II FSK 73/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt I SA/Rz 162/08 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] "B." sp. j. z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 26 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2002 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Przedsiębiorstwa [...] "B." sp. j. z siedzibą w R. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. kwotę 2.029 (dwa tysiące dwadzieścia dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją z dnia 26 listopada 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa [...] "B." Spółka jawna (spółka) od decyzji Burmistrza L. z dnia 3 września 2007r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2002 r., utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. W postępowaniu przez organami podatkowymi ustalono, iż spółka uiszczała podatek od nieruchomości z tytułu nieruchomości położonych na terenie Miasta L. deklarując, iż stanowią one nieruchomości opodatkowane niższymi stawkami, ponieważ z uwagi na stan techniczny nie mogą być wykorzystywane dla prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazano, że ustalony podatek, dotyczył gruntów i budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ odwoławczy stwierdził, iż podnoszony przez spółkę zarzut naruszenia przepisu art. 1a pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006, Nr 121, poz.844 ze zm., dalej u.p.o.l.) jest niezasadny, gdyż przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z czym argument o stanie technicznym budynku w 2002 r. nie może być brany pod uwagę przy wymiarze podatku od nieruchomości za 2002 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo określił wysokość zobowiązania podatkowego stosując stawki właściwe jak dla prowadzonej działalności gospodarczej. Ustosunkowując się do zarzutów kwestionujących prawidłowość prowadzonego postępowania przed organem I instancji, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania odnośnie stanu technicznego budynku byłoby w świetle mających zastosowanie w sprawie przepisów obowiązujących do 2002 r., nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego powodu wnioski dowodowe strony zostały uznane za bezzasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art.120, art.121, art. 133, art.136, art.137, art.145 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej Ord.pod.). W uzasadnieniu podniesiono, iż decyzja Burmistrza Miasta została doręczona bezpośrednio spółce, z pominięciem ustanowionego przez nią pełnomocnika. Powyższa okoliczność spowodowała, iż decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo i powinna zostać wyeliminowania z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ II instancji podniósł, iż fakt doręczenia decyzji bezpośrednio stronie, z pominięciem pełnomocnika w świetle przepisów art. 247 § 1 pkt 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ord.pod. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, może uzasadniać natomiast wniosek o wznowienie postępowania, jednakże taki wniosek nie został złożony. Podkreślono, iż pełnomocnik złożył, zachowując 14-dniowy termin, odwołanie od decyzji oraz wypowiadał się na temat zgromadzonego materiału dowodowego, uczestnicząc aktywnie w postępowaniu. W odwołaniu wyraźnie wskazano, które decyzje są zaskarżone oraz podano szczegółowe zarzuty i je uzasadniono. Uczestnictwo to, w ocenie organu odwoławczego, sanuje błąd Burmistrza, umożliwiając w toku postępowania stronie pełną obronę jej praw. Dodano, iż uchylenie decyzji przez organ odwoławczy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wyłącznie ze względu na niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi spowodowałoby faktycznie przedawnienie zobowiązania za 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 października 2008 r., sygn.akt I SA/Rz 162/08, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał art. 145 § 1 i 2 Ord. pod. i przychylił się do poglądu, że pominięcie pełnomocnika jest równoznaczne z pominięciem strony, co oznacza, że doręczenie nie było skuteczne Stwierdzono, że za przyjęciem takiego stanowiska przemawia literalnie wykładnia art. 145 § 2 w zw. z art. 212 Ord. pod. Wyjaśnił, że doręczenie decyzji stronie z wyłączeniem pełnomocnika nie wywołuje skutków prawnych, które przepisy wiążą z jej doręczeniem, co oznacza, że decyzja w ogóle nie wchodzi do obrotu prawnego. W konsekwencji nie ma aktu administracyjnego, od którego strona mogłaby wnieść odwołanie. Nie rozpoczyna się również bieg terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji w razie wniesienia odwołania od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego - jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - organ odwoławczy był zobowiązany, stosownie do treści art. 228 § 1 pkt 1 Ord. pod. stwierdzić jego niedopuszczalność. Tym samym Sąd nie podzielił w całości stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w piśmie procesowym z dnia 18 lipca 2008r., iż doręczenie decyzji stronie z pominięciem pełnomocnika może być uznane za skuteczne, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną i zaskarżając w całości powyższy wyrok wniosło o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niezasadne przyjęcie wydania przez organ odwoławczy decyzji, która na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 Ord.pod. dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy nawet w wypadku uznania zgodnie z oceną sądu, że organ odwoławczy naruszył art. 145 § 2 w zw. z art. 212 oraz art.228 § 1 pkt 1 Ord.pod. stwierdzone uchybienie mogło być podstawą wyłącznie do uchylenia decyzji. W piśmie procesowym - spóźnionej odpowiedzi na skargę kasacyjną, spółka wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, bowiem znalazł potwierdzenie sformułowany w niej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie wydania zaskarżonej do sądu administracyjnego pierwszej instancji decyzji organu podatkowego z naruszeniem art. 247 § 1 pkt 3 Ord. pod. Niewątpliwie ma rację autor skargi kasacyjnej twierdząc, że zakwalifikowanie przez sąd wadliwości polegającej na doręczeniu decyzji organu podatkowego pierwszej instancji bezpośrednio stronie, z pominięciem jej pełnomocnika, jako rażącego naruszenia prawa, stanowi uchybienie uzasadniające uwzględnienie skargi kasacyjnej. Odnosząc się do przedstawionej w tym względzie, zarówno w skardze kasacyjnej, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w odpowiedzi na skargę kasacyjną argumentacji, należy podkreślić, iż zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny, wady traktowane jako przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej "tkwią w samej decyzji i godzą w elementy stosunku prawnego podmiotowe, jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych, albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej" (tak J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 737). Trudno zatem kwalifikować uchybienie polegające na braku prawidłowego doręczenia wydanej już decyzji organu podatkowego jako przyczynę otwierającą drogę do pozbawienia (ze skutkiem ex tunc) mocy prawnej zapadłego rozstrzygnięcia. Co więcej, analiza akt sprawy uwidacznia, że konsekwencje owej nieprawidłowości zostały zniwelowane, gdyż mimo nieprawidłowości w doręczeniu decyzji, wniesiono od niej odwołanie w przewidzianym ustawowo terminie. W tej materii Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się m. in. w wyroku z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1498/07 (https:/cbois.nsa.gov.pl) stwierdzając co następuje: w sytuacji, gdy mimo uchybień związanych z doręczeniem decyzji pełnomocnik wniósł odwołanie w terminie, zabezpieczając tym samym stronę przed ujemnymi skutkami zaistniałej wadliwości, nie sposób mówić naruszeniu przepisów postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd dodał zarazem, że w opisanym przypadku, "działania strony sanowały uchybienie organu (wniesienie odwołania w przewidzianym ustawowo terminie, liczonym od dnia przekazania decyzji organu pierwszej instancji stronie, wyeliminowało wadliwość procesową, powodując przeniesienie rozpoznania sprawy do organu wyższego stopnia)". Z poglądem tym korespondują ustalenia poczynione w powołanych w skardze kasacyjnej innych wyrokach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uszło uwadze sądu administracyjnego pierwszej instancji, że dostrzeżone uchybienie miało, po pierwsze, charakter procesowy, a nie materialny, po drugie zaś – nie została spełniona określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c in fine p.p.s.a. przesłanka istotności wpływu popełnionego błędu na wynik sprawy. W świetle tego spostrzeżenia, nie sposób zgodzić się z tezą zawartą na s. 4 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż żaden przepis nie stwarza podstaw dla uznania braku ujemnych skutków procesowych nieprawidłowego doręczenia za okoliczność wyłączającą uruchomienie sankcji wzruszalności wydanej decyzji. W odniesieniu do oceny przeprowadzanej przez sąd administracyjny, ten punkt widzenia zdaje się ignorować bezpośrednie brzmienie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który wprowadził wyraźną gradację wadliwości procesowych, rozpatrywanych w toku kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu (decyzji administracyjnej). Nie zawsze będą one uzasadniały wzruszenie zakwestionowanego aktu według określonego w p.p.s.a. reżimu (uchylenia lub stwierdzenia nieważności). Trudno wreszcie nie podnieść jeszcze jednej, istotnej dla wyniku przeprowadzonej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku okoliczności, a mianowicie niekonsekwencji w przypisaniu kwalifikacji "rażącego naruszenia prawa". Za dotkniętą tą wadą uznano wyłącznie decyzję organu podatkowego drugiej instancji, a więc stwierdzony błąd powiązano w istocie z oceną faktu nieprawidłowego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, a nie z uchybieniem, którego dopuścił się drugi z wymienionych organów (w sentencji wyroku ograniczono się do stwierdzenia nieważności jedynie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R.). Mając na względzie treść zamieszczonego w skardze kasacyjnej wniosku, na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 2 tej ustawy.