest to doręczenie tylko informacyjne, nie powodujące żadnych skutków procesowych. Sam sygn. akt IV SA/Wa 125/08 fakt doręczenia decyzji nie czyni automatycznie podmiotu stroną, należy jeszcze wykazać własny interes prawny w sprawie. Organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie bez przeprowadzenia postępowania i wyjaśnienia, czy Wspólnota ma przymiot strony, a także czy i kiedy doręczono jej kwestionowaną decyzję, a zatem z obrazą art. 77 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nadto należy zauważyć, że przepis art. 134 kpa, wskazany jako podstawa prawna zaskarżonego postanowienia, przewiduje stwierdzenie niedopuszczalności odwołania oraz stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Organ orzekł o niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych bez wykazania, że odwołanie zostało wniesione przez podmiot nie mający legitymacji w rozumieniu art. 28 kpa do wniesienia tego środka. Stanowi to naruszenie zarówno art. 134 kpa, który nie ma zastosowania w przypadku braku legitymacji procesowej podmiotu wnoszącego odwołanie jak i art. 107 § 3 kpa (brak uzasadnienia co do zaistnienia przesłanki, która według organu stanowiła podstawę rozstrzygnięcia). Oczywiste przy tym jest stwierdzenie, że tylko środek odwoławczy wniesiony w terminie może być rozpoznany przez organ. Niezachowanie terminu stanowi podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania niezależnie od tego, czy odwołanie pochodzi od strony czy też od podmiotu, który ma przymiot strony, a który nie brał udziału w postępowaniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni czy Wspólnota Mieszkaniowa ma legitymację procesową w rozumieniu art. 28 kpa do wniesienia odwołania, czy i kiedy została doręczona jej decyzja i w zależności od ustaleń oceni czy odwołanie zostało wniesione w terminie i czy podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Mając na względzie wszystkie wyżej wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.