III SAB/Po 2/08

Dnia 2 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) Asesor sądowy Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2008 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi K. P. na bezczynność Wojewody w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej I. zobowiązuje Wojewodę do wydania, w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, decyzji administracyjnej w sprawie z wniosku K. P. w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/M. Bejgerowska /-/B. Koś /-/B. Sokołowska Wnioskiem z dnia 28 grudnia 1990 r. K. P. wystąpił o przyznanie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jego ojca K. P. w miejscowości S., powiat N., woj. nowogródzkie – obecnie Republika Białorusi. Wojewoda decyzją z dnia [ ... ] odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Według organu I instancji osoby przybyłe do Polski na podstawie umowy z 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz.U. Nr 47 poz. 222), a do takich należał K. P., nie są osobami uprawnionymi do rekompensaty w rozumieniu art. 1 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U., z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Od powyższej decyzji K. P. wniósł odwołanie podkreślając, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Wojewody, że repatrianci przybyli do Polski na mocy umowy między PRL a ZSRR z roku 1957 nie mają prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [ ... ] uchylił decyzję organu I instancji, przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zalecił Wojewodzie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego m. in. w zakresie okoliczności związanych z koniecznością opuszczenia przez rodzinę wnioskodawcy terenu ZSRR w 1959 r. Akta sprawy zostały przekazane organowi I instancji w dniu 6 czerwca 2007 r. Pismem z dnia 16 lipca 2007 r. K. P. zwrócił się do Wojewody o "przedstawienie postępu prac w rozpatrywaniu jego sprawy" oraz oświadczył o gotowości przedstawienia nowych dowodów na okoliczność przymusowego opuszczenia obszaru ZSRR. Został on przesłuchany w charakterze świadka w Urzędzie Miasta i Gminy D. w dniu 25 września 2007 r. Pismem z dnia 21 listopada 2007 r. organ I instancji poinformował K. P. o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie, pouczając go o możliwości zapoznania się z jej aktami oraz wypowiedzenia się odnośnie materiału dowodowego zebranego w sprawie – w trybie art. 10 § 1 kpa. Pismem z 26 listopada 2007 r. – adresowanym do Wojewody - K. P. wezwał do "zakończenia bezczynności" tego organu oraz zakończenia bezpodstawnego, jego zdaniem, przedłużania terminu załatwienia przedmiotowej sprawy. Poinformował on przy tym o zamiarze wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność Wojewody. Po pobycie K. P. w siedzibie organu I instancji w dniu 3 grudnia 2007 r. złożył on w piśmie z dnia 6 grudnia 2007 r. skargę do Wojewody na sposób załatwiania jego sprawy przez pracowników Urzędu Wojewódzkiego w P. Kierownik Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego wydał w dniu 17 grudnia 2007 r. postanowienie o wyłączeniu na podstawie art. 24 § 3 kpa pracowników organu – P. M. i M. S. od udziału w postępowaniu, wyznaczając jednocześnie do załatwienia sprawy P. H. Pismem z dnia 17 stycznia 2008 r. K. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewody , domagając się zobowiązania organu I instancji do zakończenia sprawy w terminie 14 dni. W ocenie skarżącego ustawowy termin do załatwienia sprawy upłynął w połowie września 2007 r. K. P. wskazał przy tym na wyczerpanie obligatoryjnego trybu umożliwiającego zaskarżenie bezczynności organu poprzez wniesienie zażalenia na podstawie art. 37 § 1 kpa. Za zażalenie uznał on bowiem pismo z dnia 26 listopada 2007 r., adresowane do Wojewody , którego kopia została przesłana jednocześnie do wiadomości Ministra Skarbu Państwa jako organu wyższego stopnia (k. 18-21 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę organ I instancji wniósł o jej odrzucenie, powołując się na okoliczność faktycznego niezłożenia przez stronę skarżącą zażalenia w trybie art. 37 § 1 kpa, warunkującego możliwość wniesienia skargi na bezczynność organu. Według organu sporne pismo z 26 listopada 2007 r. zostało skierowane błędnie do Wojewody a nie do Ministra Skarbu jako organu wyższego stopnia. Na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżącego – adw. J. S. podkreślił, iż pismo z 26 listopada 2007 roku winno być uznane za zażalenie ze względu na jego treść. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej także uznała, iż z treści powyższego pisma wynikała jasna intencja zaskarżenia się na bezczynność organu I instancji i wobec tego wniosła o uwzględnienie skargi ze względu na przekroczenie ustawowych terminów do załatwienia sprawy. Pełnomocnik Wojewody ponownie wniósł o odrzucenie skargi, podkreślając, iż sam skarżący nie traktował swojego pisma jako zażalenia, gdyż przesłał je Ministrowi Skarbu jedynie do wiadomości. Nie czekał on również na rozpatrzenie tego zażalenia przez organ wyższego stopnia. Uznał ponadto, że sprawa była gotowa do wydania decyzji o czym świadczyć ma zawiadomienie strony dokonane w trybie art. 10 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Kodeks postępowania administracyjnego zobowiązuje generalnie organy administracji do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z przepisem art. 35 § 3 kpa załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podane powyżej terminy załatwienia sprawy oznaczają okres, w którym dana sprawa powinna być rozstrzygnięta w formie decyzji. Na niezałatwienie sprawy w powyższym terminie stronie przysługuje zażalenie do organu wyższego stopnia na podstawie art. 37 § 1 kpa. Organ ten może wyznaczyć dodatkowy termin na załatwienie sprawy (art. 37 § 2). Dopiero po wyczerpaniu tego trybu strona może wnieść skargę na bezczynność danego organu. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie skarga jest dopuszczalna niezależnie od pozytywnego czy negatywnego stanowiska zajętego przez organ wyższego stopnia (red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 87-88; postanowienie NSA z 12 lutego 2002r., II S.A./Gd 3920/01, LEX nr 76109). Dla uznania wyczerpania toku zażaleniowego przez stronę wystarczające jest zatem wykazanie składania przez nią stosownego zażalenia do organu wyższego stopnia. Przy ocenie dopuszczalności skargi na bezczynność nie może mieć zatem decydującego znaczenia sposób rozpoznania takiego zażalenia przez właściwy organ wyższego stopnia (wyrok WSA w Białymstoku z 4 grudnia 2006r., II SAB/Bk 14/2006). W niniejszej sprawie Sąd podzielił tezę strony skarżącej, iż wyczerpała ona skutecznie tryb zażaleniowy z art. 37 § 1 kpa poprzez wniesienie przedmiotowego pisma z 26 listopada 2007 r. wzywającego do "zakończenia bezczynności" Wojewody poprzez zakończenie bezpodstawnego przedłużania terminu załatwienia przedmiotowej sprawy. K. P. poinformował przy tym o zamiarze wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Wojewody. Co prawda pismo to było adresowane bezpośrednio do Wojewody, jednakże z jego treści wynika jasno i wyraźnie intencja zakwestionowania dotychczasowego sposobu prowadzenia przez organ I instancji przedmiotowego postępowania, a w szczególności przekroczenia dopuszczalnych terminów ustawowych na załatwienie sprawy. Odpis pisma został skierowany do Ministra Skarbu jednocześnie z wysłaniem go do Wojewody. Z tego względu należało uznać, iż pismo z 26 listopada 2007 r. stanowiło w istocie zażalenie w rozumieniu art. 37 § 1 kpa, które winno być rozpoznane przez Ministra Skarbu jako organ wyższego stopnia. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż czynności dokonane przez stronę skarżącą wyczerpały obligatoryjny tryb zażaleniowy skutkujący możliwością zaskarżenia bezczynności Wojewody. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż organ wyższego stopnia nie rozpoznał faktycznie zażalenia skarżącego, albowiem dla oceny dopuszczalności skargi istotna jest sama okoliczność złożenia przez stronę pisma mającego charakter zażalenia w rozumieniu art. 37 § 1 kpa. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie bezczynność organu administracji publicznej zachodzi bowiem w sytuacji, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji czy innego aktu. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności czy bezczynność organu została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu (zob. m.in. red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 86; wyrok NSA z 05 listopada 1987r., SAB 23/87, ONSA 1988/1/13; wyrok NSA z 22 grudnia 1998r., III SAB 77/98, LEX nr 36590; wyrok WSA w Warszawie z 08 czerwca 2004r., III SAB/Wa 8/04, LEX nr 160109). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uznania, iż skarga na bezczynność Wojewody była uzasadniona. Przy badaniu skargi na bezczynność organów administracji publicznej kontrola sądu administracyjnego winna skupić się na sprawdzeniu, czy skarga jest dopuszczalna i czy istotnie zostały naruszone przepisy o terminach załatwienia spraw (zob. wyrok NSA z 13.02.1998r., I SAB 125/97, LEX nr 44544). Nie ulega wątpliwości, iż Wojewoda nie załatwił sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 § 3 kpa, albowiem nie wydał decyzji we wskazanym w tym przepisie terminie, którego bieg rozpoczął się od momentu zwrotu organowi I instancji akt przez Ministra Skarbu (czyli od dnia 06 czerwca 2007 r.). Należy w tym miejscu wskazać, iż sam organ I instancji uznał postępowanie dowodowe prowadzone po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania za zakończone, informując stronę w piśmie z dnia 21 listopada 2007 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Pomimo tej okoliczności w momencie wnoszenia skargi na bezczynność oraz w toku prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego Wojewoda nie zakończył przedmiotowego postępowania poprzez wydanie stosownej decyzji. Sąd uznał jednocześnie, iż K. P. był uprawniony do skutecznego wniesienia skargi na bezczynność z powodu wyczerpania (jak już powyżej wskazano) obligatoryjnego trybu złożenia zażalenia na zasadzie art. 37 § 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, podzielając zarzuty skarżącego, iż przy załatwianiu sprawy w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Wojewoda pozostaje w bezczynności, orzekł - na podstawie art. 149 i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – jak w sentencji. /-/ M. Bejgerowska /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska D.W.d