II SA/Po 30/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w (...) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ B. Kamieńska W dniu (...) w miejscowości (...), funkcjonariusze celni dokonali kontroli pojazdu marki (...) wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym (...). Pojazd był własnością firmy A Sp. z o.o. w (...) i przewożono nim ładunek kapusty z wymienionej firmy do odbiorcy w Niemczech. W wyniku kontroli stwierdzono, że kierujący pojazdem Z. B. nie posiadał dokumentów: wypisu z licencji na wykonywanie transportu drogowego, zaświadczenia poświadczającego zatrudnienie kierowcy i karty opłaty drogowej. Z. B. wyjaśnił, że od (...) pracuje w A w ramach prac interwencyjnych ze skierowania z Urzędu Pracy w (...), nie posiada umowy o pracę z wymienioną firmą, według jego wiedzy umowę podpisał Urząd Pracy w (...). Naczelnik Urzędu Celnego w P. w dniu (...) zawiadomił firmę A o wszczęciu postępowania w sprawie naliczenia kary pieniężnej z tytułu braku karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych, z tytułu wykonywania transportu drogowego, bądź przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganych dokumentów oraz naruszenia warunków dotyczących dokumentacji kierowcy. Równocześnie wezwał firmę A do przedłożenia stosownych dokumentów, w tym: 1) karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych, dotyczącej przedmiotowego pojazdu w dniu przeprowadzenia kontroli, wykupionej najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień kontroli, 2) dokumentów dotyczących wykonywania w dniu kontroli przewozu drogowego tj. oryginału lub notarialnie potwierdzonego odpisu licencji na wykonywanie transportu drogowego lub jej wypisu - o ile w danym dniu przewóz był wykonywany w ramach transportu drogowego, bądź oryginału lub notarialnie potwierdzonego odpisu zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne lub jego wypisu - jeżeli w dniu kontroli wykonywany był przewóz drogowy w ramach przewozu lub na potrzeby własne. Następnie pismem z dnia (...) organ wezwał firmę A do przedstawienia dokumentów świadczących, że Z. B. jest zatrudniony przez spółkę. W odpowiedzi spółka A przedstawiła umowę zawartą ze Starostą (...) z dnia (...) nr (...) w sprawie zorganizowania "przygotowania zawodowego w miejscu pracy dla bezrobotnego", a także załączniki do tej umowy: "Program przygotowania zawodowego w miejscu pracy" i "Wykaz bezrobotnych skierowanych do odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy". Decyzją z dnia (...) Naczelnik Urzędu Celnego w P. nałożył na firmę A Sp. z o.o. z siedzibą w (...) łączną karę finansową w wysokości (...) zł z tytułu: 1) wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji - (...) zł. 2) wykonywania transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty - (...) zł. 3) wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych - (...) zł. W ocenie organu I instancji, spółka wykonywała transport drogowy rzeczy, a zatem podlegała zapisom ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 125 poz. 874 ze zm.). Przedmiotowy przewóz nie mógł być traktowany jako przewóz na potrzeby własne, bowiem nie spełniał wymagań określonych w art. 4 pkt. 4 powyższej ustawy, tj. nie stanowił przejazdu pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniającego łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Zdaniem Naczelnika Urzędu Celnego w P. przedstawione w toku prowadzenia postępowania administracyjnego dokumenty wskazują, że kierujący pojazdem nie był pracownikiem firmy, wykonywał jedynie przyuczenie zawodowe. Tym samym nie spełniony został warunek wymieniony w art. 4 pkt. 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym. Wykonywany przewóz drogowy należało więc potraktować jako krajowy transport drogowy. Zgodnie z art. 5 powyższej ustawy podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji. Art. 39e ust. 1 pkt 6 ustawy przewiduje, że przewoźnik drogowy jest obowiązany do wystawienia kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą. Art. 42 ust. 1 ustawy nakazuje uiszczenie opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach publicznych. Wreszcie, na podstawie art. 87 ust 1a ustawy o transporcie drogowym kierujący pojazdem zobowiązany jest mieć przy sobie i okazać na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. wypis z licencji i kartę opłaty drogowej. W ocenie organu I instancji, zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, że transport drogowy dnia (...) był wykonywany bez wymaganej licencji, zaświadczenia poświadczającego zatrudnienia kierowcy oraz dowodu uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Tym samym nałożenie w drodze decyzji kar jest w pełni uzasadnione. Wysokość samych kar wynikała z załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Od powyższej decyzji, pismem z dnia (...) odwołała się firma A Sp. z.o.o. w (...). W odwołaniu zakwestionowano karę pieniężną z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz wykonywania transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty. Zdaniem odwołującej się organ I instancji dokonał błędnej interpretacji art. 4 pkt. 4 ustawy o transporcie drogowym poprzez uznanie, że spółka wykonywała transport drogowy w rozumieniu ustawy, a nie niezarobkowy przewóz drogowy. Spółka podniosła, że ustawa o transporcie drogowym nie zawiera definicji legalnej pojęcia pracownika. W tym wypadku pojęcie to powinno być rozumiane jako osoba wykonująca dla danego podmiotu pewne czynności faktyczne, co odpowiadałoby stosunkom pomiędzy Spółką a Z. B. Jakkolwiek osoba kierująca pojazdem nie posiadała umowy o pracę zawartej ze spółką, to jednak umowa zawarta ze Starostą (...) w sprawie zorganizowania przygotowania zawodowego dla bezrobotnego powinna być traktowana analogicznie ze względu na uprawnienia jakie daje bezrobotnemu, do których można zaliczyć wynagrodzenie. Ponadto na podstawie powyższej umowy bezrobotnemu przysługują takie same prawa i obowiązki jak osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, zaś część przepisów przewiduje stosowanie do osoby skierowanej do odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy przepisów dotyczących osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Decyzją z dnia (...) Dyrektor Izby Celnej w P. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. W ocenie organu II instancji brak definicji legalnej terminu pracownik na gruncie ustawy o transporcie drogowym powoduje konieczność sięgnięcia do Kodeksu Pracy (tekst jedn. Dz. U. 1998, Nr 21 poz. 94 ze zm.). Zgodnie z art. 2 Kodeksu pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Ponadto zgodnie z ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U z 2004r. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) osobom bezrobotnym, które pobierają świadczenia z pomocy społecznej lub realizują indywidualny program usamodzielnienia na podstawie przepisów o pomocy społecznej, powiatowy urząd pracy w okresie 6 miesięcy od dnia utraty prawa do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania powinien przedstawić propozycję zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, stażu, odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy lub zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w P. wskazuje to na rozróżnienie przez prawodawcę instytucji zatrudnienia od instytucji przygotowania zawodowego. Tym samym zarzut błędnej interpretacji art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym nie znajduje uzasadnienia. Brak przedstawienia przez kierowcę pojazdu, w momencie dokonywania kontroli, wymaganych w art. 87 § 1 wyżej wymienionej ustawy dokumentów uzasadniał nałożenie na Spółkę kary finansowej. Od powyższej decyzji spółka A wniosła skargę, domagając się jej uchylenia. Skarżąca przytoczyła zarzuty podniesione już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazała, iż w jej opinii zawężające stanowisko organów obu instancji co do definicji pojęcia "pracownik" na gruncie ustawy o transporcie drogowym było nieuzasadnione i błędne i nie znajdywało oparcia w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy pomimo stwierdzenia, że status bezrobotnego jest zbliżony do statusu pracownika w rozumieniu Kodeksu Pracy, wadliwie uznał, że ustawodawca posługując się w ustawie o transporcie drogowym terminem "pracownik" miał na myśli wyłącznie "pracownika" w rozumieniu Kodeksu Pracy. Słowo "pracownik" powinno być rozumiane w sposób szeroki, nie ograniczony jedynie definicją kodeksową. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w P. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Podstawowym problemem w niniejszej sprawie jest prawidłowe określenie zakresu pojęcia pracownika w świetle przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 125 poz. 874 ze zm.). Ponieważ przepis art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym ani jakikolwiek inny przepis powyższej ustawy nie definiuje pojęcia "pracownik" prawidłowe i konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (tj. Dz.U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 z zm. dalej kp). Jak podkreśla się przy tym zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie nie jest jednak właściwe poprzestanie tylko na definicji z art. 2 kp, określającej jako pracownika jedynie osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, wykonującą pracę na podstawie powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Ogólną zasadą przyjętą w kodeksie pracy jest ochrona praw pracownika. Wyrazem tej ochrony jest m.in. art. 22 § 11 kp stanowiący, że zatrudnienie spełniające warunki wymienione w art. 22 § 1 kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Tak więc o tym czy dana osoba ma status pracownika w rozumieniu kodeksu pracy decyduje istnienie stosunku pracy między nim a podmiotem na rzecz, którego wykonuje on określone czynności. Art. 22 § 1 kp stanowi, że stosunek pracy to stosunek prawny, na podstawie którego pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Stąd dla określenia charakteru stosunku prawnego łączącego strony należy badać treść umowy, a nie tylko jej nazwę (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 1999 r. I PKN 642/98 OSNAPiUS z. 11/2000, poz. 417). Jak wskazuje się w doktrynie nazwa umowy, np. umowa zlecenia nie ma decydującego znaczenia dla oceny, o jaką umowę chodzi (por. uwagi do art. 22 K. Jaśkowski, E. Maniewska "Kodeks Pracy. Komentarz" Zakamycze 2004). Dla oceny, czy w przedmiotowej sprawie spełnione są powyższe warunki konieczne jest odwołanie się do umowy z dnia (...) nr (...) zawartej przez firmę A Sp. z o.o. ze Starostą (...) o zorganizowaniu "przygotowania zawodowego w miejscu pracy dla bezrobotnego". Zgodnie z § 1 pkt. 3 tej umowy "przygotowanie zawodowe w miejscu pracy" oznacza zdobywanie przez bezrobotnego nowych kwalifikacji lub umiejętności zawodowych poprzez praktyczne wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Ponadto zgodnie z § 4 pkt. 1 lit. f i g umowy do obowiązków Urzędu Pracy w (...) należy wypłata miesięcznego stypendium bezrobotnemu odbywającemu przygotowanie zawodowe w wysokości kwoty zasiłku dla bezrobotnych oraz ustalenie i opłacenie składki na ubezpieczenie społeczne za każdego bezrobotnego odbywającego przygotowanie zawodowe pobierającego stypendium. W ocenie sądu analiza powyższej umowy wskazuje, że stosunek prawny łączący firmę A Sp. z o.o. z osobą skierowaną do odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy nie może być uznany za stosunek pracy określony w art. 22 § 1 kp, bowiem nie spełnia on dwóch przesłanek - zatrudnienia pracownika oraz wypłaty mu comiesięcznego wynagrodzenia. Stanowisko to jest dodatkowo potwierdzone poprzez § 6 powyższej umowy, stwierdzający, że zakład pracy zobowiązuje się zatrudnić 1 osobę bezrobotną po zakończeniu przygotowania zawodowego, zawierając z nią umowę o pracę na okres nie krótszy niż 7 miesięcy i dostarczyć do urzędu kopię umowy w terminie 7 dni licząc od dnia nawiązania stosunku pracy. Pozwala to domniemywać, że stosunek pracy zostanie dopiero nawiązany po zakończeniu przygotowania zawodowego i nie istnieje w momencie jego odbywania. Wbrew twierdzeniom skarżącej brak jest podstaw aby pojęcie pracownika użyte w przepisie art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym definiować w sposób rozszerzający, inny niż przyjęty w Kodeksie Pracy. Stanowisko skarżącej nie znajduje uzasadnienia ani w wykładni językowej przepisów ustawy o transporcie drogowym, ani w celach, którym służą przyjęte w ustawie rozwiązania prawne. Podkreślić należy, że kodeksom przysługuje szczególne miejsce w systemie prawa, dlatego terminy i pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe i istnieje domniemanie, iż inne ustawy nadają im takie samo znaczenie (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października1994 r. sygn. K 2/94, OTK 1994/2/36). Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że kierowca pojazdu w momencie dokonywania kontroli nie był pracownikiem firmy A Sp. z o.o. zarówno na gruncie ustawy o transporcie drogowym jak i Kodeksu Pracy. Wykonywał więc przewóz w ramach transportu drogowego, a nie przewóz na potrzeby własne z art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 87 ust. 1 wymienionej ustawy w takiej sytuacji kierowca podczas przejazdu powinien posiadać wypis z licencji na wykonywanie transportu drogowego. Brak wypisu z licencji uzasadniał nałożenie na skarżącą spółkę kary pieniężnej na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Wymieniony przepis art. 92 ust. 1 w związku z art. 87 ust. 1 i ust. 1a ustawy stanowi także podstawę do wymierzenia kary pieniężnej za wykonywania transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty oraz wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych - naruszenie powyższych obowiązków zostało stwierdzone podczas kontroli w dniu (...), a ustalenia tej kontroli w wymienionym zakresie nie były przez spółkę kwestionowane. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają więc prawu, przy ich wydawaniu nie doszło do naruszeń przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić. /- /E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ B. Kamieńska