II FSK 1290/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie: NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), WSA del. Tomasz Zborzyński, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 07 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1104/07 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 15 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. I. Stan sprawy przedstawiał się następująco: 1. Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadził na wniosek wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w G postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie kilku tytułów wykonawczych obejmujących składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W celu wyegzekwowania ww. należności pieniężnych, organ egzekucyjny dokonał, zawiadomieniem z 14 sierpnia 2007r., zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, z mocy art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.). Zawiadomienie to zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 17 sierpnia 2007r., co zgodnie z dyspozycją art. 26 § 5 pkt. 2 u.p.e.a. spowodowało wszczęcie egzekucji administracyjnej w tej sprawie. Odpis zawiadomienia wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w trybie art. 44 K.p.a. Wierzyciel, pismem z 21 sierpnia 2007r. (w tym samym dniu doręczonym organowi egzekucyjnemu) poinformował, że należności pieniężne objęte tytułami egzekucyjnymi zostały przez zobowiązanego zapłacone na konto wierzyciela w dniu 14 sierpnia 2007r. Organ egzekucyjny w dniu 22 sierpnia 2007r.,na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt. 1 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego. Zażalenie wierzyciela nie zostało uwzględnione. Organ odwoławczy wskazał, iż skoro obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, o czym organ egzekucyjny został powiadomiony przez wierzyciela, zasadnie uchylono zajęcie, a następnie umorzono postępowanie egzekucyjne. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w G., w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucił naruszenie art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Uzasadniając swe stanowisko podkreślił, że umorzenie postępowania w ustalonym stanie faktycznym i prawnym było orzeczeniem przedwczesnym, skoro nie zostały przez zobowiązanego uregulowane koszty postępowania egzekucyjnego, zgodnie art. 64c § 1 u.p.e.a. Koszty przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nie powinny bowiem obciążać wierzyciela ( por. wyrok WSA w Gdańsku w sprawie I SA/Gd 1103/07 z 22 kwietnia 2008r. ). 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej narusza przepisy prawa materialnego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa uchylił je. Skoro zobowiązany wykonał obowiązek pieniężny na nim ciążący, co prawda przed wszczęciem egzekucji, ale po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, wskazana podstawa prawna zaskarżonego orzeczenia nie może się ostać - z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 59 § 1 pkt. 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko wówczas gdy obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (a nie przed wszczęciem egzekucji). 4. Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie: a) prawa materialnego przez błędną wykładnię: - art. 59 § 1 pkt 1 w związku z art. 26 §1, §5 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że iż w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mamy do czynienia z "wszczęciem postępowania egzekucyjnego", oraz z "wszczęciem egzekucji administracyjnej" i umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko wówczas, gdy obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego a nie przed wszczęciem egzekucji: - art. 26 § 1, § 5 u.p.e.a. w związku z art. 61 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wpływ tytułu wykonawczego do właściwego organu wywołuje skutki w postaci wszczęcia postępowania egzekucyjnego. b) przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa w związku z art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. polegające na dokonaniu przez Sąd błędnej oceny działania organu egzekucyjnego poprzez uznanie, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego; - art. 141 § 4 ppsa w związku art. 26 § 1, § 5 u.p.e.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku, błędną ocenę stanu faktycznego i przyjęcie, iż do wykonania zobowiązania doszło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa poprzez uwzględnienie skargi pomimo jej bezzasadności. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Ocena wszystkich – rozbudowanych ponad potrzebę – zarzutów zależy od rozstrzygnięcia jednej tylko kwestii: czy wyrażenie "... przed wszczęciem postępowania" należy wiązać z chwilą wszczęcia egzekucji administracyjnej (art. 26 § 5 cytowanej ustawy) jak to przyjęły organy egzekucyjne, czy też z chwilą złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie tej egzekucji (art. 26 § 1 tej ustawy). Odpowiedź na tak postawione pytanie zdaje się dość oczywista. Można ją znaleźć już w art. 1 ustawy określającym jej zakres przedmiotowy. Obejmuje ona nie tylko postępowanie prowadzone przez organy podatkowe (pkt 2) ale i sposób postępowania wierzycieli w przypadku uchylania się zobowiązanych od wykonania obowiązków (pkt 2). W takim przypadku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych (art. 6). Po bezskutecznym upomnieniu (art. 15) wierzyciel kieruje sprawę "na drogę postępowania egzekucyjnego" (art. 15 § 1). Czyni to poprzez złożenie wniosku, o którym mowa w art. 26 § 1 ustawy. Wstępną czynnością organu egzekucyjnego przed wszczęciem samej egzekucji, jest badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 29) oraz wydanie – w razie niedopuszczalności – postanowienia o zwrocie tytułu wykonawczego wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje wierzycielowi zażalenie. Gdyby podzielić przedstawiony w tej sprawie przez organy podatkowe pogląd, co do chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to wszystkie te czynności (wniosek, badanie wniosku, postanowienie, zażalenie) byłby podjęte poza tym postępowaniem. W żadnej z procedur nie ma takiej sytuacji. Sąd pierwszej instancji wnikliwie i wyczerpująco wyjaśnił (pkt III) z jakich etapów (stadiów) składa się postępowanie egzekucyjne. Wywody te nie wymagają żadnego uzupełnienia. Pomiędzy pojęciem postępowanie egzekucyjne, a pojęciem egzekucja administracyjna zachodzi stosunek nadrzędności; egzekucja, jak trafnie zauważył Sąd, odbywa się w ramach tego postępowania. Już tylko ubocznie należy zwrócić uwagę na skutki przyjęcia poglądu organów egzekucyjnych, sprowadzającego się do utożsamienia obu tych pojęć (wbrew podstawowym regułom poprawnej legislacji). Zarówno w postępowaniach "rozpoznawczych" jak i egzekucyjnych obowiązuje zasada, że koszty ponosi ten, kto je spowodował. Nie ulega wątpliwości, że nie może ich ponosić wierzyciel, który zmuszony był, z uwagi na zachowanie zobowiązanego skierować sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego. Tę kwestię również wyjaśnił Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze należało, na podstawie art. 184 ppsa, orzec jak w sentencji.