II GSK 726/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. -D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 110/08 w sprawie ze skargi A. D. -D. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. na rzecz skarżącej A. D. -D. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 110/08, oddalił skargę A. D. -D. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny sprawy: Pismem z dnia [...] maja 2006 r. A. D.-D., zwana dalej "skarżącą", stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) oraz § 6 ust. 2 rozporzadzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2006. Z uwagi na braki formalne wniosku pismem z dnia 31 lipca 2006 r., doreczonym w dniu 7 sierpnia 2006 r. domownikowi W. D., ojcu skarżącej, pod jej nieobecność, wezwano skarżącą w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braków formalnych wniosku w terminie 7 dnia od dnia doreczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, jeżeli podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Pismem z dnia 21 sierpnia 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, dopełniając wspomniane czynności. W świetle wyjaśnień skarżącej pisma z dnia 31 lipca 2006 r. nie odebrała osobiście, gdyż w tym czasie przebywała na urlopie w miejscu odległym od jej miejsca zamieszkania. O treści pisma została powiadomiona telefonicznie prawie tydzień po jego doreczeniu. Będąc poza miejscem zamieszkania, nie mając wglądu w odpowiednie dokumenty, nie była w stanie uzupełnić wniosku w zakreślonym terminie. Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. D. M. z.s w P. odmówił przywrócenia terminu, uznając iż powody podane w piśmie z dnia 21 sierpnia 2006 r. nie stanowią podstawy dla uwzględnienia wniosku skarżącej. W następstwie zażalenia skarżącej postanowieniem Dyrektora M. Oddzialu Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji. Jak wskazał organ w piśmie z dnia [...] września 2007 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić okoliczność, że przebywała na urlopie w okresie przewidzianym do usunięcia braków formalnych wniosku. Takim dowodem nie jest świadectwo pracy z dnia [...] kwietnia 2007 r. Tym samym skarżąca nie spełniła koniecznego warunku do przywrócenia terminu wskazanego w art. 58 § 1 k.p.a. Rozpoznając skargę na powyższe postanowienie, jak to już wyżej wskazano, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 110/08, oddalił skargę. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu w kwestii nieuprawdopodobnienia przez skarżącą uchybienia terminu bez swojej winy. Skarżąca, jak wskazał Sąd, powołała się na fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania. Na okoliczność tę jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów. Z tych względów zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. 1. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. art. 6, 7, 8, 39, 42 § 1, 43, 58 § 1 i 2, 64 § 2, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. 2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, iż organ wezwał ją do przedłożenia dowodu na okoliczność przebywania na urlopie i okresu tego urlopu. Z uwagi na pobyt skarżącej na urlopie wychowawczym, a nie na urlopie wypoczynkowym jak błędnie przyjął Sąd I instancji, mogła ona złożyć, co też uczyniła, jedynie dokument na tę okoliczność, nie zaś na okoliczność przebywania na urlopie wypoczynkowym, gdyż w omawianej sytuacji takie prawo jej nie przesługiwało. Zarzuca błędność ustalenia Sądu I instancji, iż skarżąca była wzywana przez organ do przedłożenia dowodu na okoliczność przebywania na urlopie wypoczynkowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast w myśl przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenie ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zatem, w świetle powyższych przepisów, do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych naruszonych przez Sąd I instancji i wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd - w odniesieniu do przepisów procesowych. Z omawianych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych przepisów postępowania, zarzuty te oparte są na usprawiedliwionej podstawie. Jak to trafnie podnosi skarga kasacyjna, kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd I instancji dokonał błędnego ustalenia faktycznego, iż jakoby według skarżącej w omawianym okresie przebywała ona na urlopie wypoczynkowym, na co jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów. Z powyższego nieuprawnionego ustalenia Sąd I instancji wyprowadził wniosek, podzielający stanowisko organu, iż skarżąca nieuprawdopodobniła uchybienia terminowi bez swojej winy. Natomiast w rzeczywistości, którą to okoliczność skarżąca udokumentowała, przebywała na urlopie wychowawczym. Skarga kasacyjna zasadnie zarzuca naruszenie przez Sąd I instancji art. 58 § 1 k.p.a. W świetle tego przepisu, co wymaga zaakcentowania, przesłanką dla przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Natomiast w rzeczywistości, zarówno organ, jak i Sąd I instancji, obarczyli skarżącą dalej idącym obowiązkiem procesowym, a mianowicie udowodnienia uprawdopodobnienia, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 58 § 1 k.p.a. W piśmiennictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności). I tak, udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (por. A. Wróbel w [M.Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postepowania administracyjnego, Komenarz, Zakamycze 2000, str. 371). Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że przebywanie przez stronę na urlopie poza miejscem stałego zamieszkania jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu dla dokonania czynności procesowej w świetle art. 58 § 1 k.p.a. Strona bowiem ma prawo do korzystania z konstytucyjnego prawa do wypoczynku (por. art. 66 Konstytucji RP). Tak też należy rozumieć wystosowanie przez organ do skarżącej pisma z dnia [...] września 2007 r. na okoliczność przebywania przez nią na urlopie, nie precyzując jednakże bliżej o jaki urlop tutaj chodzi. Wychodząc z powołanej wyżej przesłanki przywrócenia wnioskowanego przez skarżącą terminu do usnięcia braków formalnych wniosku o przyznanie dopłat, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, zarówno organ, jak i Sąd I instancji, pod tym kątem nie analizowali jednakże wniosku skarżącej. Organ bowiem, co podzielił Sąd I instancji, domagał się od skarżącej przedłożenia dowodu na okoliczność przebywania na urlopie, a więc w rezultacie udowodnienia tej okoliczności, a tym samym i braku winy, podczas gdy w myśl art. 58 § 1 k.p.a. wystarczające jest tutaj uprawdopodobnienie braku winy. Uprawdopodobniając określoną okoliczność na potrzeby zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. można posłużyć się domniemaniem faktycznym, przy posiłkowym zastosowaniu art. 231 k.p.c. Domniemanie faktyczne nie jest środkiem dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale konstrukcją opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym wyciąganiu wniosków płynących z ustalonych faktów. Należy zatem rozważyć, czy w dostatecznym stopniu prawdopodobne jest twierdzenie skarżącej, iż w wakacyjnym miesiącu sierpniu przebywała wraz z dzieckiem na wypoczynku w miejscowości odległej od swego stałego miejsca zamieszkania, czym usprawiedliwiała brak winy w uchybieniu terminu, wnosząc o jego przywrócenie, stosownie do przepisu art. 58 § 1 k.p.a. Pod tym kątem Sąd I instancji powinien skontrolować zaskarżone postanowienie przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Skoro zatem zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a. skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. W tym stanie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.