IV SA/Gl 1157/07
WyrokWSA w Gliwicach2008-04-07
Skład orzekający: Szczepan Prax, Małgorzata Walentek, Edyta Żarkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarządzanie przez radnego spółdzielnią mieszkaniową, która dzierżawi grunty od gminy, stanowi naruszenie ustawowego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zarządzenie zastępcze Wojewody stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnego. Uznał, że działalność spółdzielni mieszkaniowej polegająca na zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych jej członków poprzez dostarczanie im lokali i garaży, nawet jeśli wiąże się z dzierżawą gruntów od gminy, nie ma charakteru działalności gospodarczej w rozumieniu art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Kluczowe jest rozróżnienie między działalnością wewnętrzną spółdzielni skierowaną do członków a działalnością zewnętrzną.Stan faktyczny
Wojewoda Śląski wydał zarządzenie zastępcze stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnego S.Ś. z powodu naruszenia zakazu łączenia mandatu z zarządzaniem działalnością gospodarczą wykorzystującą mienie gminy. Radny był prezesem spółdzielni mieszkaniowej, która dzierżawiła od gminy grunty pod garaże. Gmina C. i radny S.Ś. zaskarżyli zarządzenie, argumentując, że działalność spółdzielni nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy, a grunty są wykorzystywane wyłącznie przez członków spółdzielni.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewody Śląskiego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant referent stażysta Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2008r., sprawy ze skargi S.Ś., Gminy C. na zarządzenie zastępcze Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie radnego uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze
Zarządzeniem zastępczym z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Ś., działając na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.), stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego S. Ś.
Organ nadzoru ustalił, że S. Ś. radny Rady Miejskiej w C. jest [...] Spółdzielni A w C., która wykorzystuje mienie gminy poprzez [...] należących do Miasta C. Uznał więc, że S. Ś. naruszył ustawowy zakaz łączenia [...] z zarządzaniem [...] z wykorzystaniem [...] przewidziany w art. 24f ust 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Dla uzasadnienia zajętego stanowiska wskazał, że zakaz wynikający z art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym dotyczy wszystkich form działalności [...] w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) prowadzonej z wykorzystaniem [...], którym jest własność i inne prawa majątkowe należące do gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw. Przy czym zaznaczył, że wykorzystanie mienia to prawo do dysponowania substratem materialnym stanowiącym [...], które może być zarówno odpłatne jak i nieodpłatne. Następnie powołując się na przepisy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze ( tj. Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tj. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116) organ nadzoru stwierdził, iż wykonywanie przez spółdzielnię działalności polegającej na zaspokajaniu potrzeb [...] i innych potrzeb członków oraz ich rodzin przez dostarczanie członkom samodzielnych [...] lub [...], a także [...] o innym przeznaczeniu, dokonywane w sposób wskazany w art. 1 ust. 2 ustawy o spółdzielniach [...] jest prowadzeniem [...]. Przedmiot działalności spółdzielni [...] z uwzględnieniem jej cech szczególnych wynikających z art. 1 ustawy o spółdzielniach [...], stanowi [...] w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a sama spółdzielnia ma status przedsiębiorcy i podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Podkreślił, że fakt powadzenia działalności gospodarczej przez [...] Spółdzielnię [...] potwierdza dodatkowo jej statut, który w § 3 ust. 3 pkt 2 stanowi, że Spółdzielnia prowadzi działalność gospodarczą w interesie swoich członków. W ostateczności organ nadzoru przyjął, że zarządzanie przez radnego działalnością gospodarczą, której przedmiotem jest obrót [...] i zarządzanie [...], do którego podmiotowi, którym zarządza (spółdzielni) przysługuje prawo dzierżawy na mocy umowy zawartej z gminą, w której radny uzyskał mandat jest zarządzaniem działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego, o jakim mowa w art. 24 f ust 1 ustawy o samorządzie gminnym. Dodatkowo zaznaczył, iż w opinii Centrum B w W. nr [...] z dnia [...] r. sformułowano jednoznaczny pogląd, zgodnie z którym zakaz określony w art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym obejmuje także prezesów spółdzielni mieszkaniowych. Nadto Wojewoda wskazał, że poprzez zakaz wynikający z art. 24 f cyt. ustawy ustawodawca chciał zapobiec ewentualnemu wykorzystaniu mandatu w celu nieuprawnionego dostępu do tego mienia, aby wyeliminować możliwość niezgodnego z zasadami uczciwej konkurencji wpływu na decyzję gminy, od których zależy zyskowność działania przedsiębiorcy, którym w tym przypadku jest spółdzielnia mieszkaniowa.
W końcowej części uzasadnienia Wojewoda, przywołując treść art. 190 ust 1 pkt 2a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw ( Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1547 ze zm.), uznał, że skoro Rada Miasta C. nie podjęła stosownej uchwały, do czego została wezwana pismem z dnia z dnia [...] r., konieczne stało się wydanie zarządzenia zastępczego.
Powyższe zarządzenie zastępcze zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gmina C. oraz S. Ś. wnosząc o jego uchylenie.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Gminy zarzucił organowi naruszenie prawa polegające na zaniechaniu ustalenia istnienia przesłanek wynikających z przepisu art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, w szczególności w sytuacji gdy radny S. Ś. zastrzegł, że C. Spółdzielnia A, w której pełni funkcję [...] nie prowadzi [...] z wykorzystaniem [...] Gminy C. Zdaniem pełnomocnika, wyniki wykładni gramatycznej przepisu art. 24f prowadzą do wniosku, że ustawodawca używając terminu "wykorzystuje" położył nacisk nie tyle na aspekt prawny powiązania działalności gospodarczej z mieniem gminy ale na aspekt funkcjonalny tego związku. Za nieuprawnione uznał twierdzenie, iż w każdym przypadku, gdy radnego prowadzącego [...] wiąże umowa mająca za przedmiot [...] tej gminy, to wykorzystuje on owo [...] do prowadzonej przez siebie działalności. Ponadto zauważył, że użyte w drugiej części przepisu art. 24f cyt. ustawy sformułowanie "taka działalność" odnosi się wprost do [...] z wykorzystaniem [...], nie zaś tylko do [...]. Powyższe, w ocenie pełnomocnika, uprawnia do poglądu, że zarządzanie [...] przez radnego zakazane jest jedynie wówczas, gdy pomiędzy tą [...], a [...] można mówić o wykorzystywaniu. Za niewystarczające uznał więc oparcie się organu nadzoru o ogólne ustalenie, iż radny zarządza [...] i że podmiot, który działalność tą prowadzi jest związany z gminą stosunkiem prawnym mającym za przedmiot [...] tej gminy. Nadto zarzucił Wojewodzie niewyjaśnienie rzeczywistej potrzeby zawarcia jedynej łączącej Gminę C. ze spółdzielnią [...]. Podniósł, że choć w umowie wspomina się o [...] to [...] z nich został [...],[...] są [...] i [...] zaś z pozostałych korzystają wyłącznie członkowie spółdzielni, a prawo do zajmowania tych [...] wywodzą właśnie ze stosunku członkostwa spółdzielni oraz faktu wybudowania tych [...] ze środków własnych.
Również za błędne stanowisko organu nadzoru uznał S. Ś. Wskazał, że spółdzielnia [...] przez niego kierowana dysponuje działką, która obecnie obejmuje [...] z przeznaczeniem do przydziału na rzecz członków spółdzielni na warunkach spółdzielczego prawa do [...], których spółdzielnia nie dokonała w związku ze sporem prawnym rozstrzygniętym przez Naczelny Sąd Administracyjny w [...] r. [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę usytuowanych na działce [...]. Stwierdził, że użytkownicy [...] aktualnie dysponują umowami [...], umowami o użytkowanie [...] na warunkach spółdzielczego prawa do [...] oraz umową nabycia spółdzielczego prawa do [...] od członka spółdzielni. Ponadto dla uzasadnienia braku przesłanek naruszenia art. 24f ustawy o samorządzie gminnym przywołał orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego (uchwała z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. akt I OPS I/05) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1993r.. Na rozprawie oświadczył, że [...] były udostępniane tylko członkom spółdzielni.
W odpowiedziach na skargi Wojewoda Ś. wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego. Za błędny uznał pogląd skarżącej Gminy, zgodnie z którym nieistotny w sprawie jest aspekt prawny powiązania [...] z [...] gminy. Zdaniem organu nadzoru zawarcie przez C. Spółdzielnię A umowy [...] należących do Gminy C., a następnie opłacanie [...] w wysokości określonej w umowie, wskazuje jednoznacznie na zamiar wykorzystania tych gruntów w prowadzonej przez spółdzielnię [...]. Ponadto podkreślił, iż organ nadzoru jest wstanie ocenić fakt wykorzystywania [...] jedynie na podstawie zawartych umów, których kopiami dysponuje, a które wskazują, że takie wykorzystanie miało miejsce. Ponadto, zdaniem organu, wskazują na to umowy [...] zabudowanych na przedmiotowej [...] zawartych przez Spółdzielnię.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W punkcie wyjścia należy wskazać, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta zgodnie z § 2 wspomnianego przepisu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.) wynika, że kontrola ta obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego. Natomiast art. 148 P.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt. Zatem jeśli sąd stwierdzi, iż zaskarżone rozstrzygniecie nadzorcze zostało wydane z naruszeniem prawa winien jest uchylić taki akt. Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 wymienionej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu, niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności.
W następnej kolejności należy stwierdzić, iż skarga Gminy C. została wniesiona zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 98a ust.3 w związku z art. 98 ust 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) po uprzednim podjęciu przez Radę Miejską w C. w dniu [...] r. uchwały Nr [...] w sprawie zaskarżenia zarządzenia zastępczego do sądu administracyjnego. Ponadto Sąd stanął na stanowisku, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2007 r. (sygn. akt P 19/04), radnemu służy na podstawie art. 98 ust. 3 w zw. z art. 98a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym prawo zaskarżenia zarządzenia zastępczego do sądu administracyjnego.
Przechodząc do merytorycznego rozważenia sprawy, wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 98a ust 1 ustawy o samorządzie gminnym, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 214, poz. 1806) jeżeli właściwy organ gminy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 190 ust. 2 i 6 i art. 194 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 24b ust. 6,(Ordynacja wyborcza do rad gmin...), art. 26 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, Nr 127, poz. 1089 i Nr 214, poz. 1806) oraz art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia [...] przez osoby pełniące funkcje publiczne, w zakresie dotyczącym odpowiednio wygaśnięcia mandatu radnego, (...) nie podejmuje uchwały (...), wojewoda wzywa organ gminy do podjęcia odpowiedniego aktu w terminie 30 dni. W razie bezskutecznego upływu terminu określonego w ust.1 wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze (art. 98a ust. 2).
Stosownie do regulacji art. 190 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw wygaśnięcie mandatu radnego następuje na skutek naruszenia ustawowego zakazu [...] z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach [...] lub [...]. Wygaśnięcie mandatu radnego stwierdza rada w drodze uchwały najpóźniej w trzy miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia [...]. Jeżeli radny przed dniem wyboru wykonywał [...] lub [...], o której mowa w wyżej powołanym art. 190 ust. 1 pkt. 2a obowiązany jest do zrzeczenia się funkcji lub zaprzestania prowadzenia [...] w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania (art 190 ust. 5). W przypadku niezrzeczenia się funkcji lub niezrzeczenia się [...] przez radnego w terminie, o którym mowa w ust. 5 rada stwierdza wygaśnięcie mandatu radnego w drodze uchwały, najpóźniej po upływie miesiąca od upływu tego terminu (art. 190 ust. 6).
Ustawowe zakazy zostały uregulowane między innymi w ustawie o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 24f ust. 1 tej ustawy radni nie mogą powadzić [...] na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem [...] gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką [...] lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej [...]. Natomiast stosownie do brzmienia art. 24f ust. 1a jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził [...] jest zobowiązany do zaprzestania prowadzenia tej [...] w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Niewypełnienie obowiązku, o którym mowa w zdaniu pierwszym, stanowi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego w trybie art. 190 ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin (...).
Powracając na grunt rozpoznawanej spawy Sąd zważył, iż zasadniczą przesłanką stwierdzenia przez Wojewodę Ś. wygaśnięcia mandatu radnego S. Ś., było naruszenie ustawowego zakazu prowadzenia (zarządzania) [...] z wykorzystaniem [...], w której radny ten uzyskał mandat. W ocenie organu naruszenie to nastąpiło poprzez zarządzanie przez radnego, będącego [...] C. Spółdzielni A jej [...] z wykorzystaniem mienia Gminy C. Organ ustalił, że pomiędzy tą spółdzielnią a Gminą C. została zawarta umowa [...] stanowiących własność Gminy zabudowanych kompleksem [...].
Gmina zarzuciła natomiast skarżonemu rozstrzygnięciu, iż zostało ono wydane w wyniku zaniechania ustalenia istnienia przesłanek zastosowania art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, a zwłaszcza tego, czy [...] przez spółdzielnię [...] gminy są wykorzystywane w prowadzonej przez nią [...]. Zdaniem skarżącej zarządzanie przez radnego [...] zakazane jest jedynie wówczas gdy pomiędzy ową [...] a majątkiem gminy można mówić o jego wykorzystywaniu. Skarżąca podniosła, że z kompleksu [...] posadowionych na gruncie [...] od gminy [...] nie [...],[...] są [...] i [...] zaś z pozostałych korzystają wyłącznie członkowie spółdzielni, zaś prawo do zajmowania tych [...] wywodzą ze stosunku członkowstwa w tej spółdzielni oraz faktu wybudowania tych [...]. Tymczasem ustaleń w tym zakresie organ nadzoru nie poczynił. Również skarżący S. Ś. podnosił okoliczności związane z [...] obejmującego [...] przeznaczone do przydziału na rzecz członków spółdzielni na warunkach spółdzielczego prawa do [...]. Przydziału tego jednak nie dokonano ze względu na istniejący spór prawny dotyczący przedmiotowego gruntu. Zaznaczył jednak, iż [...] te były udostępnione tylko członkom spółdzielni.
W rozpoznawanej sprawie nie były zatem kwestiami spornymi okoliczności faktyczne sprawy jak fakt pełnienia funkcji [...] spółdzielni A przez radnego S. Ś., czy korzystanie przez spółdzielnię zarządzaną przez tegoż radego z gruntów gminnych na podstawie umowy [...] zajętych pod [...]. Sporna natomiast okazała się kwestia, czy mienie gminy było wykorzystywane przez spółdzielnię [...], którą zarządza radny S. Ś., do prowadzenia [...].
W powołanej ustawie o samorządzie gminnym brak jest legalnej definicji [...] przyjętej przez ustawodawcę dla potrzeb regulacji wprowadzającej zakaz określony w art. 24f ustawy o samorządzie gminnym. Okoliczność ta świadczy jedynie o tym, że w tym zakresie nie zostało ustalone wiążące rozumienie tego terminu dla organów stosujących prawo, co oznacza, że termin ten podlega interpretacji zgodnie z ogólnymi zasadami wykładni. W systemie prawa pojęcie [...] zawiera ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 2 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie z powołaną definicją cechami wyróżniającymi działalność gospodarczą od innej działalności jest zarobkowy cel, zorganizowany i ciągły sposób wykonywania, tudzież wytwórczy, handlowy, budowlany bądź usługowy charakter.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 16.09.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 1995 r., Nr 54, poz. 288 ze zm.) spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Spółdzielnie [...] stanowią swoisty typ spółdzielni, których status prawny reguluje ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach [...] (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.). W myśl art. 1 ust. 1 tej ustawy, celem spółdzielni [...] jest zaspokajanie potrzeb [...] i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych [...] lub [...], a także [...] o innym przeznaczeniu. Z kolei przepis art. 1 ust. 6 tej ustawy stanowi, że spółdzielnia [...] może prowadzić również inną działalność gospodarczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach i w statucie, jeżeli działalność ta związana jest bezpośrednio z realizacją celu, o którym mowa w ust. 1.
Spółdzielnie [...] nie są tworzone dla osiągnięcia zysku, gdyż zasadniczym celem jej działalności jest zaspokajanie potrzeb [...], który realizowany jest przede wszystkim przez przydzielanie [...]. Jednakowoż brak ukierunkowania działalności na osiągnięcie zysku nie przesądza jeszcze w sensie negatywnym o gospodarczym charakterze działalności. To czy podmioty prowadzące działalność gospodarczą zakładają osiąganie zysku, czyli nadwyżki wpływów nad wydatkami, czy tylko pokrywanie kosztów swojej działalności własnymi dochodami (jak w przypadku spółdzielni [...]), łączy się z rodzajem realizowanych przezeń zadań statutowo określonych oraz celami prowadzonej działalności.
Sąd podziela stanowisko Wojewody, utrwalone również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż spółdzielnie [...] są podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Jednakowoż Sąd dostrzega różnice pomiędzy zasadniczą działalnością statutową ukierunkowaną na zaspokajanie potrzeb [...], poprzez dostarczanie swoim członkom [...], a pozostałą [...], z której uzyskiwany dochód przeznaczony jest na realizację podstawowych celów statutowych.
Przyjdzie zauważyć, że również w orzecznictwie dokonuje się rozróżnienia w zakresie charakteru prowadzonej przez spółdzielnie [...]. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 1999 r. sygn. akt III CKN 372/1998 OSNC 2000/4/81 wskazał, że działalność spółdzielni [...] skierowana "do wewnątrz" w ramach stosunków członkowskich nie ma charakteru gospodarczego, natomiast może być tą działalnością wobec innych przedsiębiorców (zwłaszcza w toku budowy, tj. w toku skomplikowanych technicznie, organizacyjnie i finansowo procesów inwestycyjnych), administrowania cudzymi zasobami albo swobodnego gospodarowania własnymi [...]. Wniosek o gospodarczym charakterze tylko zewnętrznej działalności spółdzielni uzasadniony jest także treścią art. 1 § 1 Prawa spółdzielczego wskazującego na członków spółdzielni jako beneficjentów, a nie uczestników tej działalności, prowadzonej przez podmiot mający odrębną osobowość. Na powyższe zagadnienie zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia o sygn. akt I OPS 1/05 uznał, że wskazanie w ustawie Prawo spółdzielcze, że spółdzielnie [...] prowadzą [...] w ramach ustalonych ustawą form budownictwa mieszkaniowego, popieraną przez Państwo stosownie do art. 75 Konstytucji RP, przy zastrzeżeniu, że działalność ta służyć ma zaspokojeniu potrzeb [...] członków spółdzielni [...] i ich rodzin powoduje, iż należy przyjąć, że działalność ta nie może być utożsamiana z pojęciem "działalności gospodarczej", o której mowa w art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Zdaniem Sądu sytuacja w jakiej znajdują się spółdzielnie [...] powoduje, że literalne odnoszenie zakazu określonego w art. 24 f cyt. ustawy wobec członków ich zarządów bez rozróżnienia charakteru działalności prowadzonej przez te podmioty nie można pogodzić z celem jaki przyświecał ustawodawcy, tj. wykorzystywanie funkcji do wspierania przedsięwzięć o charakterze gospodarczym i osiągania z tego tytułu korzyści. Konieczne było zatem w rozpoznawanej sprawie dokonanie ustaleń faktycznych oraz ich oceny w kontekście działalności jaką prowadzi spółdzielnia [...], celu dla jakiego spółdzielnia wykorzystuje [...] i sposobu jego wykorzystania. Tymczasem Wojewoda okoliczności tych nie miał na względzie. Jak już wskazano spółdzielnia [...] jest zrzeszeniem osób fizycznych, które w tej formie organizacyjnej zmierza do zaspokojenia potrzeb [...] swoich członków i ich rodzin poprzez dostarczanie im lokali [...]. W ocenie Sądu zapewnienie potrzeb [...] wiąże się również z dostarczeniem [...] swoim członkom. Posiadanie [...] nie wykracza bowiem poza funkcję zaspokajania potrzeb [...].[...] nie może być w tym znaczeniu traktowany jako innego rodzaju [...] nie związany z zaspokojeniem potrzeby [...]. Powyższe prowadzi do wniosku, że jeżeli działania spółdzielni [...] zmierzają bezpośrednio do zaspokojenia potrzeb ich członków poprzez dostarczenie im [...], w tym również [...], to nie mają one charakteru [...], o której mowa w art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Jeżeli zatem, jak twierdzą skarżący, z przedmiotowych [...] posadowionych na gruntach [...] od gminy korzystają wyłącznie członkowie spółdzielni i prawo do tych [...] wywodzą właśnie ze stosunku członkowstwa w spółdzielni oraz z faktu [...] tych [...] ze środków własnych to, zdaniem Sądu, nie można uznać, że grunty [...] od gminy zajęte pod te garaże są wykorzystywane do prowadzenia [...] spółdzielni na własny rachunek w rozumieniu art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Nie ma bowiem charakteru gospodarczego działalność spółdzielni skierowana do "wewnątrz", a więc w ramach stosunków członkowskich w zakresie bezpośredniego zaspokajania potrzeb [...], a do takich należy dostarczanie swoim członkom, posiadającym w tej spółdzielni spółdzielcze prawo do [...],[...]. W ocenie Sądu [...] gruntów gminy, na których posadowione są [...] na rzecz spółdzielni [...] zarządzanej przez radnego, które służą zaspokojeniu potrzeb [...] członków tej spółdzielni dysponujących prawem do lokalu [...] w tej spółdzielni nie różni się w istocie od wydzierżawienia takich gruntów radnemu pod [...] w celu zaspokojenia jego potrzeb [...], a więc w celu innym niż [...].
Z powyższych względów należało uznać, że organ nadzoru poprzez niewyjaśnianie wskazanych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wydał zaskarżone zarządzenie zastępcze z naruszeniem art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 2a ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin (...) i art. 24f ustawy o samorządzie gminnym.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 148 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylono zaskarżone zarządzenie zastępcze. Ponieważ w myśl art. 98a ust 3 w związku z art. 98 ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym nieprawomocne zarządzenie zastępcze nie podlegało wykonaniu, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie było podstaw do orzekania w przedmiocie wykonalności zaskarżonego zarządzenia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło