I SA/Bd 43/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Urszula Wiśniewska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz skarżącego kwotę 440,00 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania W dniu [...] r. W. Z. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w A. K. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. W dniu [...] r. producent rolny przedłożył w Biurze Powiatowym ARiMR w A. K. dokumenty potwierdzające przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Do wniosku załączył m.in. akt notarialny umowy darowizny z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. przyznał producentowi rentę strukturalną. W dniu [...] r. w Biurze Powiatowym ARiMR w A. K. stawiła się M. Z., która przedłożyła dokumenty świadczące o tym, że nabyła nieruchomość o powierzchni 2,50 ha po zmarłych rodzicach J. i A. B. Postanowieniem z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania W. Z. renty strukturalnej. W dniu [...] r. wezwano stronę oraz współmałżonkę do złożenia wyjaśnień w przedmiocie posiadanej, w okresie [...]-[...] r., wiedzy dotyczącej spadku. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, po uchyleniu pierwotnej decyzji przez organ odwoławczy, odmówił przyznania producentowi renty strukturalnej. Od decyzji organu I instancji strona złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie renty strukturalnej. Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że mając na uwadze art. 924 i art. 925 k. c. należało stwierdzić, że zarówno w dniu złożenia wniosku, w dniu przekazania gospodarstwa oraz w dniu wydania decyzji w przedmiocie przyznania renty żona skarżącego była współwłaścicielem gruntów rolnych, na które uzyskała w dniu [...] r. postanowienie Sądu o nabyciu spadku, a w dniu [...] r. -postanowienie o dział spadku. Zdaniem organu II instancji W. Z. składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej miał obowiązek poinformować organ I instancji o nieuregulowanych sprawach własności ziemi jego żony. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zauważył, że w sytuacji, kiedy skarżący stawił się w Biurze Powiatowym z prośbą o udzielnie informacji dotyczącej zachowania prawa do renty w związku z nabyciem spadku, nie wskazując konkretnie daty śmierci spadkodawcy, pracownik Biura Powiatowego właściwie udzielił mu wyjaśnień zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych. Organ odwoławczy stwierdził, że M. Z. zgodnie z postanowieniem Sądu w A. K. była współwłaścicielem gruntów rolnych odziedziczonych po zmarłych rodzicach. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zaznaczył, że warunek przekazania gospodarstwa uważa się za spełniony wtedy, gdy producent nie jest w posiadaniu użytków rolnych przekraczających 0,5 ha. Podkreślił, że M. Z. nie była posiadaczem a współwłaścicielem odziedziczonych gruntów, tym samym przysługiwało jej w ramach przedmiotowych nieruchomości szersze prawo. W związku z powyższym, zdaniem organu, tytuł własności żony skarżącego wobec nieruchomości o powierzchni 2,50 ha, powinien być rozumiany jako posiadanie lub współposiadanie, o którym mowa w § 9 pkt 1 rozporządzenia z 30.04.2004 r. Organ podkreślił, że umowa darowizny na rzecz syna R. Z. została sporządzona w dniu [...] r., a zatem po upływie 6 miesięcznego okresu wymaganego przepisem § 20 ust. 7 ww. rozporządzenia. Następnie organ II instancji wyjaśnił, że producent rolny, który ubiega się o rentę strukturalną ma obowiązek przekazać wszystkie użytki rolne, które stanowią jego własność nawet, jeżeli nie prowadził na nich działalności rolniczej. W związku z powyższym organ stwierdził, iż skarżący miał obowiązek przekazać w ramach programu rent strukturalnych wszystkie użytki rolne stanowiące jego własność, w tym te grunty, które nabyła w drodze dziedziczenia jego żona, w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków. Niedokonanie tej czynności, wyrażające się w pozostaniu przez M. Z. współwłaścicielem, a następnie właścicielem powierzchni użytków rolnych przekraczającej 0,50 ha, zdaniem Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, stanowi naruszenie przepisów prawa regulujących warunki przyznawania rent strukturalnych. Na decyzję Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniosła o uchylenie w całości decyzji organów I i II instancji, zarzucając im naruszenie prawa materialnego, tj. § 4 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1, § 9 pkt 1, § 20 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 9 i art. 77 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jego żona w dacie śmierci rodziców nabyła prawo do udziału w spadku, w skład którego wchodziło gospodarstwo rolne. Wielkość udziału została określona dopiero z chwilą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jednakże określenie wielkości udziału nie oznaczało określenia konkretnych działek gruntu, które przypadałyby na własność M. Z. Dopiero z chwilą zawarcia przed Sądem Rejonowym w A. K. ugody w przedmiocie działu spadku M. Z. została właścicielką działki o pow. 2.50 ha, o czym niezwłocznie powiadomiła właściwy organ. Następnie przekazała prawo własności przedmiotowej działki, w drodze darowizny, swojemu synowi R. Z. W skład masy spadkowej, poza gospodarstwem rolnym wchodziły także inne prawa i obowiązki. Zatem na tym etapie, zdaniem skarżącego, niemożliwym było przekazanie prawa do udziału w spadku przez M. Z. na rzecz R. Z. Zdaniem skarżącego nie miał on obowiązku ani możliwości informowania organu o nieuregulowanych kwestiach dotyczących własności ziemi jego żony, albowiem nie posiadał wiedzy na temat wielkości użytków rolnych, jaka miała przypaść żonie w ramach działu spadku i czy w ogóle przypadnie, zanim postępowanie w tym zakresie nie zostało przeprowadzone. Jednocześnie, w ocenie strony, z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów dotyczącego rent strukturalnych nie wynika, aby istniała konieczność informowania organu o nabywaniu praw do udziału w spadku. W sytuacji kiedy jeszcze nie przeprowadzono postępowania w sprawie działu spadku można mówić jedynie o nabyciu prawa do udziału, który fizycznie nie jest określony. Skarżący zaznaczył, że zarówno § 4 jak i § 6 i §9 ww. rozporządzenia traktuje o posiadanych użytkach rolnych, a nie o prawie do nie skonkretyzowanych obszarowo gruntów. Zatem, według producenta, należało uznać, iż M. Z., informując organ o nabyciu przez nią własności działki o pow. 2.50 ha dopiero po przeprowadzeniu postępowania w sprawie działu spadku, dopełniła wszelkich wymogów stawianych przez rozporządzenie. Następnie skarżący wskazał, że sporna działka została przekazana M. Z. na własność w dniu [...]., i przekazana w drodze darowizny na rzecz syna w dniu [...]., co oznacza, iż nie było mowy o tym, aby na tej działce prowadzona była działalność rolnicza. Ponadto skarżący podniósł, że został błędnie pouczony przez jednego z pracowników Biura Powiatowego w A. K. o konieczności przekazania gospodarstwa rolnego nabytego w drodze spadku w ciągu jednego roku od nabycia spadku, a także o tym, iż wówczas nie będzie to miało wpływu na prawo do renty, czego następstwem było poinformowanie przez skarżącego i jego małżonkę o fakcie nabycia spadku w dniu [...]. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, i darowanie nabytej działki synowi w dniu [...]. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie poddana została decyzja wydana w nadzwyczajnym trybie – wznowienia postępowania administracyjnego. Jako podstawę wznowienia organ administracji wskazał art.145 §1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję". Zgodnie z §4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod określonymi jednak warunkami. Jednym z tych warunków jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (§4 pkt 5). W myśl §9 tego rozporządzenia warunek zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony, jeśli po przekazaniu gospodarstwa rolnego: 1) łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2) zarówno uprawniony do renty strukturalnej, jak i jego małżonek nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Według §20 ust.7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia o spełnianiu warunków do otrzymania renty. W rozpatrywanej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. w dniu [...] r. wydał postanowienie o spełnieniu warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej. Decyzją z dnia [...] r. została skarżącemu przyznana renta strukturalna. Ponadto ustalono, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w A. K. z dnia [...] r. o stwierdzeniu nabycia spadku żona skarżącego – M. Z. nabyła udział wynoszący ¼ części gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku po zmarłych rodzicach A. i J. B. W dniu [...] r. została zawarta między spadkobiercami ugoda, na mocy której żonie skarżącego przypadła nieruchomości (działka 55/2) o powierzchni 2,50 ha, położona w miejscowości Ż. O nabyciu tej działki organ I instancji został poinformowany w dniu [...] r. Umową darowizny z dnia [...]r. nieruchomość ta została darowana synowi – R. Z. Organy administracji uznały, że legitymowanie się przez żonę skarżącego współwłasnością gospodarstwa rolnego, a potem własnością nieruchomości o powierzchni przekraczającej 0,5 ha (była ona właścicielką działki o pow. 2,50 ha), mimo upływu sześciomiesięcznego terminu od otrzymania postanowienia o spełnianiu warunków do otrzymania renty, stanowiło podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i uznania, że skarżący nie spełnił warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, wynikający z § 4 pkt 5 w związku z § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. Rację ma organ odwoławczy gdy twierdzi, że M. Z. nabyła spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, i że była ona współwłaścicielką majątku spadkowego. Art. 1035 k.c. stanowi, że jeżeli majątek spadkowy przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy w współwłasności w częściach ułamkowych. Z chwilą działu spadku nastąpiło zniesienie wspólności majątku spadkowego i przejście własności określonych praw majątkowych na poszczególnych spadkobierców. Zdaniem Sądu z przepisów wskazanego rozporządzenia nie wynika jednak, że samo bycie właścicielem (współwłaścicielem) gruntów powyższej określonej powierzchni stanowi podstawę do pozbawienia rolnika prawa do renty. Istotne jest to, czy na tych gruntach uprawniony do renty zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Przez działalność rolniczą – według §2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. - rozumie się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwo, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb. Pojęcie to należy odczytywać w kontekście przepisów wspólnotowych. Zgodnie z art.23 ust.2 lit. b) obowiązującego rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) warunkiem przyznania wcześniejszej emerytury jest to, aby przekazujący gospodarstwo zaprzestał ostatecznie wszelkiej komercyjnej działalności rolniczej. Podobny warunek zawierały poprzednio obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia. Art.11 ust.1 tiret pierwsze tego ostatniego rozporządzenia stanowił, że osoba przekazująca gospodarstwo powinna zaprzestać całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej; mogła ona jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymywać użytkowanie budynków. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że przepisy tego rozporządzenia w sposób wyczerpujący określają warunki przyznania renty strukturalnej. Podobny pogląd jest prezentowany w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 21 lutego 2006 r., II OSK 1342/05 NSA uznał, że art.11 powyższego rozporządzenia stanowi samodzielną podstawę prawną do przyznania renty strukturalnej; przepis ten precyzyjnie określa warunki jakie musi spełnić osoba przekazująca gospodarstwo rolne, jak i przejmująca gospodarstwo. W świetle powyższych uregulowań warunkiem przyznania renty strukturalnej jest zaprzestanie przez rolnika prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. Zdaniem Sądu §9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., który powołał organ wydając rozstrzygnięcie, określa jedynie szczególną sytuację, w której powyższy warunek uważa się za spełniony. Przepis ten dopuszcza mianowicie, aby rolnik - mimo obowiązku zaprzestania działalności rolniczej - nadal ją prowadził, lecz powinna ona służyć wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych, na powierzchni użytków rolnych nie przekraczających 0,5 ha. Warunek posiadania gruntów o określonej powierzchni jest związany z sytuacją opisaną w tym przepisie i nie można go odnosić do innych stanów faktycznych, nie odpowiadających treści tego przepisu. Innymi słowy szczególnej regulacji zawartej w §9 pkt 1 nie można traktować – tak jak to czyni organ – jako wyczerpującej przesłankę określoną w §4 pkt 5 rozporządzenia, tj. prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. Taka wykładnia stanowi podstawę dla sformułowania przez organ mylnego wniosku, że samo posiadanie przez rolnika lub jego małżonkę użytków rolnych powyżej 0,5 ha, w każdym przypadku, pozbawia rolnika prawa do renty. Gdyby przyjąć ten punkt widzenia to wynikający z § 4 pkt 5 warunek powinien być związany nie z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, lecz z nieposiadaniem, po przekazaniu gospodarstwa rolnego, użytków rolnych ponad 0,5 ha. W konsekwencji, w ocenie Sądu, samo bycie przez małżonkę rolnika właścicielką (współwłaścicielką) gruntów powyżej tej powierzchni, wchodzących w skład innego gospodarstwa rolnego niż przekazane następcy, nie wyłączał przyznania renty, jeżeli osoba uprawniona do renty nie prowadzi na tych gruntach komercyjnej działalności rolniczej. Za taką interpretacją przemawia też treść §6 ust.1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, zgodnie z którym warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 rozporządzenia. Ze sformułowania "tego gospodarstwa" użytego w § 6 ust.1 pkt 1 wynika, iż przepis ten dotyczy przekazania jednego gospodarstwa rolnego (por. wyrok WSA z dnia 4 kwietnia 2006 r., IV SA/Wa 96/06). Przepis ten nie dotyczy więc przekazania gruntów będących częścią odrębnych gospodarstw rolnych posiadanych przez rolnika lub jego żonę. Należy podkreślić, że działka [...], której M. Z. stała się właścicielką w wyniku działu spadku, wchodziła w skład zupełnie innego gospodarstwa rolnego niż przekazanego w zamian za rentę. Interpretacja ta nie stoi w sprzeczności z §20 ust.7 rozporządzenia, bowiem przewidziany w tym przepisie wymóg przekazania gospodarstwa rolnego w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia, odnosi się do gospodarstwa przekazanego następcy w celu otrzymania renty. Nie został również naruszony przez skarżącego §23 tego rozporządzenia, zgodnie z którym uprawniony do pobierania renty strukturalnej jest zobowiązany do poinformowania kierownika biura powiatowego Agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia. Nabycie przez żonę skarżącego udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego, a następnie własności powyższej działki nie miało wpływu na prawo do renty strukturalnej. W świetle powyższego decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma ustalenie, czy skarżący prowadził komercyjną działalność rolniczą, na otrzymanych w spadku przez żonę gruntach. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku przejął w 1981 r. S. B. i prowadził je do dnia [...] r. Organ administracyjny nie poczynił natomiast żadnych ustaleń, czy do momentu darowania przez M. Z. działki [...] synowi ([...] r.), skarżący prowadził na niej komercyjną działalność rolniczą. Według strony na tej działce nie była prowadzona taka działalność. Niewyjaśnienie tej okoliczności narusza art.7 i art. 77 k.p.a. Z punktu widzenia art.145 §1 pkt 5 k.p.a. samo bycie przez małżonkę skarżącego właścicielką (współwłaścicielką) gruntów powyżej 0,5 ha, aczkolwiek jest okolicznością nową, nie znaną organowi w momencie wydawania decyzji, to jednak nie jest okolicznością istotną, tzn. taką, która miałaby wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, w tym przypadku – odmowę przyznania renty. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 powyższej ustawy.