VIII SO/Wa 3/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu R.S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek o częściowe zwolnienie z ponoszenia kosztów, jakkolwiek nie wynika z treści złożonej na urzędowym formularzu, to jednak w skardze złożonej do tut. Sądu, a dołączonej do akt sprawy niniejszej, jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca R.S. wnosi o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie przekraczającej 300 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że R.S. posiada niewielki dochód uzyskiwany miesięcznie, około 1126 zł z tytułu umowy o pracę. Jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze oprócz żony dwoje małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku, ani zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Posiada natomiast zadłużenie w bankach. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2006 wynika, iż łączny dochód brutto z tytułu umowy o pracę, pozarolniczej działalności gospodarczej i innych źródeł wyniósł 50.583,36 zł. Wnioskodawca wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy oświadczył dodatkowo, iż żona pobiera zasiłek rehabilitacyjny z MOPS-u w wysokości 300 zł miesięcznie. Koszty miesięczne, bieżące kształtują się następująco: opłata za przedszkole 450 zł, opłata za energię elektryczną 100 zł, woda 50 zł, gaz – 100 zł, wywóz nieczystości 50 zł, wyżywienie 300 zł. Bank G. S.A. wypowiedział wnioskodawcy umowę rachunku bankowego powodu braku obrotów. W dniu 25 lutego 2008 r. został zabezpieczony majątek dłużnika R.S. właściciela firmy "R.B." w R. na wniosek wierzyciela Skarbu Państwa – Drugiego Urzędu Skarbowego w R. o ogłoszenie upadłości. Wysokość zadłużenia wynosi 5.587527,00 zł. Z faktów znanych Sądowi z urzędu, a mających odzwierciedlenie w aktach VIII SA/Wa 13/08 wynika, iż R.S. aktem notarialnym z dnia 26 marca 2002 r. sprzedał użytkowanie wieczyste gruntu i własność budynków przy ul. [...] w 165689/233976 części oraz nieruchomość zabudowaną przy ul. [...] za 31.808,000 zł. Strony umowy sprzedaży ustaliły, iż cała cena zostanie zapłacona sprzedającemu w równych nie oprocentowanych ratach miesięcznych w okresie 15 lat, poczynając od kwietnia 2002 r. Zatem miesięcznie R.S. z tytułu powyższej umowy sprzedaży otrzymuje 176.711,11 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej powoływanej jako ppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a może zostać przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Podkreślić w tym miejscu należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (post. NSA z dnia 6.10.2004 r. sygn. Akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Stosownie z kolei do art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty i zwrot wydatków (art.211 ppsa). Istotne jest również, że opłaty sądowe, czyli wpis i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa, w konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływ z innych źródeł. W praktyce niedoborem tym zostanie obciążone społeczeństwo, czyli pozostali podatnicy. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie przekraczającej 300 zł. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych strona skarżąca argumentowała, że nie jest w stanie zapłacić całego wpisu sądowego ze względu brak jakiegokolwiek majątku i osiąganie niskich dochodów. Przystępując do oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że przyznanie, bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Prawo pomocy może zostać stronie przyznane na jej wniosek. Ustawodawca obarczył przy tym wnioskodawcę obowiązkiem wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaniechanie strony w ww. zakresie ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. W interesie tejże strony leży zatem przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. I FZ 63/05 niepubl.; postanowienie WSA w Warszawie z 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05 niepubl.). Podkreślić również należy, iż rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Należy jednak mieć na uwadze, iż uznanie to nie może być całkowicie dowolne, sąd bowiem winien dokonać weryfikacji oświadczeń strony zawartych we wniosku z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, informacji znanych sądowi z urzędu, a także wyników przeprowadzonej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie (por. postanowienie WSA w Warszawie z 9 listopada 2005 r., sygn. III SA/Wa 1456/05 niepubl.). Należy zauważyć, iż R.S. miesięcznie z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości przy ul. [...] w 165689/233976 części oraz nieruchomości zabudowanej przy ul. [...] otrzymuje 176.711,11 zł. Po przeanalizowaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także zgromadzonego materiału dowodowego i ustalonych okoliczności stwierdza się, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie są spełnione w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów należało postanowić, jak w sentencji.